Bùng nổ giáo sư, phó giáo sư: 'Người Việt háo danh hơn là hiếu học’

Số lượng giáo sư, phó giáo sư năm 2017 tăng đột biến cùng sự bùng nổ các cơ sở đào tạo bậc thạc sĩ, tiến sĩ đang khiến dư luận lo ngại về chất lượng và những đóng góp thiết thực của các nhà khoa học đối với cộng đồng.

Trao đổi với phóng viên trên tinh thần góp ý xây dựng cho GS.TS Phùng Xuân Nhạ - Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chủ tịch Hội đồng Chức danh giáo sư nhà nước TS Nguyễn Văn Khải người khởi xướng việc áp dụng công nghệ ozone ở Việt Nam, với góc nhìn 1 nhà khoa học thực nghiệm nêu ra những nghịch lý phía sau câu chuyện “bội thực” chức danh phó giáo sư, giáo sư nhưng thiếu sáng tạo, sáng chế của.

Cơ chế xin - cho

Theo TS Nguyễn Văn Khải cho biết vừa qua, báo chí đã rộ lên câu chuyện về xét duyệt giáo sư, phó giáo sư và nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Nguồn cơn của câu chuyện là khi Hội đồng Chức danh giáo sư nhà nước công bố danh sách 1.226 giáo sư, phó giáo sư được xét duyệt năm 2017 - con số này cao kỷ lục trong suốt lịch sử 41 năm nhà nước tổ chức xét phong/công nhận đạt tiêu chuẩn phó giáo sư, phó giáo sư.

Điều đáng nói, có ý kiến phản ánh một số ứng viên không đủ sách hoặc bài báo khoa học, không đủ thời gian giảng dạy, nghiên cứu khoa học; một số thành viên hội đồng có rất ít (thậm chí không có) công bố nghiên cứu khoa học…

Vì sự “bất thường” này mà dư luận đã rất bức xúc suốt thời gian qua. Đã có nhiều ý kiến chuyên gia bàn luận về vấn đề này và hiến kế giải pháp. Tựu trung là các ý kiến đề xuất đưa việc xét duyệt giáo sư, phó giáo sư về cho các trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ làm chức năng quản lý nhà nước trong công tác này.

“Tuy nhiên vấn đề cốt lõi câu chuyện bùng nổ chức danh giáo sư, phó giáo sư vì tiêu chuẩn hiện nay không chỉ rất thấp mà còn tạo cơ chế xin - cho, khiến nhiều người kém cũng có thể trở thành giáo sư, phó giáo sư”, TS Nguyễn Văn Khải cho biết.

Theo TS Nguyễn Văn Khải tiêu chí xét duyệt chức danh giáo sư, phó giáo sư ngày càng rõ ràng hơn như: Không vi phạm đạo đức, trung thực...,phải hoàn thành nhiệm vụ được giao và thực hiện đủ số giờ chuẩn giảng dạy theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đối với giảng viên thỉnh giảng phải thực hiện ít nhất 50% định mức giờ chuẩn giảng dạy theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó có ít nhất 1/2 (một phần hai) thời gian giảng dạy trực tiếp trên lớp.

Hiệu trưởng nhận xét, đánh giá về các nhiệm vụ giao cho giảng viên, trong đó ghi rõ tên môn học, trình độ đào tạo, mức độ hoàn thành khối lượng giảng dạy, hướng dẫn luận án, luận văn, đồ án hoặc khóa luận, nhận xét về kết quả đào tạo của giảng viên. Sử dụng thành thạo ít nhất một ngoại ngữ và có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh trong chuyên môn...

“Tuy nhiên vấn đề ở chỗ khi đáp ứng được tiêu chí trên, ứng viên phải qua 3 vòng bỏ phiếu kín ở hội đồng các cấp. Chính khâu bỏ phiếu lại tiềm ẩn nguy cơ, vì có hội đồng theo quy định phải đạt 3/4 số phiếu.

tiêu cực thể hiện rõ nhất là việc “chạy” phiếu trong hội đồng xét tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư. Đây là nguyên nhân dẫn đến tình trạng nhiều người giỏi chuyên môn, điểm nghiên cứu khoa học rất cao, các tiêu chuẩn phẩm chất đạo đức không có vi phạm gì nhưng vẫn bị trượt nhiều lần”, TS Khải cho biết.

TS Nguyễn Văn Khải cho rằng, để ngăn chặn việc có thêm nhiều người năng lực nghiên cứu khoa học kém, thậm chí không nghiên cứu gì, thâm nhập vào đội ngũ giáo sư, phó giáo sư cần tạm ngừng việc công nhận giáo sư, phó giáo sư. Đồng thời phải soạn thảo, xây dựng quy định mới chặt chẽ hơn trong việc xét tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư.

