Khi chuyên gia còn nhầm lẫn, ai sẽ đem đến cho người tự kỷ điều họ cần?

14:18 09/04/2018

Mới đây, trên trang cá nhân của mình, chuyên gia tâm lý Lê Khanh, giám đốc phòng Tư vấn Tâm lý Gia Đình và Trẻ em TP Hồ Chí Minh đã có những nhận định khá thẳng thắn về hiện tượng sử dụng những hiểu sai trong giới chuyên môn đã làm sai lệch sự quan tâm của xã hội đối với người tự kỷ.

khi-nhung-chuyen-gia-con-nham-lan-ai-se-dem-den-cho-nguoi-tu-ky-dieu-ho-can
Chuyên gia tâm lý Lê Khanh.

Chuyên gia tâm lý Lê Khanh là người gắn bó lâu năm với trẻ em tự kỷ ở Việt Nam. Theo ông Lê Khanh, có rất nhiều vấn đề đáng bàn xung quanh những phát ngôn về tự kỷ của những người có tiếng nói về lĩnh vực này ở nước ta. Xin giới thiệu bài viết của ông xung quanh việc nhận thức về tự kỷ để bạn đọc có thêm chiều dư luận về vấn đề này. 

"Nói về tự kỷ thì đã có quá nhiều bài báo, bài viết, bài nghiên cứu, chia sẻ của tất cả những ai có “dính dáng” đến trẻ tự kỷ từ các chuyên gia, bác sĩ, giáo viên và phụ huynh.

Hầu như ai cũng thấy rằng sự hiểu biết về chứng này chưa được chuẩn xác, các quan điểm về tình trạng, biện pháp can thiệp còn khác nhau. Có một một chuyên viên trị liệu, tình cờ trò chuyện với một bác tài và nghe bác phát biểu rất sốc về chứng tự kỷ, chứng tỏ sự hiểu biết về tự kỷ trong người dân còn nhiều hạn chế.

Thế nhưng, liệu chỉ có người dân ít kiến thức, không chịu đọc sách báo nói về Tự kỷ, mới có những nhận định trên, còn những nhà chuyên môn thì sao?

Hãy thử nghe họ nói về tự kỷ:

Một tiến sĩ, bác sĩ đã nói: "Tự kỷ không là bệnh mới nhưng nhiều gia đình vẫn mơ hồ nếu không may có con mắc chứng bệnh này. Vì thế, một số phụ huynh đã điều trị cho trẻ sai cách".

Vì được xem là bệnh nên quy trình chẩn đoán như sau: Hỏi tiền sử mang thai của mẹ, tiền sử bênh tật của trẻ sau sinh, quá trình phát triển của trẻ; khám lâm sàng gồm: Khám toàn thân và hệ thần kinh, đánh giá trực tiếp trẻ bằng các test; chỉ định, xét nghiệm cận lâm sàng: Cộng hưởng từ sọ não, chụp cắt lớp vi tính sọ não; điện não đồ: Nhiễm sắc thể, đo thính lực…và trong quá trình điều trị chắc sẽ có các loại thuốc tâm thần và vương não khang!

Một Tiến sĩ, giáo sư khác lại nói: “Từ trước đến nay, nhiều gia đình khi xác định con mắc tự kỷ đã phó mặc cho các trung tâm, cơ sở điều trị mà không biết rằng cha mẹ chính là người cứu con mình ra khỏi tự kỷ tốt nhất..."

Còn một Bác sĩ, trưởng khoa tự kỷ của một bệnh viện cho biết: "Bệnh lý tự kỷ là một bệnh tâm thể, khi tâm lý trẻ có vấn đề thì sẽ ảnh hưởng đến hành vi như nói nhiều, tăng động, bứt rứt, ăn uống khó khăn, giấc ngủ kém hơn…"

Một chuyên viên khác thì lại nói: "Tự kỷ là một biểu hiện của sự rối loạn tâm thần. Theo số liệu của các nhà chuyên môn, Việt Nam hiện có 1% dân số mắc bệnh tự kỷ và con số này vẫn không ngừng tăng lên".

Như vậy, chỉ mới “lướt” qua một vòng sơ sài trên các trang mạng, chúng ta đã thấy ngay chính giới chuyên môn vẫn chưa thống nhất được chứng tự kỷ là bệnh hay là một tật chứng và biện pháp chủ lực sẽ là điều trị bằng thuốc hay can thiệp bằng các phương pháp giáo dục đặc biệt.

Trong khi đó, có một tài liệu đánh giá, xếp loại chứng tự kỷ rất đầy đủ là cuốn Thống Kê và Chẩn đoán Rối Loạn Tâm Thần (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders or DSM-IV-TR), do Hiệp Hội Tâm Thần Học Hoa Kỳ (The American Psychiatric Association) xuất bản, là cẩm nang chính thức được các bác sĩ (BS) tâm thần nhi, BS về hành vi và phát triển và chuyên viên tâm lý trẻ em áp dụng để chẩn đoán tự kỷ.

