Liên tiếp xuất hiện trường hợp bệnh hiếm đe dọa tính mạng bệnh nhân lao

Nhập viện với khối phình lớn to bằng quả bóng tennis

Trường hợp đầu tiên, bệnh nhân N.V.C (50 tuổi, Trà Vinh) được chuyển đến Bệnh viện Bình Dân trong tình trạng đau bụng dữ dội vùng quanh rốn và hông lưng. Các bác sĩ phát hiện khối cạnh rốn đập theo nhịp tim, ấn đau. Qua khai thác bệnh sử cho thấy, bệnh nhân từng điều trị lao phổi 3 năm trước.

Kết quả siêu âm và chụp CT đa lớp cắt vùng bụng ghi nhận có vết rách thành trái động mạch chủ bụng, đoạn dưới thận, đường kính 9mm khiến máu thoát ra, tạo túi phình lớn, có khối huyết quanh túi phình và quanh động mạch chủ bụng to gần bằng quả bóng tennis đang dọa vỡ.

Trường hợp thứ 2 cũng là một người bị bệnh lao phổi và lao hạch 6 tháng trước. Bệnh nhân nhập viện với các biểu hiện đau nhiều vùng quanh rốn. Khi thăm khám, các bác sĩ sờ thấy khối u cạnh rốn, lệch về phía phải, đập theo nhịp tim.

Kết quả siêu âm ghi nhận động mạch chủ đoạn nằm dưới động mạch thận có túi phình kích thước hơn quả chanh. Người bệnh cũng bị thủng động mạch chủ khiến máu chảy rỉ vào khoang sau phúc mạc, tạo khối máu tụ khu trú lâu ngày xơ hoá. May mắn vì nếu tổn thương gây chảy máu lượng nhiều vào ổ bụng thì người bệnh có thể tử vong vào bất cứ lúc nào.

BS.CKII Hồ Khánh Đức, Trưởng khoa Phẫu thuật Tim - Mạch máu cho biết: Đây là một trường hợp phức tạp vì biến chứng lao hạch khiến ổ bụng của người bệnh viêm dính, nhiều nang hạch, các quai ruột dãn. Trong quá trình phẫu thuật máu tụ dâng cao và các khối hạch lớn khiến bác sĩ gặp nhiều trở ngại. Sau 3 giờ phẫu thuật, người bệnh được thay đoạn động mạch chủ bị thủng bằng ống ghép nhân tạo Dacron thẳng số 14 và được tiếp tục điều trị lao theo phác đồ.

Tháng 5. 2020, Bệnh viện Bình Dân tiếp tục tiếp nhận bệnh nhân thứ 3 tên Đ.M.T (64 tuổi, Cà Mau) nhập viện cấp cứu trong tình trạng mất máu nhiều đe dọa tính mạng, phải truyền 5 đơn vị máu. Ông T. cho biết mình chưa từng được chẩn đoán bị bệnh lao nhưng những ngày vừa qua liên tục bị ói ra máu và đi cầu phân đen từng đợt lượng nhiều không rõ nguyên nhân.

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện nhiều huyết khối cũ và mới, vách động mạch bị thủng 2cm, thông vào tá tràng. Các bác sĩ đã bóc tách tá tràng khỏi vách động mạch chủ, khâu lỗ thủng tá tràng. Do động mạch chủ bụng tắc hoàn toàn, không có máu nuôi đến động mạch chậu và tiền sử bệnh nhân đã đoạn 2 chi dưới đến đùi nên ê kíp phẫu thuật quyết định cắt bỏ đoạn động mạch bị viêm dính vào tá tràng.

Hiện tại, sức khỏe của 3 người bệnh cải thiện tốt. BS.CKII Hồ Khánh Đức cho biết thêm: Lao vách mạch máu dẫn tới phình động mạch chủ, thủng vỡ động mạch chủ là bệnh hiếm gặp. Các bệnh nhân đã được phẫu thuật cấp cứu kịp thời, cắt lọc túi phình, loại bỏ đoạn mạch máu bị hủy hoại do lao, đặt ống ghép động mạch nhân tạo. Khác với các trường hợp vỡ động mạch chủ do vỡ túi phình thông thường, các trường hợp người bị lao mạch máu cần được chẩn đoán sớm và điều trị theo phác đồ lao ngoài phổi ngay sau phẫu thuật. Nếu không, các tổn thương lao sẽ tiếp tục tiến triển âm thầm, tăng nguy cơ nhiễm trùng mảnh ghép gây viêm thủng mạch máu, đột tử do mất máu.

Căn bệnh thầm lặng

Một báo cáo hồi cứu trên thế giới từ năm 2008-2017 của tác giả Manika ghi nhận 28 trường hợp nhiễm bệnh, trong đó gồm 18 nam và 10 nữ độ tuổi từ 16-84 tuổi. Trong đó, 7 bệnh nhân có tiền sử điều trị lao phổi. Bệnh thường xuất phát từ lao phổi lan ra cấu trúc xung quanh động mạch chủ, gây lao hạch, lao màng ngoài tim, mủ màng phổi, lao cột sống hoặc lao cạnh cột sống. Sau đó, trực khuẩn lao có thể xâm nhập vào thành động mạch. Con đường thứ 2 ít gặp hơn là lan truyền qua đường máu, trực khuẩn lao di chuyển trong máu và đóng ở mảng xơ vữa của thành mạch gây các tổn thương dạng viêm ở thành động mạch chủ, dần phá hủy thành mạch. Tốc độ diễn tiến thay đổi từng bệnh nhân. Khi thủng có thể gây chảy máu ồ ạt hoặc khu trú tạo thành túi phình giả.

Biểu hiện lâm sàng điển hình của tổn thương lao động mạch chủ với một (hay nhiều hơn) trong ba tình huống sau: Một là sốt và đau bụng liên tục liên quan đến vị trí của túi phình;  hai là sốc giảm thể tích hay có các triệu chứng của chảy máu ồ ạt, đặc biệt là trong trung thất hay đường tiêu hoá, cũng có thể trong khoang màng phổi, trong ổ bụng hay sau phúc mạc; ba là khối u cạnh động mạch chủ đập theo mạch, lan rộng nhanh.

Theo BS.CKII Hồ Khánh Đức, lao vách mạch máu không có biểu hiện lâm sàng đặc hiệu, diễn tiến âm thầm nên rất nguy hiểm. Y văn ghi nhận tất cả các bệnh nhân sống sau điều trị đều phải phối hợp phẫu thuật và thuốc chống lao. Không có bệnh nhân nào sống nếu chỉ điều trị thuốc lao đơn thuần. Ngược lại, khả năng tái phát cao nếu chỉ phẫu thuật mà không dùng thuốc lao kèm theo.

Người bị bệnh lao có tiền sử đã và đang điều trị bệnh nếu đau bụng kéo dài với khối u vùng bụng hoặc đột ngột mất tri giác do sốc mất máu, cần đến cơ sở chuyên khoa về mạch máu để được thăm khám và cấp cứu kịp thời. Hiện nay, các trường hợp phình giả động mạch chủ phải làm giải phẫu bệnh thành mạch hoặc tìm sự hiện diện vi khuẩn lao. Khi xác định chẩn đoán phình động mạch do lao, cần phẫu thuật cấp cứu dù túi phình nhỏ và phối hợp điều trị thuốc lao theo phác đồ.