Căn bệnh háo danh – hám lợi

Đưa ra bình luận việc cán bộ lãnh đạo các cơ quan hành chính nhà nước, quản lý lĩnh vực cũng mang hàm giáo sư, phó giáo sư. TS. Nguyễn Văn Khải cho biết: “Bản chất ở đây là háo danh, muốn được tung hô, muốn thêm dòng giới thiệu về mình ví dụ PGS.TS Nguyễn Văn A – Bộ trưởng Bộ A, Thứ trưởng Bộ B…”.

TS Nguyễn Văn Khải, căn bệnh háo danh không chỉ có ở từng cá nhân mà ngay trong tổ chức, các cơ quan. Bởi đâu đó nghe báo cáo về trình độ cán bộ địa phương người ta tự hào vì 100% cán bộ trình độ đại học, 50% trình độ trên đại học, bao nhiêu phần trăm tiến sĩ, giáo sư….

Ngay Hà Nội từng đặt mục tiêu, chiến lược cán bộ, công chức khối chính quyền thành phố, trong đó quyết tâm đến 2020 có 100% cán bộ khối chính quyền diện Thành ủy quản lý có trình độ tiến sĩ; 100% cán bộ chủ chốt xã, phường, thị trấn có trình độ đại học, trong đó 50% trên đại học.

“Khi mà mục tiêu bao nhiêu phần trăm tiến sĩ, bao nhiêu phần trăm giáo sư vẫn được đưa vào xem đó là 1 phần của báo cáo thành tích thì người ta còn háo danh, còn chạy chọt để được phong làm giáo sư”, TS Khải cho biết.

Ngoài câu chuyện háo danh, ông Khải cho rằng, khi được công nhân phó giáo sư, giáo sư đương nhiên lương bổng được cộng thêm, đương nhiên cơ hội bổ nhiệm cũng cao hơn.

“Chúng ta có nguyên tắc lạ đời là 1 ông giáo sư, phó giáo sư thì phải lãnh đạo ông tiến sĩ, nhưng giáo sư hay phó giáo sư chỉ là học hàm còn học vị chỉ như tiến sĩ. Chính vì nguyên tắc đó nên người ta cố chạy để được phong giáo sư, phó giáo sư và coi đó như điều kiện để dễ dàng được bổ nhiệm hơn”, ông Khải cho hay.

Theo ông Khải, chỉ công nhận giáo sư, phó giáo sư với những người trực tiếp làm công tác giảng dạy, nghiên cứu, không nên công nhận cán bộ lãnh đạo bộ, ngành địa phương chức danh này. Lãnh đạo địa phương phát triển tốt, thúc đẩy một ngành phát triển đâu cần phải là giáo sư, phó giáo sư.

Khi nói đến nhà khoa học những giáo sư, phó giáo sư dư luận thường nhắc đến họ với sự kính trọng vì đóng góp cho xã hội những công trình nghiên cứu sáng chế phục vụ cộng đồng.

Thế nhưng dư luận ít biết đến sáng chế của các giáo sư, phó giáo sư trong khi một số nông dân đã có những sáng chế mang tầm quốc tế như ông Phạm Văn Hát học hết lớp 7, ở Tứ Kỳ, Hải Dương sáng chế ra nhiều sản phẩm máy nông nghiệp xuất khẩu đi hơn 10 quốc gia và tiêu thụ ở khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước; ông Cao Phát Triển với hệ thống phun thuốc và tưới tự động điều khiển bằng điện thoại; ông Bùi Sỹ Tới với máy cày sử dụng riêng cho ruộng bậc thang...thì không chỉ dư luận trong nước và cả quốc tế cũng biết đến.

Bàn luận câu chuyện này, TS Khải thẳng thắn cho rằng: “Chúng ta từ hiếu học nhiều người thành háo danh. Trở thành tiến sĩ bởi những nghiên cứu như “Đặc điểm giao tiếp với dân của chủ tịch xã”, “Nghệ thuật chữ trong thiết kế bìa sách…” thì không mong phục vụ gì cộng đồng”.

Theo danh sách ứng viên đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư năm 2017 được Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước công bố thì năm qua có 1.226 người đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư.

Con số trên cao hơn rất nhiều so với 703 người năm 2016, số lượng đạt chuẩn giáo sư, phó giáo sư năm 2017 cao hơn năm trước 534 người, gấp 1,74 lần. So với năm 2015, số người đạt chuẩn giáo sư, phó giáo sư năm 2017 cao gấp 2,35 lần.

Trong số 1.226 ứng viên, 85 người đạt tiêu chuẩn giáo sư, 1.141 người đạt tiêu chuẩn phó giáo sư.

Rõ ràng, giáo sư, phó giáo sư là chức danh mà xã hội luôn dành sự kính trọng cho các trí thức của đất nước. Để không làm giảm sút niềm tin của xã hội, để không vàng - thau lẫn lộn trong giới giáo sư, phó giáo sư, lần này Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát thực sự nghiêm túc với những trường hợp không đủ tiêu chuẩn, Hội đồng Chức danh giáo sư nhà nước cần kiên quyết không công nhận để bảo vệ được uy tín của các giáo sư, phó giáo sư cũng như giữ được niềm tin của xã hội.