Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không?

Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không? Trường hợp trộm vào nhà, bị chủ nhà phát hiện, trộm muốn bỏ chạy nhưng không được hoặc cố tình lao vào chủ nhà tấn công, chủ nhà không còn cách nào khác là “đánh nhau” với trộm. Hai bên xảy ra va chạm, kết quả tên trộm bị chết dưới tay chủ nhà. 

Sát nhân Lê Văn Luyện

Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không? 

Trong một vài năm gần đây ở Việt Nam liên tiếp xảy ra nhiều vụ trọng án giết người tại gia vì nhiều nguyên nhân như cướp của, thù oán cá nhân, mâu thuẫn tiền bạc, tình cảm,…  gây chấn động dư luận cả nước và bất an xã hội. 

Kẻ thủ ác đã thảm sát toàn bộ gia đình chủ nhà hoặc những người mà chúng gặp khi đang trong nhà vào thời điểm trộm cướp, ví dụ vụ án Lê Văn Luyện ở Bắc Giang thảm sát cả gia đình chủ tiệm vàng tháng 8 năm 2011, mới đây nhất là vụ thảm sát ở Nghệ An, Bình Phước, Quảng Trị  tháng 7-8/2015 và rất nhiều vụ án tương tự nhưng chưa được truyền thông biết đến hoặc ít được để ý. Kẻ sát nhân chắc chắn phải đền tội nhưng nếu trường hợp chủ nhà hoặc người trong nhà có hành động tự vệ phản ứng lại mà dẫn đến việc kẻ trộm cướp thiệt mạng thì chủ nhà hay người trong nhà đó có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Hay nôm na là “giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không?

Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không?

Trước hết phải xem hành vi chống trả lại hay tự vệ của chủ nhà khi bị bọn trộm cướp tấn công có đúng luật hay không. Theo luật, thì hành vi chống trả lại hay tự vệ của chủ nhà khi bị trộm cướp tấn công được coi là hành vi phòng vệ chính đáng. 

Điều 15 Bộ luật Hình sự 1999 có quy định về vấn đề Phòng vệ chính đáng, cụ thể như sau:

“Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác, mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên”.

Và xin khẳng định Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm, nhưng phải đảm bảo các điều kiện sau:

1. Hành vi tấn công của người có hành vi vi phạm phải là đang hiện hữu xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của công dân; cụ thể ở đây hành vi tấn công chủ nhà của tên trộm hoàn toàn nhằm mục đích cướp tài sản, thậm chí gây thương tích cho chủ nhà hòng cướp đoạt tài sản.  

2. Người phòng vệ có sự chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi tấn công ngay cả những trường hợp có biện pháp khác tránh được sự tấn công (sự chống trả này phải phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi tấn công đặt trong hoàn cảnh cụ thể và để đánh giá được hành vi phòng vệ là cần thiết, phù hợp là tương đối phức tạp cà cần phải dựa vào một số căn cứ sau: tính chất của quan hệ xã hội bị xâm hại, mức độ thiệt hại bị đe dọa gây ra, sức mạnh và sức mãnh liệt của hành vi tấn công, tính chất và mức độ nguy hiểm của phương pháp và phương tiện hay công cụ mà người tấn công sử dụng...).

Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không?

Tuy nhiên, nếu kẻ trộm bị chết bởi hành vi phòng vệ chính đáng thì sao? Trường hợp này Luật đã quy định đây là hành vi Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

“Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự” và các hành vi tương ứng như: giết người do vượt quá phòng vệ chính đáng, gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá phòng vệ chính đáng.

Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không?

Vậy khi trộm chết thì chủ nhà phải chịu trách nhiệm như thế nào. Điều 96 Bộ Luật Hình sự năm 1999 đã quy định về phạm tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng như sau:

Tội giết người do vựơt quá giới hạn phòng vệ chính đáng  

1.  Người nào giết người trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm.
2. Giết nhiều người trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì bị phạt tù từ hai năm đến năm năm.

Như vậy, có thể kết luận “Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội”, cụ thể là tội giết người do vựơt quá giới hạn phòng vệ chính đáng với mức phạt cao nhất là 5 năm tù. 

Giết trộm khi trộm vào nhà có bị tội không?

Vậy làm thế nào để khi thực hiện hành vi phòng vệ chính đáng, đặc biệt là giết người (giết trộm tấn công mình) mà không phải chịu trách nhiệm hình sự hay các trách nhiệm khác liên quan?

Như trên đã trình bày hành vi phản ứng phòng vệ chính đáng phải phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi tấn công đặt trong hoàn cảnh cụ thể dựa vào một số căn cứ: tính chất của quan hệ xã hội bị xâm hại, mức độ thiệt hại bị đe dọa gây ra, sức mạnh và sức mãnh liệt của hành vi tấn công, tính chất và mức độ nguy hiểm của phương pháp và phương tiện hay công cụ mà người tấn công sử dụng.