Cách thẩm định tranh giả tranh thật

Cách thẩm định tranh giả tranh thật sẽ giúp người chơi tranh bớt lo lắng không biết tranh mình mua là tranh giả hay tranh thật. Có nhiều cách để thẩm định tranh giả hay tranh thật ví dụ như dùng tia rơnghen, tia hồng ngoại để xác định chất liệu tranh.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật

Vấn đề tranh giả tranh thật không phải là vấn đề mới mà nó đã tồn tại cách đây rất lâu. Từ trước đến nay, để phân biệt các nhà nghiên cứu nghệ thuật cũng đã biết cách dựa vào khoa học để phân biệt tranh nguyên bản với tranh chép.

Chẳng hạn, họ dùng các tia rơnghen và tia hồng ngoại để xác định các chất liệu trên bề mặt bức tranh và từ đó có thể biết được tuổi của tranh. Tuy nhiên sau đó, các nhà khoa học ở Đại học Dartmut (Mỹ) lại tìm ra một phương pháp hoàn toàn mới nhằm thẩm định tính xác thực của một kiệt tác hội họa một cách chi tiết nhất.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Vấn đề tranh giả tranh thật không phải là vấn đề mới mà nó đã tồn tại cách đây rất lâu

Theo phương pháp này, các bức tranh sẽ được đưa vào máy tính để ghi lại các số liệu về đặc tính của nét vẽ. Những khác biệt nhỏ nhất trong cấu trúc nét vẽ sẽ được máy tính tìm ra giúp người sưu tầm tranh có thể phân biệt một kiệt tác đích thực với các bức tranh nhái.

Ban đầu, các nhà khoa học đã thử nghiệm trên các bức tranh nguyên bản của Bruegel để tìm hiểu xem chúng khác biệt thế nào so với rất nhiều bức tranh mà người ta đã chép của ông.

Theo kết quả mà máy tính đưa ra cho thấy nó trùng lặp gần như tuyệt đối với ý kiến của những người am hiểu về Bruegel: Trong số các bức họa được đưa vào giám định có tám tác phẩm là tranh “xịn”, còn lại đều là tranh chép.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Có nhiều cách để thẩm định tranh giả hay tranh thật ví dụ như dùng tia rơnghen, tia hồng ngoại để xác định chất liệu tranh

Tiếp đó họ lại nghiên cứu bức “Đức mẹ và bốn vị thánh” được cho là của Perugino để làm sáng tỏ vấn đề: họa sĩ đã tự mình vẽ toàn bộ bức tranh hay đã giao một số chi tiết cho các học trò của mình vẽ.

Nhiều nhà nghiên cứu thiên về giả thuyết thứ hai và kết quả phân tích trên máy tính cũng cho thấy các nét vẽ thuộc về bốn họa sĩ khác nhau chứ không phải cùng một người. Điều này cũng đã khiến những người Italia vẫn khăng khăng đòi bản quyền cá nhân cho người họa sĩ đồng hương của họ phải e dè hơn.

Theo giáo sư David Donoho ở Đại học Stanford các máy tính làm việc rất chính xác, nhưng cần phải thẩm định thêm vì số lượng các bức tranh đưa vào thử nghiệm còn quá ít, xác suất độ chính xác chưa được thống kê.

Tuy nhiên ý kiến này cũng vấp phải những quan điểm trái chiều của một số chuyên gia khác, họ không thấy lạc quan vào phương án trên.

Lorens Kenter, một cán bộ ở bảo tàng Metropolitan cho rằng, máy tính mới chỉ phân tích một vài khía cạnh về bút pháp của họa sĩ mà chưa chú ý đến các yếu tố quan trọng thể hiện tay nghề của họ ví dụ như cách thức pha màu chẳng hạn.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Tuy nhiên ý kiến này cũng vấp phải những quan điểm trái chiều của một số chuyên gia khác

Khi phân tích bức “Đức mẹ và bốn vị thánh” của Perugino. Kenter đã đưa ra một nhận định hơi khác so với kết quả từ máy tính. Theo ông, ngoài Perugino, ở đây có sự tham gia của hai họa sĩ nữa, trong đó một người tài nghệ quả là thua xa Perugino, nhưng người thứ hai thì lại trội hơn cả Perugino về kỹ thuật.

