Đề xuất chính sách bảo hiểm cho sản xuất nông sản

Sản xuất nông nghiệp công nghệ cao góp phần bảo  vệ môi trường ngày càng trong sạch, sức khỏe người lao động trực tiếp canh tác trên cánh đồng. Ngoài ra còn góp phần làm thay đổi các hành vi của người tiêu dùng xã hội từ tiêu dùng xô bồ, ít chọn lọc, sang tiêu dùng xanh, sạch và an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên nhận thức về tác dụng của các sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao dễ đi đến thống nhất xong thực tế trên hành động vẫn còn có những khó khăn, cản trở, cho sự phát triển sản xuất và phân phối đến tay người tiêu dùng những sản phẩm đó.

Theo ông Vũ Vinh Phú, trước hết một rào cản được cho là lớn nhất, phức tạp nhất và khó khăn nhất mỗi khi nông sản nói chung và nông sản công nghệ cao nói riêng tiếp cận vào hệ thống bán lẻ, nhất là vào các siêu thị và trung tâm thương mại.

Cả nước hiện nay có 9000 chợ, 800 siêu thị, 130 trung tâm thương mại và khoảng 4000 siêu thị mini, cửa hàng tự chọn của các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Trong đó, doanh số bán hàng của các siêu thị và trung tâm thương mại mới chiếm 25% thị phần, còn lại hàng hóa trong đó có hàng nông sản thì 75% là bán ở các kênh truyền thống như chợ, cửa hàng lẻ, hàng rong, ....

Nguồn hàng bán ra có cả hàng hóa nông sản nhập khẩu và hàng của VN sản xuất. Thị trường Việt Nam với gần 100 triệu dân rất hấp dẫn mà nhà đầu tư bán lẻ nào cũng muốn tham gia, còn người tiêu dùng ở đây luôn luôn mong muốn có  những hệ thống phân phối phục vụ các sản phẩm tiêu dùng có chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm để sử dụng hàng ngày.

Tuy nhiên trên thực tế hiện nay, tỷ lệ nông sản sạch, trong đó nông sản sản xuất ứng dụng công nghệ cao vào các hệ thống thương mại hiện đại chỉ chiếm từ 7-10%, như vậy còn tới gần 90% hàng hóa nông sản được bán tự do ở các chợ, cửa hàng lẻ và hàng rong. Trong đó, có đủ các loại gồm cả sản phẩm đạt chất lượng và chưa đạt chất lượng.

Việc số lượng hàng nông sản sạch và nông sản ứng dụng công nghệ cao vào siêu thị mới chiếm một thị phần nhỏ là do một phần yếu kém của khâu sản xuất, chưa được khắc phục; mặt khác còn do sự thiếu trách nhiệm, vì lợi nhuận mà một số siêu thị đã chèn ép nhà cung ứng, đưa ra những mức chiết khấu cao, từ 25-30%, và những chi phí bất hợp lý khác.

Từ phân tích trên ông Phú cho rằng, đây chính là rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp, các nhà cung ứng sản phẩm nông sản muốn tiếp cận với hệ thống bán lẻ nói chung và hệ thống bán lẻ hiện đại nói riêng. Một số ví dụ cụ thể chứng minh những rào cản đang tồn tại:

Trước tình hình phức tạp trên, gần đây Chính phủ đã nhắc nhở  về việc “phải ngăn chặn sự lũng đoạn của khâu bán lẻ”. Trong 1 diễn đàn kinh tế đầu năm 2018, đại diện của Vụ Quản lý thuế - Tổng cục thuế đã cho biết  “Chiết khấu cứng vào Big C là 20%, chiết khấu mềm là 12%”.

Đây là sự kiện đáng báo động của kinh tế Việt Nam. Việc này không chỉ diễn ra ở các siêu thị nước ngoài mà còn ở một số siêu thị có doanh số lớn, có thương hiệu của Việt Nam cũng có những hiện tượng chèn ép như Big C. Vài ví dụ cho ta thấy hiện nay việc ngăn chặn sự lũng đoạn của khâu bán lẻ là cần thiết.

“Có thể khái quát bức tranh chung của sản xuất và phân phối Việt Nam là: Người nông dân và một số doanh nghiệp sản xuất nông sản chưa sống khỏe một cách trọn vẹn trên mảnh đất trồng trọt của mình và nông sản nhiều lúc phải đi cửa sau mới vào được một số siêu thị.

Rất tiếc là những hành động, những rào cản trên của một số nhà bán lẻ đã được cơ quan thị trường trong nước ở trung ương cho là một sự thỏa thuận trong cơ chế thị trường nên không thể can thiệp được”, ông Phú nói.

