Khải Sơn 1: Tên lửa phòng không cho nước nghèo (2)

11:00 19/11/2018

Ưu thế giá thành tạo ra lợi thế xuất khẩu cho Khải Sơn 1.

 

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1

Những khách hàng chủ yếu và tương lai phát triển

Do quá trình phát triển kéo dài quá lâu, cộng thêm với những tai tiếng về kĩ thuật, nên việc trang bị tổ hợp tên lửa phòng không HQ-12 trong Quân giải phóng nhân dân Trung Hoa trở nên khó khăn. Mặt khác, do sự sụp đổ của Liên bang Xô viết, người Trung Quốc đã nhanh chóng có được các tổ hợp tên lửa phòng không tầm xa S-300, và sau đó đã sao chép thành công tổ hợp này dưới tên gọi Hồng Kỳ 9 (HQ-9). Hồng Kỳ 2 nhanh chóng được loại bỏ khỏi biên chế, khiến cho việc radar SJ-202 của Khải Sơn 1 có thể tương thích với Hồng Kỳ 2 trở nên không còn nhiều ý nghĩa.

Trong nội địa Trung Quốc, Hồng Kỳ 12 chỉ còn giữ vai trò bổ trợ cho Hồng Kỳ 9 hay S-300 tầm xa, tăng cường mật độ hỏa lực bảo vệ các yếu địa. Ở phân khúc phòng không tầm trung, Hồng Kỳ 12 cũng khó có thể cạnh tranh với các tổ hợp tên lửa Buk của Nga, hay Hồng Kỳ 16 đang có mặt trong biên chế quân đội Trung Quốc.

Như vậy, ở vai trò một tổ hợp tên lửa bán cố định, HQ-12 không có được tầm bắn xa như HQ-9. Ở vai trò tổ hợp tên lửa tầm trung, HQ-12 không có được sự cơ động như HQ-16, để có thể trang bị trong các đơn vị phòng không của các binh đoàn chiến dịch. (Cụ thể là tên lửa tầm trung của lữ đoàn phòng không, trực thuộc 13 tập đoàn quân chủ lực của Trung Quốc hiện nay). Cả ở vai trò phòng không quốc gia, lẫn phòng không chiến trường, HQ-12 đều “lỡ dở”.

Trong hoàn cảnh đó, thì hướng phát triển duy nhất của Khải Sơn 1, là tận dụng ưu thế giá thành để xuất khẩu. Mặc dù thiết kế của tổ hợp là khá chắp vá, song nếu như yếu tố giá cả đủ rẻ để vừa với túi tiền của các nước nghèo, thì Khải Sơn 1 vẫn là lựa chọn hấp dẫn.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Tổ hợp HQ-12 trong biên chế quân đội Trung Quốc - Nguồn ảnh: Soha.vn

Cuối năm 2001, KS-1A đã bắt đầu được Tổng công ty xuất nhập khẩu máy móc chính xác (CPMIEC) giới thiệu xuất khẩu cho các khách hàng  nước ngoài. Năm 2005, một sỹ quan cao cấp của quân đội Malaysia đã xác nhận việc quân đội nước này đã ký một bản ghi nhớ về việc mua hệ thống KS-1A của Trung Quốc. Tuy nhiên, sau đó hợp đồng này đã đổ vỡ, khi tổ hợp này không tạo ra đủ độ tin cậy cho khách hàng. Theo tạp chí quân sự Khán Hòa, người Malaysia đã từ chối KS-1 đã lựa chọn tên lửa phòng không Buk của Nga.

Dù vậy, khu vực Đông Nam Á vẫn là thị trường tiềm năng cho KS-1. Quân đội Myanmar trở thành khách hàng đầu tiên của tổ hợp này, khi đặt mua 04 tổ hợp Khải Sơn 1A vào tháng 11/2013. Số lượng các khí tài Khải Sơn 1A mà Myanmar đặt mua có thể đủ để phiên chế thành 01 trung đoàn tên lửa phòng không hoàn chỉnh.

Không có nhiều thông tin về hợp đồng, song có thể nhận định rằng: Với một khách hàng như Myanmar, người Trung Quốc đã phải dành rất nhiều ưu đãi trong hợp đồng xuất khẩu bốn tổ hợp Khải Sơn 1A.

