Chiến lược vùng xám là gì? Trung Quốc đã vận dụng nó ở Biển Đông như thế nào?

Theo Hữu Danh / Sức Khỏe Cộng Đồng 12:02 26/07/2019

Gần đây, các chuyên gia thường dùng "Chiến lược vùng xám" để nhắc đến động thái của Trung Quốc ở Biển Đông. Vậy chiến lược vùng xám là gì?

Chiến lược vùng xám là gì? Trung Quốc đã vận dụng nó ở Biển Đông như thế nào?
Hiểu chiến lược vùng xám là gì? Trung Quốc đã vận dụng nó ở Biển Đông như thế nào? Ảnh minh họa: Tàu Hải cảnh 35111 của Trung Quốc.

Chiến lược vùng xám là gì?

Chiến lược vùng xám được nhiều chuyên gia đưa ra định nghĩa và phân tích. Hal Brands, học giả của chương trình nghiên cứu chính sách đối ngoại về an ninh quốc gia tại đại học Johns Hopkins, cũng đưa ra định nghĩa về khái niệm này. Theo ông, chiến lược vùng xám được hiểu là hoạt động gây hấn, cưỡng chế, làm gia tăng căng thẳng nhưng lại duy trì nó ở dưới ngưỡng xung đột quân sự thông thường.

Các quốc gia sử dụng chiến lược vùng xám tập trung ở nhóm cường quốc xét lại. Những nước này tìm cách sửa đổi lại một số vấn đề trên trường quốc tế trong hiện tại. Họ đặt mục tiêu sẽ giành chiến thắng các cuộc xung đột kiểu này, dù là trong vấn đề lãnh thổ hay cáctranh chấp khác. Các bên sử dụng chiến lược vùng xám sẽ đạt những lợi ích đó mà không leo thang xung đột thành chiến tranh, không vượt qua lằn ranh đỏ. Từ đó, họ đạt được lợi ích khác nữa là không phải chịu các biện pháp trừng phạt hay rủi ro mà sự leo thang đó mang lại. 

Chính vì thế, những thách thức do chiến lược vùng xám đem đến lại khá mơ hồ trên thực tế. Cách thức sử dụng đa dạng, từ tấn công mạng, tuyên truyền truyền thông, chiến tranh chính trị, áp bức và phá hoại kinh tế, leo thang chủ nghĩa quân sự,...v.v Nó cũng thường được che giấu dưới các thông tin sai lệch, lừa dối, thường đẩy các bên có trách nhiệm vào thế "tiến thoái lưỡng nan", khó minh định phần trách nhiệm của họ. 

Trung Quốc đã vận dụng chiến lược vùng xám ở Biển Đông như thế nào?

Trong vụ việc bãi Tư Chính, những ai theo dõi đều thấy rõ Trung Quốc đã vận dụng chiến lược vùng xám để tạo ra căng thẳng ở Biển Đông, đẩy các bên liên quan vào những tình huống leo thang nhưng lại mơ hồ về cách giải quyết vấn đề. Hơn 10 năm nay, Trung Quốc đã áp dụng một chiến lược tổng thể để thực hiện cho được mục tiêu thâu tóm Biển Đông thông qua chiến lược vùng xám. Cụ thể, có 2 cách đẩy vấn đề leo thang ở Biển Đông nhưng lại cố tình không đẩy nó thành tranh chấp quân sự.

Trước hết, Trung Quốc tạo các đội dân quân biển dưới lốt các ngư dân đánh bắt cá trên các vùng biển tranh chấp. Trong quá trình đánh bắt cá, các đội dân quân này nhiều lần xâm phạm chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của các nước trong khu vực. Các chuyên gia đã đặt gia quan ngại, cho rằng lực lượng tàu cá này của Trung Quốc có thể từng bước xâm lấn và chiếm đóng các thực thể tranh chấp trên Biển Đông. 

Theo nhà nghiên cứu Ryan D. Martinson thuộc ĐH Hải chiến Mỹ, lực lượng dân quân biển Trung Quốc đóng trái phép trên đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam hiện được xem là hình mẫu chuyên nghiệp cho toàn Trung Quốc, với hơn 70 tàu lớn được thiết kế và đóng mới chỉ để phục vụ chiến lược vùng xám.

