Doanh nghiệp Nhà nước nợ 1,6 triệu tỷ đồng: Lo ngại nhà nước phải trả nợ thay

16:28 28/05/2018

Trong giai đoạn 2011-2016, tổng số nợ phải trả của doanh nghiệp nhà nước, tăng 26% so với năm 2011, từ mức 1,2 triệu tỷ đồng lên trên 1,6 triệu tỷ đồng (gần 73 tỷ USD).

doanh-nghiep-nha-nuoc-no-16-trieu-ty-dong-ai-phai-tra
Doanh nghiệp Nhà nước nợ 1,6 triệu tỷ đồng. Ảnh minh họa

Sáng 28/5, Đại diện Đoàn giám sát trình bày trước Quốc hội kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước giai đoạn 2011-2016.

Theo báo cáo, tính đến 31/12/2016, cả nước còn 583 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, bao gồm 7 tập đoàn kinh tế, 67 tổng công ty Nhà nước, 17 công ty TNHH MTV hoạt động theo mô hình công ty mẹ, công ty con, 492 doanh nghiệp độc lập thuộc các bộ, ngành, địa phương.

Có những doanh nghiệp có năm đạt tỷ suất lợi nhuận cao như Viettel, Tập đoàn Cao su Việt Nam, Tổng công ty Mía đường….Tuy nhiên có không ít doanh nghiệp nhà nước đang vay nợ lớn.

Theo đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2011-2016 chưa tương xứng tổng số nợ phải trả cao.

Đáng nói là tổng số nợ phải trả cao, tăng 26% so với năm 2011, từ mức 1,2 triệu tỷ đồng lên trên 1,6 triệu tỷ đồng (gần 73 tỷ USD).

Một số doanh nghiệp nhà nước hoạt động yếu kém, làm ăn thua lỗ, tỷ suất lợi nhuận/vốn chủ sở hữu thấp hơn chi phí vay vốn trung bình của các tổ chức tín dụng, tỷ lệ nợ phải trả/tổng tài sản cao. Tại một số doanh nghiệp nhà nước còn xảy ra tình trạng tiêu cực, tham nhũng, lãng phí, làm thất thoát tài sản nhà nước.

Như tại PVN, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản (TKV)...

Hoạt động đầu tư ra ngoài doanh nghiệp còn dàn trải, hiệu quả chưa cao, lũy kế tính đến 31/12/2016 đã đầu tư ra nước ngoài trên 7 tỷ USD, có 25,5% dự án báo lỗ, 29% dự án lỗ lũy kế.

Lợi nhuận được chia cho bên Việt Nam năm 2016 là 145 triệu USD, tương đương trung bình 2% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài thực hiện. Hiệu quả đầu tư vào công ty con, công ty liên kết còn hạn chế, ảnh hưởng không tốt đến năng lực tài chính và hiệu quả sử dụng vốn tại doanh nghiệp.

Tình trạng lãng phí, thất thoát nguồn lực đất đai, tài sản... diễn ra phức tạp; tình trạng đấu thầu hình thức chưa được ngăn chặn hiệu quả; công tác quản lý tài sản công thiếu chặt chẽ.

Việc cơ cấu lại một số doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, thu hồi vốn của Nhà nước từ các dự án đầu tư không hiệu quả còn chậm, hậu quả nghiêm trọng.

Điển hình là 12 dự án thua lỗ của ngành công thương vẫn chưa được xử lý trong khi nhiều tài sản không sử dụng, hao mòn theo thời gian, chi phí như lãi vay, tiền bảo dưỡng duy trì tài sản… vẫn phát sinh.

Việc doanh nghiệp nhà nước đáng nợ khủng đặt ra trách nhiệm người đứng đầu, đặc biệt khi số nợ tăng lên, doanh nghiệp yếu kém phải tái cơ cấu, sáp nhập ai phải trả?