Bởi lẽ: Myanmar có một nền công nghiệp quốc phòng tương đối mạnh, có thể tự sản xuất nhiều loại tên lửa phòng không tầm ngắn và pháo cao xạ cỡ nhỏ. Trong biên chế lực lượng phòng không Myanmar có sự hiện diện của nhiều tổ hợp tên lửa tầm trung của Liên Xô/Nga như S-75 Volga-2M, S-125 Pechora-2M, 2K12 Kub. Các tổ hợp Volga-2M và Pechora-2M đều đã được Myanmar hiện đại hóa thành hệ thống tên lửa phòng không bán cố định, tương tự như Khải Sơn 1A.

Trong hoàn cảnh đó, việc một khách hàng giàu kinh nghiệm với các hệ thống phòng không như Myanmar trở thành người “mở hàng” cho Khải Sơn 1A có thể giúp tạo ra niềm tin vào các tên lửa này. Có lẽ các đơn vị Khải Sơn 1A trong biên chế quân đội Myanmar sẽ được bố trí để bổ sung, hoặc thay thế vai trò của các tên lửa S-75 cũ, trong việc bảo vệ hai thành phố quan trọng của nước này, là thủ đô Naypyidaw, cũng như cố đô Yangon.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Tổ hợp KS-1A trong biên chế quân đội Myanmar

Tiếp sau Myanmar, đến lượt Turkmenistan trở thành khách hàng thứ hai của hệ thống này. Đây là điều dễ hiểu, vì trong bối cảnh các tổ hợp phòng không của nước này - vốn được “thừa kế” từ Quân khu Turkmenistan thuộc Liên bang Xô viết cũ - đã dần lạc hậu, mà ngân sách quốc phòng lại không đủ thỏa mãn người Nga, thì việc lựa chọn vũ khí Trung Quốc là điều tất yếu.

Cần nói thêm rằng, hệ thống phòng không của Turkmenistan hiện nay đã “ngập tràn” vũ khí Trung Quốc, như tên lửa phòng không tầm xa Phi Long 2000 (FD-2000, phiên bản xuất khẩu của HQ-9), tên lửa phòng không tầm trung Khải Sơn 1A (KS-1A, phiên bản xuất khẩu của HQ-12), tên lửa phòng không tầm ngắn FM-90 (phiên bản xuất khẩu của HQ-7), và tên lửa phòng không vác vai QW-2. Điều đáng nói, là phiên bản Khải Sơn 1A xuất khẩu cho Turkmenistan được trang bị ống bảo quản hình hộp, giúp tên lửa thích nghi tốt hơn với khí hậu.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Phiên bản KS-1 dành cho Turkmenistan có sử dụng ống bảo quản hình hộp

Thái Lan trở thành khách hàng thứ ba của KS-1, và là khách hàng đầu tiên của phiên bản KS-1C cải tiến. Hợp đồng mua bán đã được kí vào tháng 09/2016, và việc giao hàng đã được thực hiện đầu năm 2017. Tuy số lượng đặt mua của Thái Lan khá hạn chế (theo nhiều nguồn tin là chỉ đặt mua 1 tổ hợp gồm 4 xe phóng), song cần nhấn mạnh rằng từ trước đến nay vai trò phòng không tầm xa của quân đội hoàng gia Thái Lan được giao cho các máy bay chiến đấu của không quân.

Trước KS-1C, trong biên chế quân đội Thái Lan chỉ có các loại tên lửa vác vai tầm ngắn và pháo cao xạ. Tổ hợp tên lửa giá rẻ này được xem như giải pháp tình thế cho người Thái trong việc bảo vệ vùng trời. Học thuyết quân sự Thái Lan vốn chịu nhiều ảnh hưởng của Hoa Kỳ, không coi trọng tên lửa phòng không, nên trừ khi có một sự thay đổi lớn trong hàng ngũ lãnh đạo quân sự, nếu không Thái Lan cũng khó đặt mua thêm các tổ hợp tên lửa từ Trung Quốc.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Bắn thử tên lửa KS-1 trong đêm

