Doanh nghiệp FDI trốn thuế: Cần thức tỉnh

19:00 07/02/2018

Theo chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành, tình trạng một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện nay lách luật, chuyển giá, trốn thuế đóng góp ngân sách hạn chế đòi hỏi sự thức tỉnh trong chính sách của Việt Nam.

doanh-nghiep-fdi-tron-thue-can-thuc-tinh
 Tình trạng một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện nay lách luật, chuyển giá, trốn thuế đóng góp ngân sách hạn chế. Ảnh minh họa

Ngày 6/2, ông trả lời câu hỏi của báo chí, ông Phạm Đình Thúy – Vụ trưởng Vụ Thống kê công nghiệp (Tổng cục Thống kê) thừa nhận có tình trạng một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện nay lách luật, chuyển giá, trốn thuế mà các cơ quan pháp luật của Việt Nam chưa phát hiện được hoặc chưa có biện pháp phòng chống.

Theo ông Thúy một bộ phận FDI hiện nay lách luật, chuyển giá, trốn thuế mà các cơ quan pháp luật của Việt Nam chưa phát hiện ra hoặc chưa có biện pháp chống chuyển giá. Do đó, gây thất thoát cho ngân sách Nhà nước, làm môi trường đầu tư bị méo mó và cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp khối FDI với các khối doanh nghiệp khác.

Trả lời câu hỏi vai trò của doanh nghiệp FDI  đóng góp cho ngân sách Nhà nước như thế nào, ông Thúy cho biết: Doanh nghệp FDI chính là khu vực tạo ra lợi nhuận lớn nhất so với khối doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Tuy nhiên, thực tế những đóng góp cho Nhà nước của doanh nghiệp FDI lại thấp hơn các loại hình doanh nghiệp khác. Nguyên nhân là doanh nghiệp FDI ở một số các địa phương sản xuất, lắp giáp, gia công, tiếp thị, điện tử viễn thông…được miễn thuế đối với các hoạt động nêu trên đối với thuế thu nhập như : 3 năm đầu tiên chỉ phải nộp thuế 10%, 9 năm tiếp theo đóng thuế 50%.

Mặc dù tạo ra lợi nhuận lớn nhất nhưng lại đóng góp của FDI cho ngân sách nhà nước lại thấp nhất trong các thành phần kinh tế với 250,9 nghìn tỷ đồng năm 2016. Trong khi đó, doanh nghiệp có lợi nhuận thấp nhất là khối doanh nghiệp ngoài nhà nước lại đóng góp lớn nhất cho nền kinh tế với với 434,7 nghìn tỷ đồng, tăng 17%/năm giai đoạn 2010 – 2016.

Bình quân, thuế thu nhập doanh nghiệp nói chung của các doanh nghiệp hiện nay khoảng 20 – 25%, còn các doanh nghiệp FDI đóng cao nhất trong vòng 30 năm cũng chỉ bằng 1/2 của các doanh nghiệp khác.

Trước thực tế này, trao đổi với phóng viên chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành phân tích: Vấn đề chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không chỉ riêng một lĩnh vực nào. Tất cả ngành nào có doanh nghiệp FDI đầu tư đều có chuyển giá cả, vấn đề chuyển giá xảy ra ngay từ khi lập nhà máy, nhập nhiên liệu.

Nói đến trách nhiệm liên đới của các cơ quan quản lý trong việc xảy ra hiện tượng chuyển giá, trốn thuế của doanh nghiệp FDI, chuyên gia Bùi Kiến Thành cho biết: “Mọi việc đã sáng tỏ thì cơ quan quản lý nhà nước cần phải vào cuộc xử lý. Những nơi nào có dấu hiệu tham nhũng bỏ qua việc thanh tra kiểm tra để xảy ra việc doanh nghiệp FDI chuyển giá trốn thuế thì phải bị đưa ra xử lý”.

doanh-nghiep-fdi-tron-thue-can-thuc-tinh
Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành

Trước đến nay, chuyển giá theo quan điểm của nhiều người chỉ xảy ra ở khâu thành phẩm khi sản phẩm của doanh nghiệp FDI trong nước được chuyển về công ty mẹ ở nước ngoài. Tuy nhiên ở góc nhìn của mình, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành nhận định doanh nghiệp FDI có thể thực hiện chuyển giá ngay bằng việc nhập hệ thống máy móc, nhiên liệu phục vụ sản xuất.

Nêu ví dụ cụ thể, ông Thành cho rằng giá nguyên liệu đầu vào của Coca-Cola tại công ty mẹ chỉ đáng giá 1 đồng nhưng bán vào Việt Nam lên đến 10 đồng. Từ đó doanh nghiệp nâng chi phí sản xuất sản phẩm tăng lên “doanh nghiệp FDI chuyển giá ngay từ lúc mua nguyên liệu chứ không phải chỉ lúc làm ra sản phẩm”, ông Thành nhấn mạnh.

