Hàn Quốc: Gian nan giành lại quyền chỉ huy thời chiến (Phần 1)

13:00 17/05/2018

Đã từ lâu, Hàn Quốc cố gắng giành lại quyền chỉ huy quân sự thời chiến từ tay người Mỹ, nhưng vẫn chưa thành công.

Quyền chỉ huy thời chiến - vấn đề kéo dài nhiều thập kỉ

Trước những diễn biến mới trong quan hệ với nước Triều Tiên của Chủ tịch Kim Jong-un, cũng như thái độ gây hấn của Tổng thống Mĩ Donald Trump, một lần nữa Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in lại đặt ra vấn đề về việc nhượng lại quyền chỉ huy quân sự thời chiến (wartime operational control – OPCON).

Trong một bài phát biểu ngày 28/09/2017 tại Sở chỉ huy Hạm đội thứ hai của Hải quân Hàn Quốc ở Pyeongtaek, tỉnh Gyeonggi, Tổng thống Moon Jae-in cho biết chính quyền của mình sẽ “sớm giành lại quyền chỉ huy quân sự trong thời chiến" và "Việc bàn giao sẽ dựa trên khả năng phòng thủ độc lập của quân đội Hàn Quốc".

Hơn thế nữa, theo ông Moon Jae-in, điều này sẽ góp phần củng cố và nâng cao năng lực của quân đội nước này. "Vấn đề này có ý nghĩa khá quan trọng, bởi từ một khía cạnh nào đó, nó bắt rễ từ lịch sử và sự đi lên của mối quan hệ Mỹ - Hàn, tuy vẫn còn đó những băn khoăn về ý nghĩa của mối quan hệ này. Vượt lên trên vấn đề cơ chế hoạt động của một cấu trúc liên minh quân sự, việc giao lại OPCON động chạm tới nhiều vấn đề cố hữu và đang gây tranh cãi trong quan hệ Mỹ - Hàn.

ttvn_opcon_01
Tư lệnh Vincent K. Brooks và Phó Tư lệnh Leem Ho-young của Bộ Tư lệnh Liên hợp quân sự Mỹ - Hàn chào mừng Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in trong chuyến thăm chính thức đầu tiên của ông sau khi nhận chức đến căn cứ quân sự Mỹ  ở Yongsan (13/6/2017). Nguồn ảnh: Sean K. Heap, trung sĩ quân đội Mỹ

Những tiền đề cho sự hiện diện quân sự Mỹ tại Hàn Quốc

Mỹ đã nắm quyền kiểm soát hoạt động của quân đội Hàn Quốc, ngay từ khi quốc gia này có được chủ quyền của mình. Cơ chế này xuất phát từ một thiết chế, đó là Ủy ban Quân quản của Quân đội Mỹ tại Hàn Quốc (US Army Military Government in Korea - USAMGIK) tồn tại từ năm 1945 – 1948.

Ngay sau khi Hàn Quốc được thành lập ngày 15 tháng 8 năm 1948, tướng John R.Hodge, người đứng đầu USAMGIK, cùng Tổng thống Hàn Quốc Lý Thừa Văn (Rhee Syngman) đã kí một thỏa thuận, theo đó Hàn Quốc sẽ dần dần đảm nhiệm việc chỉ huy các lực lượng an ninh của mình.

Tuy nhiên, cho đến khi toàn bộ số quân Mỹ còn lại rút đi, Mỹ vẫn sẽ giữ quyền kiểm soát đối với lực lượng quân sự của Hàn Quốc. Quân Mỹ đã rút đi cuối tháng 6 năm 1949, chỉ để lại một đội cố vấn quân sự chừng 500 người, và sau đó chuyển giao hoàn toàn quyền kiểm soát lại cho Hàn Quốc.

