Hậu Brexit, người Anh hướng về Biển Đông?

06:32 16/01/2019

Đúng ra, chính sách “Hướng Đông” của người Anh đang được cân nhắc nghiêm túc, dẫu còn gây tranh cãi thậm chí trong nội bộ nước này.

Hôm 11/1, Nga lên án kế hoạch của Anh về việc mở căn cứ quân sự ở Đông Nam Á và Caribe, cảnh báo trả đũa một khi lợi ích của Moscow và đồng minh bị đe dọa, báo Telegraph đưa tin.

Hiện diện quân sự ở Biển Đông

Gần đây, câu chuyện về Biển Đông có những rục rịch đáng chú ý với viễn cảnh Anh sẽ tham gia sâu hơn về quân sự trong khu vực.

Trong một bài phỏng vấn đăng trên Telegraph, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Gavin Williamson nói Anh sẽ gia tăng sự hiện diện ở Biển Đông sau khi nước này rời khỏi Liên minh châu Âu (EU), hay còn gọi là sự kiện Brexit.

hau-brexit-nguoi-anh-huong-ve-bien-dong
Brexit đang đẩy nước Anh đến gần hơn với Châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là Việt Nam.

Kế hoạch ấy cụ thể là thiết lập hai căn cứ quân sự, một ở Montserrat hoặc Guyana ở Caribe, một ở Đông Nam Á, có thể là Singapore hoặc Brunei.

Ông Williamson cho rằng các nước khác muốn Anh thể hiện vai trò lớn hơn trên trường quốc tế, và Brexit “là thời điểm của chúng tôi để một lần nữa trở thành nhân tố đích thực trên toàn cầu”.

Nhìn nhận về điều này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nói: Dĩ nhiên, Anh cũng như bao nước khác, đều độc lập khi nói tới các kế hoạch quân sự của mình. Nhưng đi ngược lại bối cảnh căng thẳng quân sự và chính trị leo thang trên thế giới... các phát biểu (của ông Williamson) về ý định thúc đẩy sự hiện diện quân sự ở các nước thứ ba là phản tác, gây bất ổn và có khả năng mang tính khiêu khích”.

Nga không nói rõ sự phản đối trên dành cho căn cứ quân sự nào trong hai địa điểm nêu ở kế hoạch trên. Nhưng Moscow từ lâu không muốn thấy các thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) mở rộng hoạt động.

Triết lý “Hướng Đông”

Bộ trưởng Williamson khẳng định Anh sẽ quay lại với chiến lược “Phía đông Suez” có từ năm 1968, nhắc tới kênh đào Suez phía đông bắc Ai Cập.

Giới phân tích tại Anh trong khi đó đang tranh cãi về chính sách “Look East” – Hướng về phương Đông. Đây là chính sách được các thành viên đảng cầm quyền của Thủ tướng Theresa May ủng hộ, như một phần của kế hoạch tổng thể cho sự phát triển của Anh sau Brexit.

Trên thực tế, vấn đề này đã được bàn thảo rộng rãi. Một bài viết trên East Asia Forum (Diễn đàn Đông Á), hồi tháng 11/2018 cho thấy, Brexit mang người Anh tới gần Đông Nam Á hơn. Có điều, đây mới chỉ là giai đoạn đầu.

East Asia Forum cho rằng Singapore là nước dường như hoan nghênh người Anh nhất. Việc nước này được xem là một trong hai địa điểm khả dĩ xây dựng căn cứ hải quân, vốn dĩ không gây bất ngờ. Hồi tháng 6-2018, Singapore và Anh đã ký thỏa thuận có tên “Biên bản ghi nhớ về Hợp tác quốc phòng Anh - Singapore).

Về quân sự, việc Anh điều tàu tới Biển Đông trong năm qua cũng là những tín hiệu tích cực khác trong nỗ lực hướng về phương Đông của nước này. Tuy nhiên về mặt kinh tế, London cần phải vượt qua một số trở ngại.

Anh là một thị trường quan trọng đối với Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong EU, xếp thứ ba về hàng hóa và thứ hai về dịch vụ. Nhưng thị phần của Anh ở nhóm các nền kinh tế ASEAN-4 (Singapore, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam) thì vỏn vẹn 1%, và có vẻ khó sớm thay đổi điều này.