Việc đánh giá trình độ nghệ thuật như vậy vượt quá khả năng của những chiếc máy tính. Bởi vậy, phương pháp này cần phải hoàn thiện thêm nhiều mới đạt đến độ chính xác.

Năm 2001, ý tưởng dùng môn toán với các thông số để phân biệt tranh thật với tranh giả đã đến với nhà toán học Daniel Rokmor, một trong các tác giả của phương pháp mới, khi ông này đến Bảo tàng Metropolitan xem cuộc triển lãm các bức tranh gốc của Bruegel bên cạnh những bức tranh chép.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: ảnh minh họa

Cùng hợp tác với Rokmor là chuyên gia lập trình Hani Ferid, người rất có kinh nghiệm trong việc tìm ra những khác biệt biểu thị bằng con số thông qua phương pháp thống kê.

Sau khi được Bảo tàng Metropolitan chuyển cho ảnh chụp của các bức tranh, các nhà khoa học đã quét ảnh vào máy để xác định các thông số cho nét vẽ. Tuy nhiên, bước đầu họ chỉ sử dụng ảnh đen trắng vì muốn giới hạn số lượng thông số và chính điều này là điểm yếu mà các nhà nghiên cứu nghệ thuật thấy cần phải khắc phục.

“Tất nhiên, công trình còn chưa hoàn hảo. Nhưng thật thú vị khi toán học lại có thể giúp chúng ta làm được một công việc mà lâu nay các nhà nghiên cứu nghệ thuật vẫn thực hiện chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và trực giác", Giáo sư Rokmor nhận định.

Sau tranh của Bruegel và Perugino, các nhà toán học đã đưa ra ý định nghiên cứu Raphael vì đây là danh họa được giới nghệ thuật nghiên cứu nhiều nhất.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Năm 2001, ý tưởng dùng môn toán với các thông số để phân biệt tranh thật với tranh giả đã đến với nhà toán học Daniel Rokmor

Các nhà toán học lấy làm lạ là mãi đến giờ mà giới nghiên cứu nghệ thuật vẫn không dùng đến sự trợ giúp của máy tính. Giáo sư Donoho nói: “Các phương pháp thống kê đã được công nhận trong nhiều lĩnh vực, đã đến lúc các nhà nghiên cứu nên sử dụng chúng cả trong lĩnh vực nghệ thuật". Phương pháp dùng máy tính để thẩm định tranh giả, tranh thật đã được áp dụng.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật

Ngày 19/7/2016, tại Việt Nam một sự việc đã làm chấn động giới hội họa. Sau một ngày họp kín căng thẳng tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM (gọi tắt là bảo tàng), các thành viên trong hội đồng thẩm định đã ký vào biên bản xác nhận trong 17 bức tranh đang trưng bày tại triển lãm Những bức tranh trở về từ châu Âu của nhà sưu tập Vũ Xuân Chung có đến 15 bức tranh giả!

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Hôm 19/7/2016 tại Việt Nam một sự việc của lĩnh vức hội họa đã gây trấn động nền Mỹ thuật Việt Nam

Cụ thể, 15 bức tranh giả (không phải bản vẽ do tác giả đứng tên thực hiện), 2 bức tranh bị mạo danh chữ ký tác giả (họa sĩ Tạ Tỵ và họa sĩ Nguyễn Sỹ Ngọc), đồng thời bảo tàng tạm giữ tất cả 17 bức tranh thuộc bộ sưu tập trên để phục vụ công tác điều tra.

