Kinh tế Việt Nam 2018: Thách thức lớn nhất ‘trên nóng dưới lạnh’

Điểm nhấn quan trọng trong bức tranh kinh tế năm 2017 chính là con số tăng trưởng ước đạt mức 6,81%. Cùng với bước tăng trưởng ngoạn mục này, nhiều kỷ lục khác cũng đã được thiết lập như số doanh nghiệp thành lập mới, về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dự trữ ngoại tệ, xuất khẩu, khách du lịch, chứng khoán tăng mạnh đặc biệt là trong xếp hạng quốc tế tiếp tục tăng bậc…

Bước sang năm 2018, mục tiêu GDP đặt ra ở mức 6,7%. Dù đà tăng trưởng từ năm ngoái là một yếu tố tích cực cho kế hoạch năm 2018. Nhưng để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng trên là không hề đơn giản trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức mà một trong số đó là việc cân đối chính sách tiền tệ, ngân sách.

Trao đổi với phóng viên về những thách thức kinh tế Việt Nam 2018, Chuyên gia chính sách công - PGS.TS Phạm Quý Thọ cho biết, thực tế tăng trưởng kinh tế trong năm nay vẫn là một bài toán không dễ, nhất là trong bối cảnh nợ công tăng cao, ngân sách eo hẹp.

Trước khi nói đến thách thức kinh tế Việt Nam năm 2018, PGS.TS Phạm Quý Thọ cho rằng điểm tựa quan trọng tăng trưởng kinh tế năm nay chính là điều hành của Chính phủ. Sau thời gian dài tăng trưởng nóng Chính phủ đã có điều chỉnh khắc phục. Đặc biệt việc Chính phủ chỉ đạo quyết liệt việc cắt giảm điều kiện kinh doanh…

Thuận lợi là có nhưng để thúc đẩy kinh tế 2018 cần nhận diện những tồn tại, thách thức những hạn chế để có thể khắc phục. Trong đó PGS.TS Phạm Quý Thọ chỉ ra 5 thách thức lớn cho kinh tế Việt Nam 2018.

Thứ nhất, kinh tế Việt Nam đặt ra mục tiêu tăng trưởng phát triển trong bối cảnh phức tạp kinh tế thế giới đặc biệt tác động nền kinh tế lớn. Việc Mỹ cắt giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 35% xuống còn 21%, các khoản đầu tư nước ngoài của các nhà đầu tư Mỹ mà chuyển về nước cũng chỉ bị đánh thuế 10,5%.

Điều này dẫn đến lo ngại các doanh nghiệp của Mỹ lâu nay hoạt động ở nước ngoài, trong đó có Việt Nam, sẽ chuyển tiền về nước thay vì lâu nay họ giữ lại để tái đầu tư.

Điều đáng lo ngại hơn, sau khi Mỹ giảm thuế khả năng một số nước phát triển có thể giảm thuế để cạnh tranh với Mỹ. Làn sóng này sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến điều hành kinh tế vĩ mô của Việt Nam. Nhất là khi chúng ta tham gia hiệp định tự do thương mại phải cắt giảm thuế suất nhập khẩu. Để bù ngân sách hụt do giảm thuế Bộ Tài chính đề xuất tăng 5 loại thuế.

Như vậy với tác động chính sách từ nền kinh tế lớn như Mỹ chúng ta không thể chủ quan, nhất là làn sóng giảm thuế của các nước, đặc biệt từ Trung Quốc. Chúng cần rà soát lại các chính sách, không chỉ là các sắc thuế mà cả thủ tục hành chính, chi phí không chính thức, tham nhũng vặt... tạo niềm tin nhà đầu tư.

Thứ hai, môi trường đầu tư dù được ghi nhận ở cấp quốc gia, thế giới nhưng thực chất trên nóng, dưới lạnh vẫn rõ, tình trạng “một cửa, nhiều khóa” và chi phí bôi trơn là hai yếu tố khiến doanh nghiệp còn nặng gánh.

Dù mức thuế đã giảm khá ấn tượng nhưng chi phí bôi trơn còn cao hơn thuế (chi phí bôi trơn là 10% tổng doanh thu trong khi thuế mới khoảng 15 - 17% trên lãi).

“Tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, Chính phủ trách nhiệm và quyết liệt nhưng bộ máy bên dưới ở một số nơi còn thờ ơ là thách thức phát triển kinh tế - xã hội năm 2018”, PGS.TS Thọ nhấn mạnh.

Thứ ba, là phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn bộc hộ nhiều hạn chế, vẫn biệt lập không có sự chủ động phối hợp, liên kết, cơ cấu chuỗi còn hình thành chậm, do đó thị trường đầu ra mang tính chính ngạch khó khăn (đơn cử như xuất khẩu nông sản vẫn là xuất thô là chính).

Thứ tư, là nợ công cao, nợ xấu còn tiềm ẩn, tích tụ sở hữu chéo. Nguồn vốn đầu tư công giải ngân chậm và doanh nghiệp nội địa hoạt động trong ngành công nghiệp phụ trợ chưa cải thiện được khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu nói riêng, sự tăng trưởng và phát triển của doanh nghiệp Việt Nam nói chung... Bên cạnh đó là những khó khăn liên quan đến biến đổi khí hậu, lũ lụt, ngập mặn… còn khốc liệt hơn là những thách thức mới phải chủ động nhiều hơn.

Thứ năm, cản trở sự tăng trưởng kinh tế năm 2018 mà chưa được cải thiện là năng suất lao động còn thấp, hiệu quả đầu tư và năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế cũng như của cộng đồng doanh nghiệp còn chưa cao.

Từ phân tích trên, PGS.TS Phạm Quý Thọ nhấn mạnh, năm 2018 phải tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh,cChống tham nhũng, chống lợi ích nhóm và phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cán bộ, nếu như cán bộ không thay đổi thì còn chi phí bôi trơn.