Cam-pu-chia mới đây cũng đã thể hiện mong muốn sở hữu các tên lửa phòng không Khải Sơn 1A. Tháng 11/2015, Bộ trưởng Quốc phòng nước này là ông Tea Banh cho hay: Ông đã kí kết với Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Thường Vạn Toàn một bản ghi nhớ về việc cung cấp cho Cam-pu-chia một số tổ hợp tên lửa phòng không có tầm bắn xa. Và Khải Sơn 1A có lẽ sẽ là lựa chọn phù hợp nhất cho Cam-pu-chia.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Tổ hợp HQ-12 với họa tiết ngụy trang kĩ thuật số

Trong quá khứ, sau khi được Quân đội nhân dân Việt Nam cứu thoát khỏi nạn diệt chủng vào năm 1979, nhà nước cách mạng Cam-pu-chia cũng đã đươc hỗ trợ để từng bước xây đựng được lực lượng phòng không - không quân gồm một số máy bay tiêm kích MiG-21, và các tổ hợp tên lửa phòng không S-125 Pechora. Các chuyên gia Việt Nam và Liên Xô đã nỗ lực để hướng dẫn các học viên Cam-pu-chia làm chủ các vũ khí này.

Tuy nhiên, cùng với việc quân đội Việt Nam rút lui về nước, kết thúc quá trình làm nghĩa vụ quốc tế ở Cam-pu-chia năm 1989, thì các vũ khí hiện đại nói trên cũng bị bỏ bê, không được chăm sóc, bảo quản đúng quy trình, dẫn đến hư hỏng nhiều. Tiếp đó, theo một thỏa thuận với Mỹ, các tên lửa 5V27 của tổ hợp S-125 đã được người Cam-pu-chia phá hủy để tránh rơi vào tay các lực lượng khủng bố. Lần hủy tên lửa cuối cùng được công khai trên báo chí là vào tháng 11/2005, với 36 quả đạn. Trên thực tế, các tên lửa này đã hư hỏng từ lâu, do không được bảo quản đúng quy cách. Như vậy, trong ít nhất 13 năm, và thậm chí là 25-30 năm vừa qua, hỏa lực phòng không của Cam-pu-chia chỉ đơn thuần là các pháo cao xạ cỡ nhỏ, và các tên lửa vác vai, tiêu biểu là loại FN-6 do Trung Quốc viện trợ.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Xe bệ phóng và đài radar H-200 của tổ hợp HQ-12

Có thể thấy rõ rằng: Với năng lực tài chính hiện tại của Cam-pu-chia, rất có thể Trung Quốc sẽ phải dành những ưu đãi tài chính lớn, thậm chí phải viện trợ không hoàn lại các tổ hợp Khải Sơn 1A. Quan trọng hơn, việc viện trợ tên lửa chỉ là một phần nhỏ của quá trình. Các chuyên gia Trung Quốc sẽ phải đào tạo, chuyển giao công nghệ vận hành, bảo dưỡng tên lửa cho phía đối tác Cam-pu-chia. Điều này sẽ là rất vất vả, và những rủi ro tai nạn có thể xảy ra trong quá trình khai thác, sử dụng, diễn tập … với tên lửa KS-1A có thể dẫn đến những tai tiếng không đáng có với loại tên lửa này.

khai-son-1-ten-lua-phong-khong-thuc-thu-cho-nguoi-ngheo-1
Đài H-200 của tổ hợp HQ-12

Dù sao, Khải Sơn 1 vẫn là lựa chọn hợp túi tiền cho những nước nghèo muốn sở hữu tên lửa phòng không. Tiếp sau vùng Đông Nam Á, khu vực châu Phi có lẽ sẽ trở thành thị trường tiềm năng của KS-1. Tuy nhiên, cũng cần tính đến khả năng các hợp đồng mua sắm KS-1 sẽ trở thành cái bẫy tài chính, khi khách hàng mua tổ hợp này sẽ phải chịu những chi phí lớn cho việc bảo dưỡng, duy trì các hệ thống này. Nhất là khi các thị trường tiềm năng của KS-1 lại là vùng nhiệt đới ẩm, hay sa mạc khô nóng.

 

Khải Sơn 1: Tên lửa phòng không cho nước nghèo (1)

Quá trình nghiên cứu phát triển tổ hợp tên lửa phòng không Khải Sơn 1 đã gặp rất nhiều trắc trở.



Tin khác