Bài học Nhật Bản cho Trung Quốc trong thương chiến với Mỹ

19:00 19/06/2019

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đang diễn ra có nhiều nét tương đồng với thương chiến Mỹ - Nhật những năm 1980 và 1990.

 

bai-hoc-nhat-ban-cho-trung-quoc-trong-thuong-chien-voi-my
Toshiba dính lệnh cấm 3 năm của Mỹ năm 1987

Căng thẳng thương mại Mỹ - Nhật bắt đầu từ những năm 1950 về dệt may, sau đó mở rộng sang thép và sợi tổng hợp những năm 1960 và leo thang từ những năm 1970 đến những năm 1990 về tivi màu, xe hơi và bán dẫn. Nguyên nhân là vì Nhật điều chỉnh chính sách công nghiệp và phát triển công nghệ, nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng.

Nhờ ủng hộ của chính phủ, ngành bán dẫn Nhật vượt qua Mỹ để trở thành nhà cung ứng chip lớn nhất thế giới đầu những năm 1980. Điều đó khiến Mỹ cảnh giác và bất mãn, giảm tính cạnh tranh trong các công nghệ quan trọng.

Thời bấy giờ, chính quyền Tổng thống Ronald Wilson Reagan xem Nhật là nguy cơ kinh tế lớn nhất với Mỹ. Washington cáo buộc Tokyo áp dụng chính sách bảo hộ, đánh cắp tài sản sở hữu trí tuệ từ công ty Mỹ và bán phá giá sản phẩm trên đất Mỹ.

Mỹ trừng phạt các công ty Nhật vì tội danh đánh cắp bí mật Mỹ, bán mặt hàng quân sự nhạy cảm trái phép cho Xô Viết. Mỹ còn buộc Nhật ký thỏa thuận chia sẻ công nghệ bán dẫn, tăng cường mua sản phẩm bán dẫn của Mỹ.

Theo cố vấn giấu tên cho chính phủ Trung Quốc, chính quyền Donald Trump đang sử dụng phương thức tương tự chống lại Trung Quốc. Sau khi các cuộc đàm phán nhằm kết thúc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đi vào ngõ cụt, Huawei – công ty công nghệ lớn nhất Trung Quốc – bị đặt vào sân khấu trung tâm của cuộc đụng độ.

Zhang Monan, nhà nghiên cứu của Trung tâm Trao đổi kinh tế quốc tế, nhận định xung đột Mỹ - Trung phức tạp hơn nhiều Mỹ - Nhật và không dễ gì xóa bỏ. Ông cho rằng Mỹ sẽ tiếp tục gây thêm áp lực kể cả khi hai nước đạt thỏa thuận xoa dịu cuộc chiến.

Quay trở lại năm 1982, Bộ Tư pháp Mỹ buộc tội các quan chức cao cấp của Hitachi âm mưu đánh cắp thông tin máy tính tuyệt mật của IBM và mang về Nhật. IBM cũng kiện Hitachi. Hai công ty dàn xếp vụ việc ngoài tòa án, Hitachi phải trả 10 tỷ yên cho IBM năm 1983, đồng thời chấp nhận để IBM điều tra phần mềm mới trong 5 năm tiếp theo.

Toshiba – nhà sản xuất đồ điện tử lớn của Nhật thời đó – và Kongsberg Vaapenfabrikk của Nauy đã bí mật bán máy phay tinh vi cho Xô Viết từ năm 1982 đến 1984, giúp tàu ngầm của họ yên lặng hơn và khó bị phát hiện. Việc chuyển giao công nghệ nhạy cảm này tới năm 1986 mới được tiết lộ.

Mỹ ban hành lệnh cấm 3 năm với các sản phẩm Toshiba vào năm 1987. Công ty phải chạy quảng cáo tràn trang tại hơn 90 tờ báo Mỹ để xin lỗi vì hành động của mình.

Năm 1985, Mỹ đánh thuế 100% lên bán dẫn Nhật. Một năm sau, trong thỏa thuận 5 năm với Mỹ, Nhật đồng ý giám sát giá xuất khẩu, tăng cường nhập khẩu từ Mỹ, đồng ý cho Văn phòng Đại diện thương mại Mỹ giám sát. Thỏa thuận 5 năm thứ hai ký vào năm 1991, trong đó Nhật cam kết tăng gấp đôi thị phần Mỹ tại Nhật lên 20%. Trong thỏa thuận khác năm 1989, Nhật được yêu cầu chia sẻ bằng sáng chế bán dẫn cho Mỹ.

