Hiệp ước INF mà Mỹ đang định rút là gì?

19:00 25/10/2018

Hiệp ước INF đang trở thành tâm điểm chú ý sau khi Mỹ tuyên bố rút. Nga gọi động thái này của Mỹ là nguy hiểm. Hiệp ước INF là gì mà có ảnh hưởng lớn đến vậy?

hiep-uoc-inf-ma-my-dang-dinh-rut-la-gi
Tổng thống Mỹ Ronald Reagan và lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev đã kí Hiệp ước INF vào năm 1987.

Hiệp ước INF là gì?

Hiệp ước INF (Lực lượng Hạt nhân Tầm trung) là hiệp ước được kí kết năm 1987, yêu cầu Mỹ và Liên Xô loại bỏ và cấm vĩnh viễn tất cả các tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình mặt đất với phạm vi từ 500 đến 5.500 km, theo Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí của Mỹ.

Hiệp ước INF đánh dấu lần đầu tiên các cường quốc đồng ý giảm bớt kho vũ khí hạt nhân của họ, loại bỏ toàn bộ danh mục vũ khí hạt nhân, và sử dụng các cuộc thanh tra tại chỗ để xác minh quá trình hủy bỏ đó.

Nhờ Hiệp ước INF, Mỹ và Liên Xô đã phá hủy tổng cộng 2.692 tên lửa tầm ngắn, tầm trung theo thời hạn chót được quy định trong Hiệp ước là ngày 1/6/1991.

Lịch sử ra đời hiệp ước INF

Mỹ kêu gọi kiểm soát các tên lửa tầm trung khi Liên Xô triển khai trong nước các tên lửa tầm trung SS-20 trong những năm 1970.

SS-20 đã tăng cường sức mạnh cho các lực lượng hạt nhân của Liên Xô ở châu Âu với tầm bắn xa hơn, mang được nhiều đầu đạn hơn và thay thế được cho đầu đạn SS-4 và SS-5 một đầu đạn Liên Xô lỗi thời.

hiep-uoc-inf-ma-my-dang-dinh-rut-la-gi
Các thanh sát viên Liên Xô và Mỹ đang giám sát việc tiêu hủy tên lửa theo Hiệp ước INF hồi tháng 1/1989.

Năm 1979, các bộ trưởng NATO đã phản ứng với việc triển khai tên lửa mới của Liên Xô bằng chiến dịch "dual-track" – vừa thúc đẩy các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí vừa triển khai các tên lửa tầm trung mang đầu đạn hạt nhân của Mỹ tại châu Âu nhằm đối trọng với SS-20.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã liên tục bị đình trệ trong khi việc triển khai tên lửa của Mỹ vẫn tiếp tục trong những năm đầu thập niên 1980.

Các cuộc đàm phán INF bắt đầu có tiến triển khi ông Mikhail Gorbachev lên làm lãnh đạo Liên Xô vào tháng 3/1985. Mùa thu năm đó, Liên Xô đã lên kế hoạch thiết lập sự cân bằng giữa số đầu đạn SS-20 với số lượng ngày càng tăng đầu đạn tên lửa tầm trung của các đồng minh Mỹ ở châu Âu.

Tổng thống Mỹ Ronald Reagan khi đó bày tỏ sự quan tâm đến đề xuất của Liên Xô, và phạm vi đàm phán được mở rộng vào năm 1986 tới mức bao gồm tất cả tên lửa tầm trung của Mỹ và Liên Xô trên khắp thế giới.

Sử dụng động lực từ các cuộc đàm phán này, Tổng thống Ronald Reagan và lãnh đạo Liên Xô Gorbachev bắt đầu tiến tới một thỏa thuận loại bỏ tên lửa tầm trung toàn diện. Những nỗ lực của họ đã thành công bằng việc Hiệp ước INF được kí kết ngày 8/12/1987, và hiệp ước có hiệu lực vào ngày 1/6/1988.

Hiệp ước INF ban đầu chỉ áp dụng cho các lực lượng Mỹ và Liên Xô, nhưng thành viên của hiệp ước đã mở rộng vào năm 1991, bao gồm các quốc gia của Liên Xô cũ. Ngày nay có Belarus, Kazakhstan, Ukraine, Nga và Mỹ tham gia hiệp ước.

Mặc dù chỉ có 5 quốc gia trên tham gia hiệp ước, nhưng một số quốc gia châu Âu khác cũng đã phá hủy các tên lửa bị cấm theo Hiệp ước INF kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc. Đức, Hungary, Ba Lan và Cộng hòa Séc đã phá hủy các tên lửa tầm trung vào những năm 1990 và Slovakia là vào tháng 10/2000.

