Miệng chửi thề nhưng tay vẫn 'share', 'like

Khi lượt truy cập (view), yêu thích (like), chia sẻ (share) đang trở thành thước đo và công cụ kiếm tiền mới cho nhiều người và nhiều doanh nghiệp thì cũng là lúc, chưa bao giờ các scandal được tận dụng triệt để như thế, chưa bao giờ các hình thức câu kéo để nổi tiếng lại phong phú và đa dạng đến thế.

Trong bộ phim Nhật mang tên "Confession of murder" - Lời thú tội của kẻ sát nhân - có một đoạn thế này: Có một kẻ giết người hàng loạt, liên tục giết 5-6 mạng người mà cảnh sát không thể bắt được. Hơn 20 năm sau, khi thời gian truy cứu đã qua, kẻ này bất ngờ xuất bản cuốn hồi ký kể lại quá trình giết người của mình.

Những tưởng hành động này sẽ gây nhiều căm phẫn, nhưng bất ngờ hơn cả, khi xuất hiện trước công chúng, hắn nhanh chóng có thêm hàng ngàn fan hâm mộ. Cuốn sách đó trở thành best seller, kẻ giết người nhận được hàng chục lời mời phỏng vấn... "Anh ấy ngầu đó chứ", "lạnh lùng quá", “anh ấy thật đáng thương”... là những lời bình luận tung kẻ giết người lên mây. 

Đó chỉ là câu chuyện hư cấu trên phim, nhưng tình tiết ấy khiến tôi bất ngờ nhận ra nhiều điểm tương đồng của cộng đồng mạng ngoài đời thực. Nếu chuyện đó xảy ra ngoài đời, điều gì thật sự sẽ đến?

Những ngày qua, cộng đồng đã nếm trải đủ mọi cung bậc cảm xúc: từ vinh quang cho tới ngậm ngùi, tiếc nuối; từ lòng tự hào dân tộc cho tới sự căm phẫn, giận dữ cũng từ hai tiếng "dân tộc". U23, những cô người mẫu sexy không đúng chỗ, anh chàng Tây vô phép... - facebook có lúc vui như lên đồng, và có lúc căm giận như lên đồng.  

Tính năng tương tác và chia sẻ của mạng xã hội đúng là một con dao sắc.

Bắt đầu từ bao giờ, rất nhiều hình thức câu like, câu view, dù kiếm được tiền hay chỉ để thỏa mãn “đam mê” nổi tiếng: từ việc bịa ra tin tức giả, đăng ảnh đáng thương kèm theo “hãy thả tim, thả like để cầu nguyện nếu bạn có trái tim” cho đến phong trào “Việt Nam nói là làm” - mấy ngàn like tôi sẽ nhảy sông, tự thiêu…?

Status chưa đủ, rồi đến các video “chuyên chửi” - chửi người này người nọ, việc nọ việc kia với hàng trăm ngàn lượt xem, hàng ngàn chia sẻ, cả những lời ngợi khen "thế mới là sống thật". Lộng ngôn, làm mọi thứ ngược đời chỉ để thu hút sự chú ý của cộng đồng chỉ với mục tiêu nổi tiếng. Một vài trong số họ đã thành công.

Vụ nhóm thanh niên cầm hung khí chặn xe xin tiền và phát trực tiếp (livestream) trên facebook gần đây là đỉnh điểm của cơn ghiền sự nổi tiếng một cách ngu xuẩn. Những người trẻ sinh năm 2000, 2002 “vô tư” thể hiện “chào 50 người đang xem nhé”, “ồ, 200 người xem rồi này, anh em chia sẻ video nha”... Sự nổi tiếng trong vài giờ đó khiến họ nổi tiếng trên các trang báo pháp luật ngay hôm sau.

Rõ ràng, mối quan hệ giữa người làm truyền thông và công chúng đang tạo thành một vòng lẩn quẩn. Những người làm những nội dung nhảm nhí, độc hại kia nếu không được quan tâm, không được chia sẻ thì họ có làm không? Nhưng ngược lại: đôi khi chuyện nhảm nhí, xấu xí, dở… lan nhanh khiến cơn khát nổi tiếng cũng bùng phát, làm cho môi trường internet càng lúc càng nhiều rác, thu hút thêm những cơn cuồng like, share…

Một số người đổ lỗi cho truyền thông hay cho chức năng livestream của facebook. Nhưng cái tay vừa bấm nút, cái tay vừa gõ chữ kia là của chính ta cơ mà. Nếu nói hệ miễn dịch là món quà quý nhất mà thượng đế ban cho mỗi người thì kiến thức, sự tỉnh táo hẳn là hệ miễn dịch quý giá mà chúng ta phải rèn luyện, tích trữ khi tham gia mạng xã hội.

Đôi khi ta không thể tìm thấy những điều đáng chờ mong trong cuộc sống chính là vì chúng ta đang quá bận để theo dõi, tò mò, tức tối, căm giận với những điều không mong muốn mà thôi.