Bảo vệ người đi xe như thế nào sau hàng loạt bê bối của Uber?

Thực ra, các vụ bê bối của Uber không phải là chuyện chỉ có ở Việt Nam. Hôm 14/11/2017, một vụ kiện tập thể của người tiêu dùng do các phụ nữ giấu tên mang bí danh Jane Doe 1 và Jane Doe 2 đại diện cho chính họ và những người từng rơi vào hoàn cảnh tương tự, thông qua luật sư của mình, đã đệ đơn tại Tòa án liên bang, quận Bắc California, Mỹ.

Lá đơn 58 trang này, bên cạnh các lập luận về quyền, đã đưa ra các cáo buộc: kể từ khi Uber ra mắt vào năm 2010, hàng ngàn hành khách nữ đã phải chịu đựng những hành vi bất hợp pháp của người tài xế Uber bao gồm hãm hiếp, quấy rối tình dục và bạo lực khác.

Điều này đã được thông báo đến Uber, và hãng công nghệ này lẽ ra phải có những thay đổi quyết liệt đối với việc giám sát, theo các tài xế, cũng như tăng cường các biện pháp an toàn trên cả ứng dụng và phương tiện; thông báo tình trạng thật cho người tiêu dùng về bảo hiểm của mình trong suốt chuyến đi.

Thay vào đó, Uber chỉ làm tất cả mọi thứ có thể để tiếp tục duy trì nền tảng rẻ tiền và không đủ mạnh trong việc kiểm tra tài xế. Thực tế, nó đã thể không kiểm soát được bất kỳ hành vi bạo lực hoặc không thích hợp nào của họ sau khi đón khách. Không có hành động thiết thực nào được thực hiện để làm cho các chuyến đi an toàn hơn, nhất là đối với phụ nữ.

Đơn kiện nói trên lập luận rằng, đây không còn là một vấn đề của các tài xế bất hảo. Chính Uber đã tạo ra một hệ thống cho những người xấu tiếp cận các nạn nhân dễ bị tổn thương. Cụ thể, tài xế có phương tiện và cơ hội để luồn tránh đường mà không bị phát hiện, bẫy hành khách trong xe và tấn công họ mà không có người chứng kiến. 

Duty of care - Cần thiết để giảm bớt những vụ bê bối của Uber

Mặc dù các tài xế không phải là người lao động của Uber và Uber không phải chịu trách nhiệm về các hành vi của tài xế, nhưng, đối với khách hàng của mình, Uber còn nguyên vẹn nghĩa vụ coi sóc – duty of care.

Theo đó, với danh nghĩa nhà cung cấp dịch vụ kết nối, Uber phải có những cảnh báo về nguy hiểm và rủi ro có thể gặp phải, đồng thời có hướng dẫn chi tiết khi sự cố xảy ra nhưng họ đã không làm được chuyện này. Bởi vậy, người tiêu dùng có quyền kiện Uber theo luật bảo vệ người tiêu dùng của bang California và toàn nước Mỹ.

Đây không phải là lần đầu tiên Uber phải đối mặt với những thách thức về pháp luật tại bang này. Năm 2014, các công tố viên của các quận Los Angeles và San Francisco đã gửi cáo buộc tới các công ty Uber và Lyft về việc họ vi phạm luật kinh doanh của California và lừa dối người tiêu dùng. Việc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng trong việc kiểm tra đối với tài xế của cả hai hãng này có thể dẫn tới hàng triệu đô la tiền phạt. Trong khi đối thủ cạnh tranh là Lyft đã chấp nhận mức phạt 500.000 USD thì Uber đã từ chối tuân thủ.

Một mối quan tâm hàng đầu là nền tảng ứng dụng của dịch vụ đi nhờ xe có thể kiểm soát người lái xe không đi quá xa gây thiệt hại về tiền cước và phát hiện lái xe vi phạm pháp luật khác trong ứng xử với người tiêu dùng hay không.

Nguyên tắc duty of care được vận dụng trong luật bảo vệ người tiêu dùng hiện đại ràng buộc người cung cấp dịch vụ kết nối phải thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm phát hiện và cảnh báo những nguy hiểm cho người tiêu dùng. Đồng thời nó cho phép người tiêu dùng khiếu nại hoặc khởi kiện đến bên kết nối như một chủ thể liên đới trách nhiệm về chất lượng chuyến đi và các vấn đề liên quan.

Ở London nước Anh, nơi có tới 40 ngàn tài xế Uber hành nghề (thống kê của sở cảnh sát London), theo tờ Daily Mail, các vụ tấn công tình dục do tài xế Uber gây ra trong năm 2016 tăng 50%, trong vòng 12 tháng tính đến tháng 2 năm 2017 có 48 vụ bị tố cáo, con số này trong năm trước đó cũng đã là 32 vụ.

Mới đây, tháng 9 năm 2017, sở giao thông thành phố đã rút giấy phép hoạt động của dịch vụ này. Lý do mà họ đưa ra, theo ông thị trưởng Sadiq Khan, Uber không thể đưa ra các biện pháp thích hợp để bảo vệ hành khách, nó chưa đủ độ an toàn để phục vụ tiêu chuẩn bảo vệ người tiêu dùng rất cao theo pháp luật của Anh.

Không thể phủ nhận những lợi ích rõ ràng từ nền kinh tế chia sẻ với sự tối ưu về chi phí, nhân sự, thời gian cũng như thao tác thực hiện. Dịch vụ đi nhờ xe hoặc thậm chí là dịch vụ chia sẻ phòng ở (Airbnb), rõ ràng là nhu cầu khách quan và đem lại rất nhiều lợi ích. Tuy nhiên, nó cũng nảy sinh nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là sự an toàn của người sử dụng dịch vụ.

Bảo vệ người tiêu dùng, xét cho cùng, là trách nhiệm của nhà nước. Truyền thống duty of care chưa sẵn có trong pháp luật Việt Nam nhưng xét từ lý luận pháp luật bảo vệ người tiêu dùng – nhóm quan hệ tư được can thiệp bởi các mệnh lệnh công, các biện pháp hành chính hoàn toàn có thể được áp dụng. Các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kết nối phải có những thay đổi cần thiết để hướng tới một sự bảo vệ tốt nhất cho người tiêu dùng – những người bỏ phiếu cho sự tồn tại của doanh nghiệp bằng đồng tiền của mình.