Để cải thiện điều đó, Anh đang cân nhắc 3 lựa chọn hợp tác với ASEAN. Đầu tiên là việc ký kết thỏa thuận chính thức theo dạng thương mại tự do Anh – ASEAN. Thứ hai là gia nhập Hiệp định đối tác chiến lược và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), nơi có sẵn các quốc gia ASEAN đã gia nhập như Việt Nam, Singapore, Malaysia... Thứ ba, là ký kết các thỏa thuận tự do thương mại (FTA) riêng lẻ với các nước ASEAN.

Giữa bối cảnh thương mại thế giới nhiều biến động, ASEAN cũng có thể xem Anh là lựa chọn để đa dạng hóa kinh tế, thậm chí là sự ủng hộ về mặt chính trị - ngoại giao.

Vì lẽ đó, chiến lược mở rộng của Anh hậu Brexit, do kinh tế Anh – ASEAN không thực sự mạnh, trước hết sẽ được khởi động, thu hút bằng sự hiện diện quân sự. Nói như một bài viết trên New Statesman, thì ý tưởng của Anh hiện nay giống chính sách xoay trục về châu Á của bà Hillary Clinton, cựu ngoại trưởng Mỹ và là ứng viên tranh cử tổng thống của đảng Dân chủ năm 2016. Theo đó, để tạo ra trật tự thương mại dựa trên luật lệ, Anh sẽ củng cố sự hiện diện quân sự gần Ấn Độ và Trung Quốc.

Việt Nam, và trạng thái chờ

hau-brexit-nguoi-anh-huong-ve-bien-dong
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tiếp Đại sứ Anh tại Việt Nam Gareth Ward đến chào xã giao khi đại sứ nhận nhiệm kỳ làm việc mới tại Việt Nam vào tháng 10/2018. Đại sứ Gareth Ward nói tiếng Việt khá tốt.

Trong các lựa chọn của Anh, việc gia nhập CPTPP và chuyển hướng sang các nước – đặc biệt là Việt Nam, đang được đánh giá khả dĩ.

Việt Nam nổi bật ở chỗ đang là đối tác lớn thứ ba của Anh ở Đông Nam Á, và là thị trường duy nhất mà người Anh còn giữ được thị phần. Để so sánh, Anh đã mất thị phần ở Thái Lan vào tay Pháp và Đức.

Hơn nữa, Việt Nam cùng Singapore là hai nước ở Đông Nam Á đang đàm phán FTA với EU. Điều này có mặt lợi, nhưng cũng đem lại trở ngại ít nhất về thời gian.

Người Anh sẽ căn cứ vào các điều khoản đàm phán FTA giữa Việt Nam và EU để đàm phán FTA Anh – Việt, trong trường hợp thực sự thúc đẩy được một dạng FTA như thế. Trong một buổi gặp doanh nghiệp Việt – Anh ở TP. HCM tháng trước, Đại sứ Anh tại Việt Nam Gareth Ward, cũng như Giám đốc Điều hành Hiệp hội doanh nghiệp Anh tại Việt Nam (BBGV) Peter Rimmer đều khẳng định sau khi EU và Việt Nam chốt thỏa thuận thương mại tự do EU – Việt Nam (EVFTA), thì mới cân nhắc FTA Anh – Việt.

Ngược lại, như East Asia Forum nhận định, ASEAN cũng đang nhìn nước Anh qua lăng kính EU. Vì vậy chỉ đến khi Anh rời khỏi EU và có những động thái tiếp theo, triển vọng hợp tác Anh – ASEAN, hoặc Anh với từng thành viên ASEAN mới được xúc tiến.

 

Tàu Hải quân Mỹ ra Biển Đông khi Washington – Bắc Kinh đàm phán thương mại

Một tàu khu trục tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ đã di chuyển gần quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam ở Biển Đông nhằm thách thức tuyên bố chủ quyền phi lý của Trung Quốc trong bối cảnh phái đoàn Mỹ - Trung đang đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh thương mại ở Bắc Kinh, New York Times ngày 7/1 đưa tin.

 

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung ảnh hưởng thế nào đến Biển Đông? (2)

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đặt ra nhiều cơ hội và thách thức cho các nước ASEAN

 

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung ảnh hưởng thế nào đến Biển Đông? (1)

Nhiều doanh nghiệp nước ngoài đang dần rút lui khỏi Trung Quốc, do lo sợ chiến tranh thương mại.



Tin khác