Trong khi đó, chính phủ Mỹ tăng cường mọi nỗ lực nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Mỹ củng cố vị trí trong lĩnh vực chip và giới thiệu các quy định nhằm bảo vệ ngành công nghiệp chip nội địa.

Năm 1996, hai nước không có tiếng nói chung trong cách đo đếm thị phần tương ứng. Thị trường khi đó cũng thay đổi khi Mỹ trở nên cạnh tranh hơn trong vi xử lý, còn Hàn Quốc và Đài Loan nổi lên như các đối thủ đáng gờm của Nhật. Mất vị trí trên thị trường bán dẫn, Nhật tìm tới châu Âu để ký một loạt thỏa thuận hợp tác công nghệ.

Theo ông Zhang, lịch sử cho thấy công nghệ cao tác động rất lớn đến chiến lược an ninh quốc gia. Nó không chỉ vận động theo cạnh tranh trên thị trường mà phải tuân theo “luật rừng”.

Mỹ tăng cường giám sát đầu tư đối với các lĩnh vực công nghệ quan trọng bằng Đạo luật đánh giá rủi ro đầu tư nước ngoài (FIRRMA) năm 2018. Ông Zhang dự đoán Mỹ sẽ tiếp tục kìm hãm phát triển của Trung Quốc trong các lĩnh vực như AI, vũ trụ, robot và công nghệ nano.

bai-hoc-nhat-ban-cho-trung-quoc-trong-thuong-chien-voi-my
Huawei nằm ở vị trí trung tâm giữa cuộc chiến thương mại Mỹ Trung

Mỹ cho rằng các gã khổng lồ Trung Quốc như ZTE và Huawei đe dọa nguy cơ an ninh quốc gia. Tháng 4/2018, Mỹ cắt nguồn cung cho ZTE do vi phạm lệnh trừng phạt đối với Iran và Triều Tiên. Lệnh cấm được dỡ bỏ sau đó 3 tháng với điều kiện ZTE nộp phạt 1,4 tỷ USD, thay đổi ban giám đốc và chịu giám sát.

Đây được xem là hồi chuông cảnh tỉnh cho Trung Quốc trong phát triển công nghệ lõi. Lệnh cấm của Mỹ đối với Huawei càng tăng mức độ khẩn trương. Theo Wang Yiwei, Giáo sư quan hệ quốc tế Đại học Renmin, Trung Quốc phải tự phát triển công nghệ cao trong khi đẩy mạnh hợp tác. Trung Quốc có thể bắt tay với châu Âu và các nước như Israel để bù đắp rủi ro từ Mỹ.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng mới đây cho biết Huawei đã ký 46 hợp đồng thương mại với 30 quốc gia tính đến ngày 6/6. Trong đó, có một số đồng minh Mỹ và một số quốc gia mà Mỹ đang vận động để loại bỏ Huawei.

Đối với ông Zhang, khác biệt trong xung đột Mỹ - Nhật và Mỹ - Trung có thể đem lại vài hi vọng cho Trung Quốc. Đó chính là Nhật dựa vào Mỹ để đảm bảo an ninh nên khả năng phản kháng bị giới hạn. Nhật cũng đã là một nước phát triển.

Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu thị trường trong nước khổng lồ, đủ sức giải quyết sự bất cân bằng giữa phát triển công nghệ và kinh tế. Đây vẫn là nơi thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia, cho phép Trung Quốc kết hợp hợp tác công nghệ với đổi mới toàn cầu. Dù vậy, họ phải tìm ra cách xóa tan các nghi ngại về mô hình tăng trưởng.

 

Trung Quốc ‘trút giận’ trên Ngoại trưởng Mỹ

Trung Quốc đã tìm ra "nhân vật phản diện" trong cuộc cạnh tranh nhiều mặt với Mỹ. Đó là Ngoại trưởng Mike Pompeo.

 

Ông Trump ‘hoàn toàn vui’ nếu phải tăng thuế 300 tỷ USD hàng Trung Quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ hoàn toàn thoải mái khi tăng thuế với hàng Trung Quốc nếu cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối tháng này không có tiến triển.

Tin khác