Một ví dụ khác như ngành dệt may, theo chuyên gia Bùi Kiến Thành các doanh nghiệp FDI với rất nhiều chuỗi cung ứng nên doanh nghiệp nếu muốn chuyển giá có thể nâng giá nhập nguyên liệu đầu vào bất cứ một điểm nào. Kéo theo giá tăng lên đến khi thành sản phẩm nếu giá thành khoảng 10USD thì doanh nghiệp FDI lại bán ra giá 10.5 - 11 USD ra nước ngoài, có khi chuyển qua Singapore, Hồng Kông rồi làm hóa đơn bán sang bên Mỹ giá 40 50 USD, đó là chuyển giá khúc ra.

“Nói tóm lại vấn đề chuyển giá có thể xảy ra suốt cả quá trình doanh nghiệp FDI hoạt động. Vì vậy để chống chuyển giá cơ quan quản lý nhà nước cần phải tiến hành nghiên cứu kỹ dự án kinh doanh đó như thế nào, doanh nghiệp FDI đưa ra mức chi phí nhập nguyên liệu như thế nào? mức giá bán sản phẩm ra sao? Để xem có phù hợp hay không. Thậm chí khi doanh nghiệp FDI khai thì mình phải thẩm định”, chuyên gia Bùi Kiến Thành nói.

Để giải quyết bài toán chống chuyển giá của các doanh nghiệp FDI, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành cho rằng ngay từ khi doanh nghiệp nước ngoài nộp đơn xin cấp phép đầu tư thì cơ quan quản lý nhà nước phải tiến hành rà soát kiểm tra.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư phải rà soát kỹ xem kế hoạch sản xuất kinh doanh trong dự án đó như thế nào, phù hợp với địa phương nơi doanh nghiệp xin cấp phép hay không?... Trong khi có dự án đưa về tỉnh thứ 6 tuần này mới xin, thứ 2 tuần sau đã cấp phép. Việc không làm đúng theo quy trình dẫn đến doanh nghiệp FDI dễ dàng thực hiện chuyển giá.

Ngoài chuyển giá, đóng góp vào ngân sách của doanh nghiệp FDi không cao so với ưu đãi của chính sách. Theo điều tra của Tổng cục Thống kê các doanh nghiệp ngoài nhà chiếm tỷ lệ lớn nhất về số doanh nghiệp, lao động và vốn nhưng chỉ tạo ra khối lượng lợi nhuận khiêm tốn. Năm 2016, các doanh nghiệp ngoài nhà nước tạo ra 188,1 nghìn tỷ đồng lợi nhuận (chiếm 26,4% lợi nhuận của toàn bộ doanh nghiệp).

Mức tăng bình quân về lợi nhuận của doanh nghiệp ngoài nhà nước giai đoạn 2010-2016 chỉ là 8,4%/năm. Trong khi đó, mức tăng này ở doanh nghiệp nhà nước là 9,4%/năm và doanh nghiệp FDI là 17,3%.

Các doanh nghiệp nhà nước năm 2016 tạo ra 197,4 nghìn tỷ đồng (chiếm 27,7% lợi nhuận của toàn bộ doanh nghiệp). Còn các doanh nghiệp FDI tạo ra 327,4 nghìn tỷ đồng lợi nhuận (chiếm 45,9% lợi nhuận của toàn bộ doanh nghiệp), lớn nhất trong các thành phần kinh tế.

Con số đóng góp của các doanh nghiệp ngoài nhà nước vào năm 2016, là 434,7 nghìn tỷ đồng, bình quân tăng 17%/năm giai đoạn 2010- 2016. Tiếp đến là các doanh nghiệp nhà nước đóng góp 277,3 nghìn tỷ đồng, tăng bình quân 10,4%/năm giai đoạn 2010-2016.

Các doanh nghiệp FDI mặc dù tạo ra lợi nhuận lớn nhất nhưng lại có tỷ lệ đóng góp vào ngân sách nhà nước thấp nhất trong các thành phần kinh tế với 250,9 nghìn tỷ đồng vào ngân sách nhà nước năm 2016, tăng bình quân 16,9%/năm giai đoạn 2010- 2016.

Và trong khi 83,5% doanh nghiệp nhà nước kinh doanh có lãi, 54,4% doanh nghiệp FDI kinh doanh có lãi thì chỉ có 47% doanh nghiệp ngoài nhà nước kinh doanh có lãi.

 

Doanh nghiệp FDI góp 72% vào xuất khẩu, tăng trưởng như vậy là không vững chắc

TS Hồ cho biết, trong 9 tháng đầu 2017 doanh nghiệp FDI đóng góp 72% vào xuất khẩu và tăng trưởng như vậy không vững chắc.

 

Kinh tế Việt Nam phụ thuộc quá nhiều vào doanh nghiệp FDI

Chuyên gia chính sách công – PGS.TS Phạm Quý Thọ cho rằng, tập chung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ du lịch là cách thoát khỏi phụ thuộc doanh nghiệp FDI.



Tin khác