Các hình ảnh vệ tinh có độ phân giải cao cho thấy luôn có 200-300 tàu cá Trung Quốc xung quanh đá Xu Bi và Vành Khăn thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Hầu hết những con tàu này đều trên 500 tấn, đồng nghĩa chúng bắt buộc phải lắp đặt hệ thống nhận dạng tự động (AIS). Tuy nhiên, trên thực tế đa số trong số tàu này không bật hệ thống AIS thường xuyên. 

Thêm vào đó, những vụ đâm tàu trên Biển Đông là các tai nạn hàng hải thông thường giữa những tàu cá với nhau. Việc đặt lực lượng dân quân biển trong bóng tối sẽ giúp Bắc Kinh có thể tái diễn trò đâm va và quấy rối. Hành động này áp dụng với các tàu nước ngoài mà họ cho là đang hoạt động trong "đường 9 đoạn" do họ tự vẽ ra.

Chiến lược xâm lấn từ từ này đang được Trung Quốc thực hiện một cách từ từ, chậm mà chắc, với thời gian hoạt động kéo dài trong nhiều thập kỷ. Đặc biệt nó ngày càng hiệu quả trong bối cảnh khu vực chưa có tiếng nói chung về vấn đề chủ quyền và Luật biển 1982 đang bị các nước lớn bất tuân, trong đó có Trung Quốc và Mỹ. 

Tiếp đó, phải kể đến sự phô trương về lực lượng quân sự cũng như các lực lượng bán quân sự của Trung Quốc trong khu vực Biển Đông. 

Đang ngày càng có nhiều sự hiện diện mạnh mẽ của các tàu cảnh sát biển Trung Quốc. Đây là hiện tượng không mới. Cảnh sát biển Trung Quốc đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong toàn bộ “chiến lược vùng xám” của Trung Quốc. Đây được xem là lực lượng chấp pháp biển “bán quân sự”, có thể can thiệp vào bất cứ một va chạm nào ở Biển Đông. Đặc trưng cốt lõi trong việc sử dụng lực lượng này chính là việc căng thẳng có thể kiểm soát ở mức độ chấp nhận được. Bởi vì chiến thuật chủ yếu của cảnh sát biển chỉ là đâm va.

Hai tàu cảnh sát biển nổi bật nhất của Trung Quốc trong vụ Tư Chính là tàu Hải cảnh 35111 và Hải cảnh 3901. Hải cảnh 35111 vốn đã tham gia tuần tra vùng nước gần cụm bãi cạn Luconia, ngoài khơi bang Sarawak của Malaysia. Còn Hải cảnh 3901 là tàu cảnh sát biển lớn nhất thế giới của Trung Quốc với giãn nước 12.000 tấn. Lớn hơn cả một số lớp tàu chiến hiện đại của Mỹ.

Có thể thấy thông qua sự kiện này, Trung Quốc đã phô trương khả năng mới được tăng cường kể từ năm 2014 với nhiều loại tàu mới và hùng hậu hơn. Chưa kể đến hiện Trung Quốc đã bành trướng các căn cứ quân sự mới phi pháp ở Biển Đông (ví dụ ở Đá Chữ Thập thuộc quần đảo Trường Sa). Chúng là các tiền đồn, điểm đồn trú tiếp sức cho các lực lượng quân sự và bán quân sự của Trung Quốc trên các vùng biển tranh chấp. Những cơ sở hậu cần quân sự này giúp các lực lượng Trung Quốc có thể triển khai nhanh chóng tại những điểm nóng. Qua đó tăng cường năng lực kiểm soát thực tế của Bắc Kinh ở các khu vực tranh chấp.

Để đối phó lại với chiến lược vùng xám của Trung Quốc không hề dễ dàng mà cần đến một pháp lý đủ mạnh và sự ủng hộ rộng lớn của dư luận quốc tế.

 

Ba hệ quả khi Trung Quốc điều tàu đến vùng Nam Biển Đông của Việt Nam

Hoạt động của Trung Quốc ở vùng biển của Việt Nam sẽ dẫn tới các tình huống "gậy ông đập lưng ông", theo các chuyên gia.

 

Chuyên gia Mỹ: Trung Quốc dọa nạt, ức hiếp để ‘ném đá dò đường’ ở Biển Đông

Theo giám đốc tổ chức Sáng kiến Minh bạch hàng hải châu Á (AMTI) thuộc Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS) ở Mỹ, Trung Quốc đang dùng hành vi dọa nạt, ức hiếp để thử phản ứng của các bên ở Biển Đông.

Tin khác