Đây là lần đầu tiên một vụ việc lớn làm chấn động giới Mỹ thuật nước nhà. Ông Trịnh Xuân Yên - Phó giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM - cho biết bảo tàng đang đề nghị các cơ quan có thẩm quyền khẩn trương xử lý và sớm có kết luận.

Phía bảo tàng cũng gửi lời xin lỗi đến công chúng vì đã chấp thuận để triển lãm diễn ra tại bảo tàng khi các thông tin chưa đủ tính xác thực.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn - Phó chủ tịch thường trực Hội Mỹ thuật VN - thừa nhận: “Giới họa sĩ đều rất phẫn nộ trước những bức tranh trong triển lãm lần này, vì chúng được vẽ rất sơ sài, thể hiện tay nghề còn rất non kém của tác giả. Bất kỳ ai nhìn vào cũng biết là tranh giả. Đây là sự sỉ nhục cho nền hội họa VN”.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Phía bảo tàng cũng gửi lời xin lỗi đến công chúng vì đã chấp thuận để triển lãm diễn ra tại bảo tàng khi các thông tin chưa đủ tính xác thực

Việc tất cả tranh thuộc triển lãm trên đều bị giả và mạo danh khiến hội đồng thẩm định vô cùng bức xúc. Tất cả đều xác định rằng đây là một vụ án kinh tế lớn, có tổ chức và kéo dài từ nhiều năm trước.

Ông Jean-François Hubert (vốn là một chuyên gia cao cấp về nghệ thuật VN và châu Á của Hãng đấu giá Christie’s Hong Kong) đã chứng thực rất nhiều tranh giả mạo của VN cho nhà đấu giá Christie’s. Tuy nhiên, khi các họa sĩ VN nhờ phía Christie’s xác nhận về ông Hubert thì nhà đấu giá này cho hay đã chấm dứt công việc của ông Hubert từ năm 2013.

Hội đồng thẩm định cũng nêu ra ý kiến cần có hành động “ngăn chặn” việc chứng nhận giả mạo trên của ông Hubert, để tránh tiếp diễn.

Họa sĩ Thành Chương bức xúc: “Đây là một ví dụ rõ nét nhất về tình trạng tranh Việt bị làm giả công khai nhiều năm ròng vì lợi ích kinh tế, vì lợi nhuận. Chính vì vậy, nền mỹ thuật Việt nhiều năm qua bị tác động lớn, bị mất uy tín. Nhiều người biết nhưng không làm gì được.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: Hội đồng thẩm định cũng nêu ra ý kiến cần có hành động “ngăn chặn” việc chứng nhận giả mạo trên của ông Hubert, để tránh tiếp diễn

Nhiều quan chức quản lý văn học mỹ thuật đều biết nhưng không có bằng chứng. Trong cái rủi cũng có cái may, lần phát hiện ra tranh giả này đã giúp chúng ta có bằng chứng cụ thể, để từ đây sẽ tìm ra được nhiều chứng cứ khác”.

Nhà điêu khắc Phan Gia Hương - Phó chủ tịch Hội Mỹ thuật VN - cũng khẳng định qua sự việc trên cần xây dựng củng cố ngay một hành lang pháp lý để bảo vệ mỹ thuật Việt cùng các họa sĩ Việt khi vấp phải tình trạng phát hiện tranh giả.

“Sắp tới, tôi nghĩ nhà nước nên có một đội ngũ thẩm định tranh. Cái này nó ảnh hưởng tới giá trị tranh, giá trị tác phẩm và giá trị tác giả, ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống tinh thần của họa sĩ. Cần thẩm định lại tất cả tranh của các họa sĩ lớn mà tôi và bạn bè tôi cho rằng đã bị làm giả rất nhiều”, bà Gia Hương nói.

Theo các chuyên gia quốc tế và Việt Nam, gần 100% danh họa Việt Nam, đặc biệt là 3 nhóm bộ tứ MTĐD (khoảng 20 gương mặt) đã có tác phẩm bị làm giả, làm nhái. Đây cũng là lý do chính khiến tác phẩm Việt chưa thể vượt ngưỡng 1 triệu USD tại các phiên đấu giá, dù lịch sử và phẩm chất nghệ thuật hoàn toàn đủ cho điều đó.

