Giá xăng dầu vượt 30.000 đồng/lít: Tác động lên nền kinh tế ra sao?

Giá xăng dầu tăng phi mã

Tối 19/3, liên Bộ Công Thương, Bộ Tài chính quyết định điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu, áp dụng từ 23h cùng ngày.

Cơ quan điều hành quyết định tăng 4.670 đồng/lít với xăng E5 RON 92 và tăng 5.120 đồng/lít với xăng RON 95. Sau điều chỉnh, giá bán lẻ với xăng E5 RON 92 là 27.170 đồng/lít và xăng RON 95 là 30.690 đồng/lít.

Dầu diesel được điều chỉnh tăng 6.400 đồng/lít lên 33.420 đồng/lít, dầu hỏa tăng 8.990 đồng/lít lên 35.920 đồng/lít; dầu mazut tăng 3.520 đồng/lít lên 22.180 đồng/kg.

Ở kỳ điều hành này, cơ quan quản lý tiếp tục xả quỹ bình ổn. Xăng khoáng, dầu hỏa và dầu mazut cùng có mức chi quỹ là 3.000 đồng, còn dầu diesel ở mức 4.000 đồng/lít.

Nếu không dùng quỹ bình ổn, giá xăng RON95-III kỳ này có thể lên tới 33.690 đồng một lít, dầu diesel 37.420 đồng, dầu hỏa 38.920 đồng và mazut 25.180 đồng một kg.

Trong 6 kỳ điều hành giá gần đây, liên Bộ Công Thương, Bộ Tài chính đã liên tiếp chi sử dụng Quỹ bình ổn giá để hạ nhiệt đà tăng của nhiên liệu trong nước. Như vậy, giá xăng dầu trong nước đã bật tăng sau 2 phiên giữ nguyên. Từ đầu năm đến nay, giá xăng RON 95 có 10 lần tăng, 5 lần giảm, 2 lần giữ nguyên.

Theo Bộ Công Thương, thị trường xăng dầu thế giới ở kỳ điều hành này (từ 12-19/3) vẫn chịu ảnh hưởng của các yếu tố như xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel với Iran xuất hiện yếu tố căng thẳng leo thang; Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz. Xăng RON95 thành phẩm tăng 16,4% lên 150,4 USD một thùng, dầu diesel tăng 18,6%, dầu hỏa 28,8% và mazut 13,1%.

Dẫu tăng mạnh trong kỳ điều hành này, nhưng giá xăng hiện tại vẫn chưa vượt mức đỉnh lịch sử thiết lập vào tháng 6/2022, khi xăng RON95 từng lên tới gần 33.000 đồng/lít. Tuy nhiên, với mức giá đã vượt 30.000 đồng/lít và biên độ tăng lớn trong thời gian ngắn, thị trường đang tiến rất sát vùng đỉnh cũ và có khả năng tiếp tục diễn biến khó lường khi xung đột ở Trung Đông vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt căng thẳng.

Trên thị trường thế giới, chốt phiên 19/3, giá dầu Brent Biển Bắc tăng 1,27 USD (1,18%) lên mức 108,65 USD/thùng sau khi Iran tiến hành hàng loạt cuộc tấn công vào các mục tiêu năng lượng tại Trung Đông trong đêm.

Trước đó trong cùng phiên, giá dầu Brent có thời điểm vọt lên 119,13 USD/thùng, áp sát mức đỉnh 3 năm rưỡi thiết lập hôm 9/3. Ngược lại, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) chốt phiên giảm nhẹ 18 xu (0,19%) xuống 96,14 USD/thùng, sau khi có lúc vượt mốc 100 USD/thùng (đạt 100,02 USD/thùng).

Những tác động nếu giá xăng dầu không hạ nhiệt

Tác động của việc giá xăng dầu tăng cao lên nền kinh tế là cực kỳ sâu sắc và mang tính dây chuyền. Ngành vận tải chính là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất. Xăng dầu vốn được coi là mạch máu của hoạt động lưu thông hàng hóa, và chi phí nhiên liệu thường chiếm tới 30% đến 40% tổng chi phí vận hành của một doanh nghiệp vận tải. Khi giá dầu diesel và xăng tăng sốc, các doanh nghiệp vận tải buộc phải đứng trước hai lựa chọn khó khăn: hoặc là tăng giá cước để duy trì lợi nhuận, hoặc là chấp nhận thua lỗ để giữ chân khách hàng. Thực tế cho thấy, việc điều chỉnh giá cước vận tải sẽ nhanh chóng lan tỏa sang giá các mặt hàng nhu yếu phẩm, từ rau xanh, thực phẩm tại các chợ truyền thống đến hàng hóa tiêu dùng trong hệ thống siêu thị, trực tiếp gây áp lực lên túi tiền của người dân.