Một năm sau đó, trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Triều Tiên, quân đội Mỹ đã trở lại, bảo vệ Hàn Quốc khỏi chiến thuật chiến tranh chớp nhoáng từ Bắc Triều Tiên. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1950, Tổng thống Hàn Quốc Lý Thừa Văn đã kí Thỏa thuận Taejon, giao quyền chỉ huy các lực lượng quân sự Hàn Quốc cho tướng Douglas MacArthur, chỉ huy các lực lượng Liên Hợp Quốc, trong suốt thời gian còn lại của cuộc chiến.

Sau sự kiện đình chiến năm 1953, và như một điều kiện cho việc phê chuẩn Hiệp ước Quốc phòng Mỹ - Hàn, để duy trì lực lượng quân sự Mỹ tại Hàn Quốc, Lý Thừa Văn đã chấp nhận đưa “biên bản thỏa thuận” ngày 17 tháng 11 năm 1954 vào nội dung Hiệp ước. Nội dung này qui định rằng các lực lượng quân sự Hàn Quốc sẽ vẫn “nằm dưới sự kiểm soát của Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc, với vai trò bảo vệ cho Hàn Quốc, trừ trường hợp có những thay đổi vì lợi ích chung và riêng của mỗi bên được chấp thuận. Và sự thay đổi này bắt đầu xuất hiện từ những năm 1970.

han-quoc-gian-nan-gianh-lai-quyen-chi-huy-thoi-chien-phan-1
Trung tướng John R. Hodge (bìa phải) trao đổi với đại diện phía Liên Xô trong quá trình giải phóng bán đảo Triều Tiên khỏi phát xít Nhật Bản

Sự ra đời của Bộ Tư lệnh Liên hợp quân sự Mỹ - Hàn

Vào thời gian này, tư cách pháp lí và khả năng của Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc trong bảo vệ Hàn Quốc ngày càng trở nên mong manh. Ngoại trừ Mỹ, tất cả các thành viên trong Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc đều đã rút lực lượng quân sự của mình. Ngoài ra, chính Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc bị Trung Quốc chỉ trích tại Hội đồng bảo an, và bị chất vấn bởi các nghị quyết tại Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc.

Đến tháng 11 năm 1978, Bộ Tư lệnh Liên hợp Quân sự Mỹ - Hàn (U.S. - ROK Combined Forces Command - CFC) được thành lập như một bộ phận riêng biệt thuộc Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc. Trong khi Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc tiếp tục giám sát việc thực hiện Hiệp định đình chiến, thì Bộ Tư lệnh Liên hợp Mỹ - Hàn giữ vai trò chính trong việc bảo vệ Hàn Quốc.

Việc thiết lập Bộ Tư lệnh Liên hợp Mỹ - Hàn CFC cho thấy sự khăng khít trong quan hệ giữa quân đội Mỹ và Hàn Quốc tại thời điểm đó, là một quá trình được thúc đẩy bởi mong muốn của nước Mỹ trong việc chuyển dần trách nhiệm quân sự cho đồng minh của mình, cũng như củng cố sức mạnh cho quân đội Hàn Quốc. CFC cũng được xem như phương tiện để đối phó với việc Tổng thống Jimmy Carter phải rút bớt quân khỏi Hàn Quốc.

Bộ Tư lệnh Liên hợp quân sự Mỹ - Hàn sẽ tăng cường khả năng cho quân đội Hàn Quốc trong khi các đơn vị của Mỹ rút đi, đồng thời cải thiện khả năng phối hợp với các đơn vị đồng minh. Trong khi đó, đối với chính quyền Seoul, CFC giúp đảm bảo cho sự hiện diện của Cụm Lực lượng quân sự Mỹ ở Hàn Quốc (US Forces Korea - USFK), và hơn thế nữa là một cam kết an ninh bền vững với Mỹ.

(Còn tiếp)

Bài viết của Clint Work, nghiên cứu sinh tiến sĩ, Trường Nghiên cứu Quốc tế Jackson tại Đại học Washington, đăng tải trên The Diplomat. Ông thường xuyên viết cho chuyên mục Blog Hàn Quốc của The Diplomat.



Tin khác