Theo ông Phú muốn khơi thông dòng chảy nông sản bao gồm cả các sản phẩm nông sản ứng dụng công nghệ cao cần phải thực hiện một số giải pháp cơ bản sau: Thứ nhất, tổ chức lại sản xuất lớn theo quy hoạch của từng địa phương và từng vùng có lợi thế cho sự phát triển các loại thuế. Đi đôi với đó là việc mở rộng chính sách hạn điền, tạo điều kiện tốt, đưa cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa vào sản xuất nhằm quản lý được chất lượng hàng hóa, nâng cao năng suất và hạ giá thành sản phẩm.

Thứ hai, xây dựng kết cấu hạ tầng sản xuất và phân phối nhằm giảm chi phí sản xuất và lưu thông hàng hóa nông sản. Sớm hình thành hệ thống các chợ đầu mối, các sàn giao dịch nông sản để đảm bảo mua bán được công khai minh bạch và quản lý an toàn thực phẩm và đảm bảo giá cả hợp lý đến tay người tiêu dùng.

Cần có biện pháp hỗ trợ dự trữ nông sản, bảo quản sau thu hoạch, giảm tổn thất tới mức thấp nhất. Đi đôi với việc phát triển nhanh hệ thống thương mại hiện đại, hạn chế tiến tới chấm dứt những hình thức độc quyền của thương mại bán lẻ, đã đến lúc cần thiết đề xuất việc luật hóa việc phân phối lợi nhuận hài hòa giữa các khâu trong chuỗi sản xuất phân phối hàng hóa nói chung và hàng hóa nông sản ở thị trường Việt Nam như Thái Lan đã làm đối với hàng hóa nông sản?

Thực hiện chính sách bảo hiểm cho sản xuất hàng hóa nông sản bởi đây là một loại hình sản xuất chứa đựng nhiều rủi ro nhất trong số các ngành kinh tế của Việt Nam. Cần quan tâm tới xây dựng, cải tạo và phát triển các chợ dân sinh, là nơi hiện nay vẫn còn tiêu thụ đến 80% hàng hóa nông sản, nâng cao văn mình thương mại, chất lượng hàng hóa và văn hóa phục vụ của chợ dân sinh đối với người tiêu dùng. Đó cũng chính là nâng cao từng bước năng lực cạnh tranh của kênh thương mại truyền thống, bắt kịp với xu thế của văn minh thương mại.

Thứ ba, đầu tư thỏa đáng cho việc hình thành những tập đoàn mạnh về sản xuất và phân phối, làm ăn tử tế, có trách nhiệm với sản xuất và tiêu dùng xã hội, có đủ tiềm lực để phát triển sản xuất hàng hóa lớn và phát triển mạng lưới phân phối rộng khắp hiệu quả và đủ sức dẫn dắt thị trường, ngăn chặn, tiến tới chấm dứt những hiện tượng làm ăn vì lợi nhuận mà chèn ép các nhà cung ứng chân chính.

Mở rộng hợp tác với các nước bạn, có những điều kiện sản xuất nông nghiệp và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tương tự như Việt Nam và đi trước chúng ta nhiều năm như Hàn quốc, Nhật Bản để học tập những kinh nghiệm của nước bạn, đưa sản xuất nông nghiệp và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và hệ thống phấn phối hàng hóa của nước ta phát triển một cách mạnh mẽ hơn, bền vững và hiệu quả.

Về vai trò nhà nước, cần tạo lập một môi trường sản xuất kinh doanh minh bạch, bình đẳng trong cạnh tranh, hỗ trợ liên kết hợp tác, đầu tư sản xuất phân phối, xúc tiến thương mại, tổ chức thị trường, xây dựng thương hiệu doanh nghiệp, thương hiệu sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao một cách bền vững.

Kiểm soát chống buôn lâu, gian lận thương mại, sản xuất và kinh doanh hàng nông sản giả, kém chất lượng trên thị trường, xử lý nghiêm các vi phạm, khen thưởng kịp thời các tổ chức cá nhân làm ăn chân chính, có chí tiến thủ, sản xuất phân phối vì quyền lợi của quốc gia và người tiêu dùng xã hội.

Gần đây, Thủ tướng Chính Phủ đã chỉ đạo về sản xuất nông nghiệp chất lượng cao: “Sản xuất nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao không phải chỉ phục vụ nhóm người giầu mà phục vụ đại đa số nhân dân và người tiêu dùng xã hội Việt Nam”. Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ cũng gợi ý: “Trước khi sản xuất ra hàng hóa nông sản, thì phải biết bán cho ai”. Con đường đi đã rõ, quan trọng là tổ chức thực hiện một cách quyết liệt.