Hiện tại, DSM-IV-TR được thay thế bằng ấn bản DSM 5 (20/05/2013). Trong ấn bản nầy, Hiệp Hội Tâm Thần Hoa Kỳ đã thay đổi những tiêu chuẩn chẩn đoán và phân dạng tự kỷ như sau:

• Các dạng rối loạn tự kỷ đều được tập hợp dưới một chiếc dù lớn gọi là Rối Loạn Tự Kỷ Phủ Trùm hay Bao Quát (Autism Spectrum Disorder or ASD)

• DSM 5 không còn phân biệt sự khác nhau giữa tự kỷ dạng Asperger và tự kỷ dạng Rối Loạn Bao Quát – Không đặc hiệu. Từ đây, các chuyên gia sẽ chẩn đoán và xếp dạng tự kỷ dựa vào mức độ khuyết tật của trẻ. Theo ba cấp độ từ nhẹ đến nặng để áp dụng những biện pháp can thiệp phù hợp.

Đặc biệt, trong ấn bản DSM 5 có xuất hiện một dạng khuyết tật mới, gọi là Rối Loạn về Sự Truyền Đạt Ngôn Ngữ trong Giao Tiếp Xã Hội (Social Communication Disorder or SCD).

Tại các nước khác trên thế giới, nhiều chuyên gia dùng cuốn Cẩm Nang Phân Bệnh Quốc Tế, ấn bản lần thứ 10 (International Classification of Diseases, 10th Edition) (2003), ICD 10, do Tổ Chức Y Tế Thế Giới (World Health Organizations), ở Geneva, Thụy Sỹ, phổ biến để chẩn đoán tự kỷ.

ICD 10 được xem là cẩm nang với những tiêu chuẩn chẩn đoán tự kỷ mới nhất, có tầm vóc quốc tế, dựa vào sự nghiên cứu tự kỷ của 1,000 đứa trẻ ở khắp nơi trên thế giới. ICD sẽ có ấn bản thứ 11 vào năm 2018.

DSM-IV và ICD 10 rất giống nhau về tiêu chuẩn chẩn đoán tự kỷ. Vì vậy, rất hiếm có trường hợp một đứa trẻ hội đủ tiêu chuẩn tự kỷ dựa vào DSM nhưng lại không đủ điều kiện hay tiêu chuẩn dựa vào ICD-10.

Như vậy, mặc dù Tự kỷ là một rối loạn thần kinh phức tạp, chí ít nó cũng được hai tổ chức Y tế có uy tín hàng đầu thế giới thống nhất xác định tình trạng, mức độ và do có rất nhiều vấn để kèm theo từ năng lực học tập, rối loạn cảm giác, hành vi, ngôn ngữ và giao tiếp xã hội nên không thể xem đó là một loại bệnh tâm thần hay thần kinh hoặc như một BS còn lầm lẫn nó với chứng bệnh tâm thể ((Psychosomatic) là một dạng bệnh tâm thần hoàn toàn khác hẳn và khi nói về triệu chứng bệnh này thì sai lệch. Để rồi từ những nhận định này dẫn đến những phương phẩn chẩn đoán không cần thiết như Điện não đồ, chụp cắt lớp hay những phương pháp điều trị không phù hợp.

Với những nhận định trên, bệnh viện của ông đã điều trị bằng việc tác động vào các huyệt vị bằng các phương pháp điện châm, thủy châm, cấy chỉ, châm cứu giúp điều trị thanh nhiệt, tỉnh thần, khai khiếu, bổ ích ngũ tạng, bổ dưỡng khí huyết, thông kinh hoạt lạc, cân bằng âm dương…

Khi cơ thể cân bằng âm dương thì sức khỏe sẽ tốt hơn, mọi bệnh tật sẽ tự động bị đẩy lùi, trong đó có chứng tự kỷ. Đến nay, hiệu quả của điều trị bằng y học cổ truyền được xác nhận có đến 60% trẻ tự kỷ được điều trị có thể hòa nhập với cuộc sống, trong đó có khoảng 20% trẻ đi học bình thường. Như vây, trong khi thế giới còn chưa biết cách nào có thể “chữa khỏi" chứng tự kỷ thì Việt Nam đã giúp cho 60% trẻ có thể hòa nhập. Một con số ấn tượng.

Điều khôi hài là có một vị GS – TS chủ trương dùng phương pháp thuần túy y học là cấy tế bào gốc để trị liệu cho trẻ tự kỷ, nhưng khi nói về việc can thiệp thì ông lại nói rằng: "Với trẻ tự kỷ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chăm sóc sức khỏe và giáo dục, từ điều trị, giáo dục hướng dẫn thay đổi hành vi, trị liệu ngôn ngữ, tập luyện thể thao, tác động bằng âm nhạc… để giúp trẻ tự kỷ hoà nhập cộng đồng" mà không nhắc đến cái phương pháp đã nuốt không biết bao tiền của phụ huynh trẻ tự kỷ.

