Hà Nội mở rộng trục metro phía Tây với dự án hơn 1,5 tỷ USD

Hà Nội đang lên kế hoạch đầu tư hơn 1,5 tỷ USD để kéo dài tuyến Cát Linh – Hà Đông thêm khoảng 20km tới đô thị vệ tinh Xuân Mai. Đề xuất này không chỉ mở rộng phạm vi phục vụ mà còn được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển vận tải công cộng và tái cấu trúc không gian đô thị phía Tây Nam Thủ đô theo định hướng TOD.

Mở rộng trục vận tải công cộng phía Tây Nam

Tuyến Cát Linh - Hà Đông hiện dài hơn 13km, gồm 12 ga trên cao đã vận hành thương mại từ tháng 11/2021. Sau hơn ba năm khai thác, tuyến từng bước hình thành thói quen sử dụng vận tải công cộng cho người dân dọc trục Nguyễn Trãi - Quang Trung, trở thành “xương sống” kết nối trung tâm với phường Hà Đông.

Theo phương án nghiên cứu, đoạn nối dài (Hà Đông-Xuân Mai) có chiều dài khoảng 20 - 20,4km chủ yếu đi trên cao dọc dải phân cách giữa Quốc lộ 6. Tuyến đi qua 4 phường, xã của TP. Hà Nội gồm: phường Yên Nghĩa, phường Chương Mỹ, xã Phú Nghĩa và xã Xuân Mai. Điểm đầu tại ga Yên Nghĩa (cuối tuyến hiện hữu 2A đoạn Cát Linh – Hà Đông) và điểm cuối tại ga Xuân Mai, thuộc khu vực đô thị vệ tinh Xuân Mai.

Dự kiến tuyến bố trí 12 ga trên cao với khoảng cách trung bình khoảng 1,8km gồm: Yên Nghĩa, Đô La, Mai Lĩnh, Biên Giang, Ngọc Hòa, Phú Nghĩa, Trường Yên, Đông Phương Yên, Nam Đông Sơn, Tiên Trượng, Xuân Mai Đông, Xuân Mai và Xuân Mai Tây. Một depot quy mô khoảng 10ha được nghiên cứu đặt gần ga Xuân Mai nhằm phục vụ vận hành, bảo trì.

Để bảo đảm tính đồng bộ và khả năng khai thác liên thông, đoạn kéo dài sẽ áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật tương tự tuyến đang vận hành.

Theo Đề án tổng thể phát triển hệ thống đường sắt đô thị Thủ đô đã được Bộ Chính trị cho ý kiến cuối năm 2024, tổng mức đầu tư sơ bộ dự án khoảng 1.551 triệu USD. Trong đó, chi phí xây dựng khoảng 1.514 triệu USD; chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 37 triệu USD. Các con số này sẽ tiếp tục được rà soát, xác định cụ thể trong bước chuẩn bị đầu tư chi tiết.

Bên cạnh đó, theo báo cáo nghiên cứu hỗ trợ kỹ thuật của Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội, kinh phí cho thu hồi đất, quản lý dự án, tư vấn và các chi phí liên quan ước tính khoảng 198 triệu USD.

Về phương án huy động vốn, Bộ Tài chính đã trình lãnh đạo Chính phủ đề xuất sử dụng khoản vay từ Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) để tài trợ dự án. Giá trị khoản vay dự kiến khoảng 1.514 triệu USD và có thể được điều chỉnh trong quá trình chuẩn bị đầu tư. Đáng chú ý, trong thư trao đổi cuối tháng 10/2025, Hội đồng xét duyệt của AIIB đã cam kết khoản vay đề xuất lên tới 1,56 tỷ USD cho tuyến kéo dài.

Theo phân công dự kiến, UBND TP Hà Nội sẽ là cơ quan chủ quản, chịu trách nhiệm toàn diện từ khâu chuẩn bị đầu tư, quản lý, sử dụng và giải ngân nguồn vốn vay cũng như vốn đối ứng ngân sách; đồng thời bảo đảm hiệu quả đầu tư, hạn chế thất thoát, lãng phí theo quy định của Luật Đầu tư công và Luật Quản lý nợ công.

Động lực cho phát triển đô thị theo mô hình TOD

Ở góc độ quy hoạch, việc nối dài tuyến metro 2A không chỉ nhằm tăng thêm 20km đường sắt đô thị mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong tái cấu trúc không gian đô thị. Hà Nội định hướng phát triển theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) - lấy giao thông công cộng làm hạt nhân tổ chức không gian.

Khi các nhà ga trở thành trung tâm kết nối, giá trị đất đai và hoạt động thương mại xung quanh có điều kiện gia tăng, tạo nguồn lực tái đầu tư cho hạ tầng. Đồng thời, việc mở rộng tuyến sẽ tăng mật độ phủ sóng vận tải công cộng, cải thiện khả năng trung chuyển và nâng cao công suất khai thác toàn mạng lưới.

Tuy vậy, bài toán kiểm soát chi phí đầu tư, bảo đảm tiến độ thi công và tổ chức vận hành hiệu quả vẫn là thách thức lớn. Hiệu quả của tuyến nối dài cũng phụ thuộc vào khả năng kết nối đồng bộ với các tuyến metro khác trong tương lai và hệ thống giao thông vành đai.

Nếu được phê duyệt và triển khai đúng kế hoạch giai đoạn 2026–2030, dự án không chỉ nâng cao năng lực vận tải khu vực phía Tây Nam mà còn tạo cú hích phát triển cho đô thị vệ tinh Xuân Mai, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị của Hà Nội theo hướng bền vững và hiện đại.