Tranh thật của các danh họa Việt Nam, nhất là của họa sĩ MTĐD hiện tại còn lại rất hiếm, không phải dễ có được, lại lưu lạc ở khắp nơi, nên nếu nhà sưu tập nào hay Gallery nào có thì giá cực kỳ cao. Chính vì thế một số chủ Gallery bắt đầu sao chép tranh của những họa sĩ tên tuổi để bán với giá rẻ, và nó đã trở thành "nghề" , thành sản phẩm của không ít Gallery tại Việt Nam.

Tại Hà Nội, đi dọc phố Nguyễn Thái Học, không khó để tìm một cửa hàng bán tranh, phong phú cả về thể loại lẫn giá cả. Những bức tranh giá trị của lịch sử mỹ thuật Việt Nam như: "Thiếu nữ bên hoa huệ" (Tô Ngọc Vân), "Em Thúy" (Trần Văn Cẩn), "Chơi ô ăn quan" (Nguyễn Phan Chánh), "Thiếu nữ và hoa sen" (Nguyễn Sáng), tranh phố cổ Hà Nội của Bùi Xuân Phái, tranh con giống của Nguyễn Tư Nghiêm... xuất hiện nhan nhản.

Ngoài ra còn một lọai tranh giả mà thật, bởi nhiều lý do (chỉ có tác giả biết), chính họ sao chép lại tác phẩm đã nổi tiếng của mình để bán- tặng…, và vì thế có nhiều phiên bản trôi nổi trên thị trường hay trong các bộ sưu tập cá nhân của các gallery, nên mới xảy ra trường hợp tranh nào cũng được xác nhận là thật.

Nhưng cũng vì khi sao chép lại, cảm xúc thăng hoa không còn như lúc vẽ bản gốc nên thần thái thậm chí đường nét đã không còn như xưa, chưa tính bản gốc đã không còn, chỉ sao chép theo trí nhớ nên có đôi chỗ sai lệch, và thế là trở thành tranh giả, bởi phong cách của họa sĩ không phải thế, tranh thật không có nét thô nét vụng nét thừa như thế….

Thật- giả khó mà lý giải thuyết phục nên cần sự thẩm định không chỉ của những người trong nghề có kinh nghiệm mà còn cần đến khoa học công nghệ để thẩm cho chính xác.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: tranh Phố Phái bị làm giả nhiều nhất     

Theo báo điện tử VOV (tác giả Hoài Hương): Thẩm định tranh cần sự chuyên nghiệp

Tại triền lãm tranh “Những bức tranh từ châu Âu về” nói trên, khi giới họa sĩ cho rằng có tới 15/17 tranh là giả, 2 tranh còn lại thì giả- thật tỉ lệ 50/50? Nhưng tất cả đều không có một chứng cơ khoa học nào để chứng minh tranh giả, chỉ là nhận xét theo cảm tính và kinh nghiệm của chính mình.

Xem bức “Vườn chuối”, họa sĩ Nguyễn Quang Vinh (Đại học Mỹ thuật TPHCM) cho rằng “chỉ có thể là một sự báng bổ nghệ thuật”. Còn họa sĩ Ngô Đồng: “Nhìn thấy ái ngại quá!”; Họa sĩ Nguyễn Đức Hòa: “Cay đắng”.

