Hai sắc thuế giảm, vì sao người tiêu dùng chưa được mua xe ô tô nhập khẩu giá rẻ?

Thuế giảm sâu

Báo cáo của Tổng cục Hải quan cho thấy, trong năm qua cả nước nhập khẩu đến 54.000 xe ô tô du lịch các loại, tăng khoảng 3.400 xe so với số lượng nhập khẩu phân khúc xe này của năm trước đó.

Trong số đó có đến 48.000 xe ô tô được nhập khẩu có xuất xứ ASEAN (gồm Thái Lan và Indonesia) được hưởng mức thuế suất thuế nhập khẩu 0% theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (Hiệp định ATIGA) có hiệu lực từ ngày 1/1/2018.

Số lượng ô tô nguyên chiếc được hưởng thuế suất nhập khẩu 0% này chiếm đến gần 89% tổng số ô tô nguyên chiếc dưới 9 chỗ nhập khẩu của Việt Nam trong năm qua.

So với mức thuế suất nhập khẩu áp cho khu vực này của năm 2017 là 30%, thì trong năm qua Việt Nam đã giảm xuống 0% về thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc theo lộ trình cam kết của Hiệp định ATIGA. Với mức thuế giảm này, giới phân tích dự báo giá xe sẽ giảm từ 10-12%.

Tuy nhiên, người tiêu dùng dường như không được hưởng lợi nhiều về mức thuế giảm này thập chí người mua xe ô tô nhập khẩu từ khu vực này vẫn phải mua với giá đắt hơn. Dẫn đến nhiều người rất thất vọng.

Đáng chú ý, cùng cam két giảm thuế theo Hiệp định ATIGA, từ 1/1/2018 dòng xe có dung tích xi-lanh dưới 2.000cc trở lại, phân khúc ô tô có lượng người tiêu thụ nhiều nhất trên thị trường, còn được giảm thêm 5% thuế tiêu thụ đặc biệt. Theo đó ô tô dưới 10 chỗ, dung tích xi-lanh dưới 1.500cc sẽ áp thuế TTĐB còn 35% so mức 40% và xe có dung tích từ 1.500cc đến dưới 2.000cc áp thuế TTĐB là 40% so với mức 45%.

Như vậy, theo lẽ thường cộng cả hai sắc thuế đều giảm này thì lẽ dĩ nhiên giá xe bán ra sẽ giảm rất đáng kể. Thế nhưng, trên thực tế, giá xe trong nước bao gồm cả xe nhập khẩu và xe lắp ráp nội địa trong năm qua đã không giảm như người tiêu dùng kỳ vọng, thậm chí còn có chiều hương tăng lên.

Vì sao người tiêu dùng chưa được mua xe ô tô nhập khẩu giá rẻ?

Để xe ô tô từ các nước ASEAN nhập khẩu vào Việt Nam hoặc ngược lại được bỏ thuế nhập khẩu, điều kiện bắt buộc các xe này phải có tỷ lệ nội địa hoá (sản xuất được linh kiện từ các nhà sản xuất trong nước) tối thiểu bằng 40% hoặc nhập khẩu từ các nước sản xuất, cung cấp nguyên phụ liệu là thành viên của ASEAN.

Nếu tỷ lệ nội địa hoá không đạt hoặc linh kiện được nhập khẩu từ các nước ngoài ASEAN như Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản, Mỹ... điều kiện bỏ thuế nhập khẩu xe ô tô sẽ không được công nhận.

Quy định tỷ lệ nội địa hóa không phải là yêu cầu của ATIGA mà là chính sách riêng của Việt Nam. Cụ thể là Nghị định 116 quy định về điều kiện sản xuất, lắp ráp nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo bảo dưỡng ô tô được Chính phủ ban hành tháng 10/2017 cùng với Thông tư 03 của Bộ giao thông Vận tải, đã tạo ra rào cản, siết chặt hoạt động nhập khẩu bắt đầu từ năm 2018.

