Giảm mức thu phí BOT: Vấn đề chỉ là thu nhanh hay chậm

Ngày 26/9, Bộ Giao thông vận tải cho biết, đã có 31 trạm thu phí BOT giảm giá vé, 6 trạm chưa thực hiện giảm do nhà đầu tư chưa thống nhất điều chỉnh giá, 18 trạm khác đang trong quá trình đầu tư.

Điển hình như tại tuyến đường Pháp Vân - Cầu Giẽ, sau khi làm việc thống nhất với Tổng cục Đường bộ Việt Nam, nhà đầu tư nâng cấp tuyến đường Pháp Vân - Cầu Giẽ đã trình Bộ Giao thông Vận tải phương án giảm 25% giá vé sử dụng đường bộ trên tuyến từ 15/10/2017. Đến năm 2021 sẽ bắt đầu tăng giá vé trở lại với mức tăng 18% và sau đó 3 năm tăng một lần, mỗi lần tăng 18%.

Chủ đầu tư cho rằng nếu giữ mức phí hiện hành thì thời gian thu là 11 năm, nhưng giảm mức phí thì thời gian thu tăng lên thành 17 năm.

Trước thông tin này, dư luận đặt ra câu hỏi: Phải chăng chiêu trò giảm giá vé 25% tại tuyến BOT Pháp Vân – Cầu Giẽ chỉ nhằm “xoa dịu” dư luận sau khi có kết luận của Thanh tra Chính phủ chỉ rõ sai phạm ở dự án này?

Vui lắm nhưng cũng buồn nhiều

Trao đổi với phóng viên, ông Bùi Danh Liên – nguyên Chủ tịch Hiệp hội vận tải Hà Nội cho biết: “Khi biết thông tin tuyến đường BOT giảm mức phí, đặc biệt tuyến Pháp Vân – Cầu Giẽ thì rất mừng vì trước mắt mức phí giảm sẽ hỗ trợ cho doanh nghiệp vận tải và người dân”.

Tuy nhiên ông Bùi Danh Liên cho rằng, giảm phí nhưng kéo dài thời gian thu phí thì về bản chất cũng không thay đổi. Hơn nữa vấn đề dư luận quan tâm chính là việc làm rõ kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ.

Trước đó kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, Bộ Giao thông vận tải đã lập và phê duyệt dự án chia thành 2 giai đoạn thực hiện: Giai đoạn 1 cải tạo nâng cấp mặt đường cũ 4 làn xe; Giai đoạn 2 xây dựng hoàn chỉnh đường cao tốc 6 làn xe. Lý do phân kỳ đầu tư là tính cấp bách do đường xuống cấp và nhu cầu giao thông. Tuy nhiên, dự án không có quy trình đánh giá, xác định căn cứ cụ thể là dự án cấp bách và cũng chưa được cấp thẩm quyền xác định vào danh mục dự án cấp bách.

Về phương án thu phí, Thanh tra Chính phủ khẳng định Bộ Giao thông vận tải duyệt phương án thu phí theo phân kỳ đầu tư 2 giai đoạn không hợp lý. Việc thu phí ngay sau khi hoàn thành đầu tư giai đoạn 1 thảm lại mặt đường hiện hữu với vốn đầu tư chỉ là 1/3 tổng vốn dự án, nhưng giá thu phí tương đương Dự án đường cao tốc xây dựng mới Cầu Giẽ - Ninh Bình là bất hợp lý và không tuân thủ nguyên tắc phải đảm bảo lợi ích nhà đầu tư, người tham gia giao thông và Nhà nước quy định Nghị định số 108/2009.

“Như vậy, dự án mới đầu tư giai đoạn 1 (sửa chữa, cải tạo các yếu tố hình học và rải thảm mặt đường cũ), vốn đầu tư chỉ là 30% của dự án nhưng giá thu tương đương với giá thu đường cao tốc xây dựng mới Cầu Giẽ-Ninh Bình (1.500 đồng/km) là bất hợp lý và bất thường, cần làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân”, kết luận Thanh tra Chính phủ khẳng định.

Theo ông Liên vấn đề dư luận muốn được làm rõ là chủ đầu tư mới đầu tư 30% đã thu tiền như đường làm mới. Muốn làm rõ được vấn đề này phải có cơ quan kiểm toán độc lập chỉ rõ suất đầu tư thực tế và phải được minh bạch trên website của Bộ Giao thông Vận tải, các bộ, ngành có liên quan; công khai trên website Ủy ban Nhân dân tỉnh, nơi đặt trạm BOT và trên báo chí, để người dân nắm được.

Người dân chưa chắc được lợi

Chung quan điểm, trao đổi với phóng viên, Luật sư pháp lý kinh tế Trương Thanh Đức - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thẳng thắn cho rằng: "Việc BOT cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ công bố chính thức giảm 25% phí chỉ là “giảm đau” trước mắt để xoa dịu dư luận trong thời điểm BOT đang gây ra nhiều bức xúc".

Chỉ rõ chiêu trò xoa dịu dư luận của chủ các dự án BOT, Luật sư Trương Thanh Đức cho biết, doanh nghiệp thu phí để hoàn vốn đầu tư dự án BOT. Do đó với mức phí cao doanh nghiệp thu phí hoàn vốn trong thời gian ngắn và ngược lại mức phí thấp phải tăng thời gian thu phí.

Ví dụ một dự án có tổng mức đầu tư dự án BOT giao thông 100 tỷ đồng, nếu doanh nghiệp thu trong 10 năm mỗi năm phải thu 10 tỷ đồng. Tuy nhiên khi giảm mức phí mỗi năm doanh nghiệp chỉ thu 5 tỷ đồng thì thời gian thu phí phải kéo dài 20 năm.

“Dự án BOT Pháp Vân – Cầu Giẽ cũng như vậy, từ dự định thu phí 11 năm nếu giảm mức phí thời gian thu phí như đề nghị của nhà đầu tư là 17 năm về bản chất doanh nghiệp vẫn thu được từng đó tiền. Vấn đề chỉ là thu nhanh hay thu chậm còn người dân đâu được giảm đồng tiền phí nào”, Luật sư Đức cho biết.

Mặt khác Luật sư Đức cho rằng, mức phí BOT giảm chưa chắc người dân được hưởng lợi thậm chí người dân có khi phải gánh thêm lãi suất quá hạn của ngân hàng.

“Vốn đầu tư dự án BOT chủ yếu vay từ ngân hàng, khi kéo dài thời gian thu phí đồng nghĩa kéo dài thời gian trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Khi đó sẽ phát sinh lãi suất quá hạn, khoản lãi suất này doanh nghiệp và người dân phải chịu”, Luật sư Đức cho biết.

Theo Luật sư Đức vấn đề dư luận quan tâm không phải là mức phí giảm bao nhiêu, mà dư luận cần công khai minh bạch, chủ đầu tư đã đầu tư bao nhiêu ở dự án này, đã thu phí được bao nhiêu... Nếu công khai minh bạch thì mức giá đó bao nhiêu, thời gian thu bao nhiêu người dân cũng chấp nhận.