Bức “Rồng”- Nguyễn Tư Nghiêm (sơn mài, 80 x 120 cm, 1974) cũng có nhiều ý kiến nghi ngờ rằng, danh họa Nguyễn Tư Nghiêm thường vẽ con giáp theo từng năm mang tên con giáp đó, nhưng năm 1974 không phải năm Rồng, trong khi cùng bố cục và cách vẽ, bức có tên “Múa rồng” thường được biết đến với chất liệu bột màu trên giấy, ký tên năm Bính Thìn 1976. Bức Múa vòng (sơn mài, 50 x 58 cm, 1980) và Hai cô gái (sơn mài, 59 x 39 cm, 1984), nhìn tạo hình thô vụng, sai tỷ lệ, vẽ như thế này thì khó để gọi Nguyễn Sáng là danh họa…

Giải thích cho việc này, lãnh đạo Bảo tàng cũng chỉ đưa ra một lý do rất “giấy tờ”: "Quy trình thực hiện các buổi triển lãm là người triển lãm sẽ đến đăng ký và nộp lại một bộ hồ sơ theo quy định. Dựa trên hồ sơ này, bảo tàng sẽ có cơ sở để đánh giá, xem xét về nội dung triển lãm, chất lượng nghệ thuật.

Sau đó, hội đồng khoa học bảo tàng sẽ xét từng tính nghệ thuật, nếu như đạt được tiêu chí mà bảo tàng đưa ra thì bảo tàng sẽ có biên bản họp hội đồng và đánh giá nhận xét về cái tác phẩm sau đó có một văn bản gửi về Sở Văn hóa Thể thao đề xuất thời gian triển lãm và giấy phép”.

Nhưng “Hội đồng khoa học” của bảo tàng gồm Ban giám đốc, cán bộ quản lý các phòng, họa sĩ…: “Để xác định các tác phẩm là thật hay giả, nguyên gốc thì chưa đủ cơ sở, chỉ ở mức độ nào đó. Vì vậy, Bảo tàng yêu cầu bên nộp hồ sơ phải cam kết tranh đó là tranh thật. Ngoài cam kết này còn bằng sự tin tưởng, tin cậy và bằng tất cả văn bản mà phía đối tác có, bằng uy tín trong giới nghệ thuật".

Nhắc lại chuyện xưa, những năm cuối của thập niên 1990, khi mỹ thuật Việt đang có sức hút trên thị trường quốc tế, nhà đấu giá danh tiếng Sotheby’s đã cử chuyên gia đến TPHCM để tìm hiểu việc lập văn phòng tại đây. Nhưng sau một thời gian ngắn họ đã rút lui, chỉ vì Việt Nam còn thiếu nhiều cơ sở đời sống và pháp lý để mở một phiên đấu giá đúng bài bản, trong đó có một phần quan trọng, là không có chuyên gia hay một Hội đồng khoa học nào có thể thẩm định chính xác tác phẩm để có thể định giá và tránh nhầm lẫn.

Để xác định một tác phẩn hội họa hay mỹ thuật là giả hay thật nói chung, nhất là với các tác phẩm giá trị thẩm mỹ cao, lâu năm, hoặc thuộc về ‘cổ vật”, rất cần có một cơ quan chuyên nghiệp và chuyên môn thẩm định. Trong đó có các Chuyên gia kiểm định có trình dộ kiền thức về khoa học kỹ thuật, công nghệ cao (chất liệu, độ xác thực, niên đại); Chuyên gia lịch sử mỹ thuật; Nhà phê bình; Giám tuyển (curator); Và kèm theo cả một số phòng giám định có các phương tiện kỹ thuật cao để có thể thẩm định chính xác tác phẩm giả- thật. Những phương tiện này còn là cơ sỡ để sau phục chế hay sửa chữa các tác phẩm bị hư hỏng theo thời gian…

Về Luật- cơ quan quản lý Nhà nước cũng cần có những điều khoản quy định rõ ràng về tác giả- tác phẩm- chứng nhận lý lịch tác phẩm- số lượng tác phẩm- bản gốc- bản sao- bảo hiểm tác phẩm và bản quyền…

Có như thế thì khi xác định tác phẩm là giả- thật mới thuyết phục và mới trả lại giá trị thật của tác phẩm.