Như vậy, với mong muốn: "Tự kỷ - tôi đã hiểu – còn bạn?", thì tôi ở đây sẽ hiểu thế nào về tự kỷ và can thiệp hay điều trị cho bệnh hay chứng này như thế nào để có thể “hòa nhập cộng đồng”?

Chúng ta sẽ truyền thông (truyền đạt để thông hiểu) cho người khác như thế nào về tự kỷ khi mà còn rất nhiều kiến thức, sự nhận biết về tự kỷ còn sai lệch ngay trong giới chuyên môn?

khi-nhung-chuyen-gia-con-nham-lan-ai-se-dem-den-cho-nguoi-tu-ky-dieu-ho-can
Các phát ngôn không chuẩn mực của các chuyên gia về tự kỷ đã làm lệch lạc sự hiểu biết về tự kỷ ở những người bình thường.

Chính cái từ “hòa nhập cộng đồng” đã ám ảnh các phụ huynh bằng mọi giá phải “đưa con trở lại thiên đường” mà không hiểu rằng việc “cư xử” như một trẻ bình thường là một thách thức quá tầm với nhiều trẻ tự kỷ.Chúng ta sẽ nói rằng các trẻ tự kỷ rất dễ thương, mà thực tế thì hoàn toàn là thương không dễ ! Khi chứng kiến một cơn hoảng sợ của trẻ, mà ta thường lầm đó là sự kích động và phải “ cắt cơn” bằng mọi cách, thì chắc có lẽ ngoài bố mẹ có thể chịu đựng, khó có giáo viên nào chịu nổi các hành vi rối loạn của trẻ. Nhưng nhiều trẻ vẫn được khuyên là nên cho đi học với trẻ bình thường để sớm hòa nhập cộng đồng.

Vậy phải làm sao đây ? Bây giờ đã là năm 2018 trong thế giới phẳng, chỉ với một cú bấm chuột, các nhà chuyên môn sẽ dễ dàng tìm kiếm các thông tin cần thiết để cập nhật kiến thức. Các nhà quản lý thông qua các hội thảo hội nghị, thay vì chỉ dùng những thuật ngữ đao to búa lớn để nói về những chủ trương, chính sách chưa chắc đã thực hiện được, thì chỉ cần thống nhất về thuật ngữ và đề nghị giới truyền thông, nhất là các phóng viên “luôn như đúng rồi” khi viết về tự kỷ nên rõ ràng, đơn giản và chính xác, để mọi người hiểu đúng về tự kỷ, biết chấp nhận trẻ tự kỷ hòa nhập cộng đồng không phải với tình trạng “bình thường” mà là với chính cái tình trạng còn hạn chế rất nhiều về giao tiếp xã hội của các em, hãy nhìn các hành vi kỳ lạ của các em với con mắt khoan dung và tôn trọng.

Chúng ta cũng nên biết, ngoài những hạn chế về hành vi, giao tiếp, ngôn ngữ… thì các em vẫn có thể tiềm ẩn một năng lực tuyệt vời nào đó bên trong. Bổn phận của các chuyên viên, giáo viên hay bố mẹ không chỉ là “can thiệp hành vi – ngôn ngữ” bằng đủ loại phương pháp mà còn phải biết tìm kiếm và khơi dậy trong con em mình những năng lực, đôi khi cũng kỳ cục không kém cái hành vi của các em. Nhưng đó lại là những giá trị cốt lõi để đem lại cho các em sự Tự tin hay ít nhất là niềm vui vì được sống và làm điều mình thích mà không bị dán cho cái nhãn “đồ khùng”.

Nhận biết về Tự kỷ chính là xây dựng trong cộng đồng thái độ chấp nhận đứa trẻ để cải thiện trong khả năng có thể mà nó có thể đạt được ở cấp độ của nó, đồng thời tôn trọng những cái “ẩm ương” của trẻ trong giao tiếp ứng xử và làm cho nó có thể trở nên chấp nhận được chứ không phải là lòng thương hại – tội cho các con quá, thôi bố mẹ ráng chữa cho nó khỏi đi!".

 

Fake News: Bức tường ngăn người tự kỷ với cả thế giới

Mười lăm năm 'xin chữ' mà không được. Vì đó không phải là xin chữ ở Văn Miếu, mà là từ Nhà nước cho một quyết định công nhận chứng tự kỷ là một khuyết tật phát triển, trước thực trạng tin giả sai lệch hoàn toàn cũng như việc lợi dụng tin giả đó để tư lợi.



Tin khác