Không chỉ dừng lại ở ngành vận tải, giá năng lượng tăng cao còn là một rào cản lớn đối với mục tiêu kiểm soát lạm phát năm 2026. Với mục tiêu CPI được đặt ra quanh mức 4,5%, việc giá xăng dầu liên tục lập đỉnh đang tạo ra một thách thức vô cùng lớn cho Chính phủ và các cơ quan quản lý. Khi chi phí đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất từ nông nghiệp, công nghiệp đến dịch vụ đều tăng, lạm phát chi phí đẩy sẽ trở thành một hiện thực khó tránh khỏi. Trên các diễn đàn kinh tế, nhiều ý kiến chuyên gia đã bày tỏ sự lo ngại rằng nếu giá dầu thế giới không sớm hạ nhiệt, kịch bản lạm phát vượt mục tiêu sẽ trở nên hiện hữu, buộc các chính sách tiền tệ phải thắt chặt hơn, từ đó có thể làm chậm lại đà phục hồi và tăng trưởng của nền kinh tế.

Đề cập tới chủ đề này, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV đánh giá, Việt Nam là nền kinh tế mở, hội nhập sâu rộng nên chịu tác động cả trực tiếp và gián tiếp từ biến động giá xăng dầu.

Từ những tác động này, ông Lực nêu ra 3 kịch bản đối với tăng trưởng kinh tế và lạm phát năm 2026.

Trong kịch bản cơ sở, CPI năm 2026 có thể tăng thêm 0,3 - 0,5 điểm %, vẫn quanh mục tiêu 4 - 4,5%. Tuy nhiên, nếu giá dầu quốc tế duy trì ở mức 95 - 100 USD/thùng, lạm phát có thể tăng lên 4,5 - 5% trong kịch bản xấu.

Tăng trưởng GDP cũng chịu sức ép khi xuất khẩu ròng chậm lại, tiêu dùng và đầu tư trong nước suy giảm do chi phí tăng và tâm lý thận trọng. Theo đó, GDP năm 2026 có thể giảm khoảng 0,6 - 0,8 điểm % so với kịch bản không có chiến sự, tương đương mức 9,2 - 9,4% ở kịch bản cơ sở, hoặc thấp hơn nếu xung đột kéo dài.

Về phía doanh nghiệp, ông Lê Thanh Chúc, Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu thủy sản và Thương mại miền Bắc cho biết trên VOV, đặc thù của ngành nông nghiệp, thủy sản là khối lượng hàng hóa lớn, chi phí vận chuyển cao nhưng biên lợi nhuận thấp, nên mỗi lần giá nhiên liệu tăng đều ảnh hưởng rất rõ đến hoạt động sản xuất. Thời điểm này do bị ảnh hưởng đột ngột, hoạt động sản xuất chịu cú "sốc" khiến doanh thu có thể giảm tới 30 - 40%.

Trước tình hình này, Chính phủ đã có những động thái quyết liệt nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã liên tục có các cuộc trao đổi, điện đàm với lãnh đạo nhiều quốc gia và làm việc với các đại sứ để tìm kiếm thêm nguồn cung dầu ổn định cho Việt Nam. Việc đa dạng hóa nguồn cung và đẩy mạnh khai thác, sản xuất trong nước được xem là giải pháp căn cơ để giảm bớt sự lệ thuộc vào thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đề xuất cần có sự phối hợp nhịp nhàng hơn giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Trong trường hợp giá xăng dầu tiếp tục duy trì ở mức quá cao, việc cân nhắc giảm các loại thuế, phí đánh lên mặt hàng này có thể là một phương án cần được tính đến để giảm sốc cho doanh nghiệp và người dân.

Nhìn về tương lai, các dự báo từ những tổ chức quốc tế như Fitch Ratings hay Goldman Sachs cho thấy thị trường năng lượng năm 2026 vẫn sẽ đầy rẫy những biến số khó lường. Mặc dù Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nguồn cung có thể cải thiện vào cuối năm, nhưng trong ngắn hạn, các yếu tố địa chính trị vẫn đóng vai trò quyết định. Tại Việt Nam, sau đợt tăng giá mạnh ngày 19/3, thị trường có thể sẽ bước vào một giai đoạn ổn định ngắn hạn nếu giá dầu thô thế giới không có thêm những biến động cực đoan. Tuy nhiên, sự chuẩn bị cho những kịch bản xấu hơn vẫn là cần thiết. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc quản trị rủi ro chi phí, tối ưu hóa quy trình vận hành và tiết kiệm năng lượng để thích nghi với mặt bằng giá mới.

Sự điều hành linh hoạt của liên Bộ cùng với các quyết sách mang tính chiến lược của Chính phủ trong việc đảm bảo nguồn cung và bình ổn thị trường sẽ là chìa khóa để Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn này, bảo vệ mục tiêu tăng trưởng và ổn định đời sống xã hội.

Theo kịch bản ngắn hạn, nếu xung đột kéo dài một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản có thể giảm khoảng 1 tỷ USD; trường hợp kéo dài ba tháng, mức giảm ước tính 3–3,5 tỷ USD. Trước tình hình này, ngành nông nghiệp tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, thúc đẩy chuyển đổi số, tái cơ cấu sản xuất theo hướng xanh, nâng cao giá trị gia tăng, đồng thời chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường thế giới để kịp thời điều hành, hạn chế tác động bất lợi.