Cách thẩm định tranh giả tranh thật: các họa sỹ tự tìm cách bảo vệ

Theo báo Thanh Niên, trong thực tế, từ năm 2010, Bảo tàng Mỹ thuật VN từng thành lập Trung tâm giám định tác phẩm mỹ thuật. Tuy nhiên, một thời gian sau khi được thành lập, trung tâm này đã đóng cửa. Nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Đỗ Bảo cho hay: “Trung tâm muốn hoạt động tốt phải có sự phối hợp giữa nhiều ngành trước hết là lịch sử mỹ thuật, kỹ thuật vẽ, tạo hình, vật lý, hóa học…, nhưng lại thiếu hụt tất cả. Trung tâm không hoạt động tốt thì cũng phải chết yểu thôi”. Còn họa sĩ Lương Xuân Đoàn cho rằng việc thành lập một trung tâm như vậy vẫn còn nhiều e dè trong thời điểm hiện tại. “Bởi cần có sự phối hợp giữa nhà nước và hội nghề nghiệp, và còn quá nhiều vấn đề phải tính đến để hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, về lâu dài, cần thiết phải có trung tâm này”, ông Đoàn nói. Trong khi đó, họa sĩ Lê Huy Tiếp nhìn nhận: “Việc này là khả thi, nhưng nơi nào sẽ đứng ra làm đây?”. Trong khi chưa biết khi nào sẽ có một trung tâm “soi” tranh Việt, nhà nghiên cứu mỹ thuật Nguyễn Hải Yến đề xuất: “Tôi mong rằng có thể làm ngay việc lưu trữ, số hóa chữ ký các họa sĩ. Chúng ta có thể soi chữ ký để phân biệt tranh thật, tranh giả. Việc này không quá phức tạp nhưng lâu nay chưa thấy cơ quan nào chịu làm cả”.

Trong lúc chờ một tổ chức thẩm định có chuyên môn dược thành lập thì các Họa sĩ đã tìm cách tự bảo vệ các tác phẩm của mình:

Họa sĩ Đặng Phương Việt (người gắn chặt với tên Việt “Sen” bởi chỉ chuyên tâm vẽ hoa sen trong nhiều năm qua) cho biết trước tình trạng bị khá nhiều phòng tranh tại Hà Nội làm giả tranh, anh đã bảo vệ bằng cách đánh dấu tranh và cấp cho người mua chứng nhận từ họa sĩ. Đặc biệt, anh cho biết “tận dụng kỹ thuật để tránh làm giả như cách tôi hay làm là làm nhiều lớp màu rất kỹ với loại sơn dầu rất đặc biệt mà bên ngoài không thể có. Có vậy tranh chép không tài nào làm giống được tranh gốc”. Họa sĩ Nguyễn Thanh Bình (gốc Hà Nội, hiện sống tại TP.HCM) tự tin cho biết đến nay riêng dòng tranh khỏa thân của anh vẫn chưa có hàng giả vì độ khó của nó. Chia sẻ về bí quyết bảo vệ tranh, họa sĩ Bình tiết lộ: “Chỉ có thể làm giấy chứng nhận và có chữ ký. Giấy chứng nhận của tôi thì hơi khó làm giả vì có cả số code”. Còn họa sĩ Thành Chương đề nghị các họa sĩ hãy tự tạo ra các mật mã riêng và nên lên tiếng, khởi kiện đến nơi đến chốn khi phát hiện ra tranh giả của mình. “Có thể nghĩ đến một ngân hàng mật mã cho các họa sĩ”, anh nói.

• Cách phân biệt cafe xịn và cafe rởm

• Cách phân biệt cá nhiễm độc và cá không bị nhiễm độc

• Cách phân biệt măng ngâm hóa chất và măng sạch

• Cách phân biệt khoai môn Trung Quốc và khoai môn Việt Nam

• 3 cách phân biệt vàng giả vàng thật theo Tổng cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng

• Cách phân biệt chuối bị ngâm thuốc

• Cách phân biệt mận Sapa Lào Cai và mận Trung Quốc