Ngoài ra, việc phải cung cấp giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại ô tô nhập khẩu (VTA) được cấp bởi cơ quan, tổ chức có thẩm quyền nước ngoài được xem là thách thức lớn nhất đối với nhà nhập khẩu và trên thực tế quy định này đã cản trở mà hầu hết các nhà nhập khẩu không thể đưa xe về trong hơn nửa đầu năm qua.

Bên cạnh đó, mỗi lô xe nhập khẩu về ngoài việc phải cung cấp đủ thủ tục giấy tờ theo quy định mới, đều phải lấy mẫu kiểm tra tiêu chuẩn khí thải, an toàn kỹ thuật...

Trong khi giá xe ô tô nhập khẩu chưa thể giảm, giá xe trong nước càng khó giảm vì tỷ lệ nội địa hóa thấp, chi phí sản xuất cao hơn xe nhập khẩu 10-20%.

Theo ông Shinjiro Kajikawa - Phó Giám đốc Giám đốc Khối Hoạch định chiến lược Toyota Việt Nam, hiện tại quy mô thị trường Việt Nam vẫn nhỏ, năm 2017 chỉ khoảng 300.000 xe và tỷ lệ nội địa hoá thấp nên chi phí sản xuất xe ở Việt Nam đang cao hơn xe nhập khẩu nguyên chiếc từ các nước ASEAN khoảng từ 10-20% (tính cả chi phí vận chuyển của cho giá xe nhập khẩu vào Việt Nam).

Cụ thể, hiện tại, tỷ lệ nội địa hóa trên sản phẩm xe du lịch tại Việt Nam chỉ khoảng 10%, trong khi tại Thái Lan là 85%, Indonesia 80%, Malaysia 75%.

Cũng theo ông Shinjiro Kajikawa, chỉ khi quy mô thị trường lớn, lượng linh kiện sản xuất càng nhiều thì mới hy vọng chí phí giảm từ đó giá xe mới có thể giảm theo.

Ông Lương Đức Toàn, Phó trưởng Phòng Công nghiệp chế biến, chế tạo (Cục Công nghiệp - Bộ Công thương) cho biết, dung lượng thị trường nội địa hạn chế, thị trường nhỏ, bị phân tán bởi nhiều nhà lắp ráp và nhiều model khác nhau khiến cho các công ty sản xuất (cả sản xuất, lắp ráp ô tô và sản xuất linh kiện phụ tùng) rất khó đầu tư, phát triển sản xuất hàng loạt, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ chưa đủ khả năng tiếp cận các chuỗi sản xuất ô tô ở nước ngoài.

Hiện tại, dung lượng thị trường nội địa hạn chế, thị trường nhỏ, tỷ lệ nội địa hóa thấp nên chi phí sản xuất xe ở Việt Nam vẫn cao. Cả nước có 358 doanh nghiệp sản xuất liên quan đến ô tô; trong đó, có 50 doanh nghiệp lắp ráp ô tô; 45 doanh nghiệp sản xuất khung gầm, thân xe, thùng xe; 214 doanh nghiệp sản xuất linh kiện, phụ tùng ô tô... Tỷ lệ này là quá thấp so với 385 doanh nghiệp ở Malaysia và 2.500 doanh nghiệp ở Thái Lan về sản xuất linh kiện phụ tùng ô tô.

Vì vậy, tỷ lệ nội địa hóa đối với xe cá nhân đến 9 chỗ ngồi đạt thấp, đến nay mới đạt bình quân khoảng 7-10%, trong đó Thaco đạt 15-18%, Toyota Việt Nam đạt 37% đối với riêng dòng xe Innova, thấp hơn mục tiêu đề ra.

Với thực tế trên rõ ràng giấc mơ ô tô giá rẻ cho người tiêu dùng Việt còn lâu mới đạt được dù chúng ta hội nhập, giảm thuế.