Theo báo cáo của Bộ Tài chính đến cuối năm 2016, nợ công nước ta ở mức 63,7% GDP, nợ của Chính phủ ở mức 52,6% GDP, nợ nước ngoài của quốc gia ở mức 44,3% GDP, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ là 14,8% tổng thu Ngân sách Nhà nước.

Nguyên nhân khiến nợ công nước ta ở mức cao và gia tăng một phần do Chính phủ đứng ra bảo lãnh cho các doanh nghiệp vay nợ nước ngoài, đến khi doanh nghiệp thua lỗ, Chính phủ buộc phải đứng ra trả nợ.

Bên cạnh các khoản nợ được bảo lãnh, trong thực tế nhiều khoản nợ của doanh nghiệp Nhà nước dù không được bảo lãnh nhưng khi thua lỗ không trả được nợ thì Chính phủ vẫn phải lo trả nợ thay do lo ngại giảm tín nhiệm quốc gia.

nguyen tri hieu1
TS Nguyễn Trí Hiếu

Trao đổi với phóng viên TS Nguyễn Trí Hiếu – Chuyên gia tài chính ngân hàng cho rằng, nguyên nhân khiến nợ công Việt Nam ở mức cao và có xu hướng gia tăng do Chính phủ không chỉ lo trả nợ quốc gia, trả nợ khoản vay trực tiếp của Chính phủ mà còn lo trả các khoản nợ cho doanh nghiệp trong nước, trong đó chủ yếu doanh nghiệp Nhà nước.

“Trong các khoản nợ của doanh nghiệp Nhà nước có khoản nợ do Chính phủ bảo lãnh, có khoản nợ doanh nghiệp tự vay.

Tuy nhiên khi doanh nghiệp Nhà nước thua lỗ không trả được nợ nhiều trường hợp Chính phủ đứng ra trả cả khoản vay được bảo lãnh lẫn không được bảo lãnh. Đây là chính là nguyên nhân khiến nợ công Việt Nam gia tăng”, TS Hiếu cho biết.

Điển hình khoản vay của doanh nghiệp Nhà nước dù Chính phủ không bảo lãnh nhưng vẫn phải tính phương án trả nợ, chính là khoản nợ 63.000 tỷ đồng của Tổng công ty Công nghiệp Tàu thủy (SBIC) - tên gọi của Vinashin sau tái cơ cấu.

Hiện Bộ Tài chính và Bộ Giao thông vận tải đang làm đề án tái cơ cấu tài chính, trả nợ cho doanh nghiệp. Trong các khoản nợ Chính phủ lo trả bao gồm nợ được Chính phủ bảo lãnh và cả nợ không được bảo lãnh của Vinashin.

Theo TS Hiếu, nguyên nhân dẫn đến việc Chính phủ phải bảo lãnh nợ vì tín nhiệm của doanh nghiệp Việt Nam thấp không thể đi vay nợ nước ngoài với số tiền lớn.

“Khi cho vay, các tổ chức tài chính nước ngoài nhìn vào nhiều yếu tố trong đó có khả năng tài chính, uy tín thị trường, khả năng thành công dự án đầu tư...

Xét các khía cạnh này thì doanh nghiệp Việt Nam thường không đủ tiêu chuẩn nên cần phải có bên thứ ba bảo lãnh là Chính phủ”, TS Hiếu cho biết.

Tuy nhiên, TS Hiếu cảnh báo, việc Chính phủ phải bảo lãnh các khoản vay ngoại tệ cho doanh nghiệp trong nước mang đến nhiều rủi ro.

“Nếu doanh nghiệp đi vay không trả được nợ thì Chính phủ từ nghĩa vụ bảo lãnh sẽ phải chịu nghĩa vụ trả nợ, vì thế việc Chính phủ bảo lãnh khoản vay cho doanh nghiệp sẽ mang đến nhiều rủi ro làm gia tăng khoản nợ công”, TS Hiếu nêu ra nguy cơ.