Ngày 31/5/2002, nước cuối cùng sở hữu tên lửa tầm trung ở Đông Âu là Bulgaria, cũng đã ký một thỏa thuận với Mỹ về việc phá hủy tất cả các tên lửa bị cấm theo INF.  Bulgaria đã hoàn thành cam kết trong vòng 5 tháng với sự hỗ trợ của Mỹ.

Hơn 10 năm rạn nứt của INF

Cách đây hơn 10 năm, Moscow cũng bày tỏ ý định rời hiệp ước này do cho rằng nó không công bằng khi câm Nga sở hữu những loại vũ khí mà các nước láng giềng như Trung Quốc đang phát triển. Nga cũng cho rằng việc Mỹ đang định triển khai các hệ thống tên lửa chống tên lửa đạn đạo ở châu Âu có thể buộc Nga phải rút khỏi hiệp ước để có thể triển khai tên lửa nhắm vào bất kỳ vị trí tên lửa chống đạn đạo nào trong tương lai của Mỹ.

Tuy nhiên, ngày 25/10/2007, Mỹ và Nga đã ban hành một tuyên bố tại Đại hội đồng Liên hợp quốc tái khẳng định sự ủng hộ của họ đối với hiệp ước và kêu gọi tất cả các quốc gia khác tham gia từ bỏ các tên lửa bị cấm theo hiệp ước.

Đến năm 2013 và 2014, Mỹ bắt đầu cho rằng Nga đang không tuân thủ Hiệp ước INF. Tháng 7/2014, Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc Nga đã vi phạm khi sản xuất và thử nghiệm một tên lửa hành trình mặt đất bất hợp pháp. Nga phủ nhận cáo buộc và khẳng định không vi phạm. Suốt năm 2015 và 2016, các quan chức Bộ Quốc phòng và Bộ Ngoại giao Mỹ đã công khai bày tỏ hoài nghi rằng các tên lửa hành trình Nga đang được triển khai.

Tháng 4/2017, Bộ Ngoại giao Mỹ công bố đánh giá hàng năm về sự tuân thủ của Nga đối với các thỏa thuận kiểm soát vũ khí chủ chốt. Trong năm thứ tư liên tiếp, báo cáo cho rằng Nga không tuân thủ Hiệp ước INF.

Trong khi đó, Nga phủ nhận các cáo buộc vi phạm hiệp ước và nêu lên những lo ngại của Moscow về sự tuân thủ hiệp ước của Washington. Moscow cho rằng Mỹ đang đặt một hệ thống phóng tên lửa phòng thủ ở châu Âu cũng có thể được sử dụng để bắn tên lửa hành trình, sử dụng các mục tiêu cho các thử nghiệm phòng thủ tên lửa với các đặc điểm tương tự như tên lửa tầm trung bị cấm của Hiệp ước INF.

Đến ngày 20/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rời khỏi Hiệp ước INF với lý do để việc Nga không tuân thủ hiệp ước.

Nga cảnh báo đây là một động thái nguy hiểm và khẳng định, nếu điều đó xảy ra, Moscow sẽ có phản ứng nhanh và hiệu quả. “Nếu Mỹ rút khỏi INF, câu hỏi lớn đặt ra là họ sẽ làm gì với những tên lửa tầm trung một lần nữa sẽ xuất hiện này. Nếu họ đưa chúng đến châu Âu, phản ứng của chúng tôi sẽ phải tương xứng. Các nước châu Âu đồng ý đặt những tên lửa đó phải hiểu họ đang đặt lãnh thổ của mình vào nguy cơ bị phản công”, Tổng thống Nga Putin nhấn mạnh.

 

Mỹ rời INF: Nga sẽ nhắm vào nước châu Âu đặt tên lửa hạt nhân của Washington

Ngày 24/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết sẽ buộc phải nhắm vào bất kỳ quốc gia châu Âu nào đồng ý cho Mỹ đặt tên lửa hạt nhân sau khi Washington rút khỏi Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung INF – một hiệp ước kiểm soát vũ khí từ thời chiến tranh lạnh, Reuters đưa tin.

 

Mỹ quyết rút khỏi hiệp ước INF bất chấp lời cảnh báo của Nga

Sau cuộc gặp mặt Tổng thống Nga Vladimir Putin ở Moscow vào hôm 23-10, cố vấn an ninh quốc gia Mỹ John Bolton đã tiếp tục khẳng định việc Washington rút khỏi Hiệp ước về các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) là điều chắc chắn diễn ra.



Tin khác