Ông Hiếu cũng cho rằng, doanh nghiệp Nhà nước được ưu ái bảo lãnh nợ trong khi doanh nghiệp tư nhân thì không sẽ ảnh hưởng đến tính cạnh tranh trên thị trường, ảnh hưởng đến việc tiến tới một nền kinh tế thị trường thực sự.

Theo Bộ Tài chính, tính đến 31/12/2015, tổng dư nợ được Chính phủ bảo lãnh đã lên tới trên 459.000 tỷ đồng (xấp xỉ 21 tỷ USD) bao gồm cả nợ được bảo lãnh để tái cơ cấu SBIC, chiếm khoảng 17,6% tổng dư nợ công và bằng 11,1% GDP.

Trước tình hình trên, Quốc hội phải Nghị quyết số 25/2016 phê duyệt kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2016-2020, theo đó các khoản nợ bảo lãnh Chính phủ sẽ bị cắt giảm mạnh. Cụ thể, các khoản nợ bảo lãnh Chính phủ sẽ bị cắt giảm mạnh theo hướng: Đối với phát hành trái phiếu của Ngân hàng Phát triển Việt Nam và Ngân hàng Chính sách Xã hội, khống chế hạn mức bảo lãnh phát hành trái phiếu tối đa bằng nghĩa vụ trả nợ gốc hàng năm để ổn định dư nợ;

Đối với các khoản vay nước ngoài đã được cấp bảo lãnh Chính phủ và đang giải ngân, thực hiện khống chế hạn mức rút vốn ròng hàng năm là 1 tỷ USD/năm.

Tạm dừng toàn bộ việc cấp mới bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay trong và ngoài nước; đồng thời rà soát danh mục các chương trình, dự án ưu tiên xem xét cấp bảo lãnh Chính phủ để xây dựng hạn mức cấp bảo lãnh Chính phủ giai đoạn 2016-2020 và hàng năm, đảm bảo các chỉ tiêu an toàn nợ trong giới hạn đã được Quốc hội phê duyệt.

Về vay nợ chính quyền địa phương, khống chế hạn mức bội chi và nợ của chính quyền địa phương theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, theo đó bội chi ngân sách địa phương năm 2017 khoảng 6.000 tỷ đồng, năm 2018 khoảng 11.100 tỷ đồng.

Hạn mức vay thương mại nước ngoài (vay ròng) của các doanh nghiệp và tổ chức tín dụng theo hình thức tự vay, tự trả tối đa khoảng 5,5 tỷ USD/năm. Tiếp tục kiểm soát chặt chẽ mức dư nợ nước ngoài ngắn hạn của quốc gia, tốc độ tăng hàng năm tối đa 8-10%/năm.

Đặc biệt, theo Chương trình quản lý nợ này, các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng có trách nhiệm, nghĩa vụ sử dụng vốn vay đúng mục đích, không sử dụng vốn vay ngắn hạn cho đầu tư các chương trình, dự án trung và dài hạn, tự chịu mọi rủi ro và chịu trách nhiệm trước pháp luật trong quá trình huy động, sử dụng vốn vay và trả nợ đúng hạn.

 

Hôm nay Quốc hội giám sát về quản lý tài sản doanh nghiệp Nhà nước

Hôm nay 28/5, Quốc hội dành cả ngày làm việc ở Hội trường để thảo luận về báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách quản lý vốn, tài sản và cổ phần hoá.

 

Thuế 'với' tới người bán trà đá?

Chỉ trong vòng 1 năm trở lại đây, Bộ Tài chính đã đề xuất tăng nhiều loại thuế. Nhưng đặt vấn đề đánh thuế những người bán trà đá, ông Nguyễn Mạnh Tiến, Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội đã khiến nỗi lo thuế - phí đè nặng lên toàn xã hội.

 

Bộ Giao thông vận tải: Sẽ sửa tên 'trạm thu giá'

Bộ Giao thông vận tải khẳng định sẽ tiếp thu các ý kiến của người dân và sẽ yêu cầu Tổng cục Đường bộ Việt Nam làm việc với các nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án sửa lại tên trạm thu giá.

Tài trợ


Tin khác