Mỹ công nhận Jerusalem là thủ đô Israel có tác động như thế nào?

06:41 08/12/2017

Công nhận Jerusalem là một động thái gây nhiều tranh cãi của Mỹ, dấy lên nỗi bất bình trong thế giới những người Ả Rập, đặc biệt là từ phía Palestine.

trump

Vào ngày 6/12 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố di dời đại sứ quán Mỹ từ Tel Aviv về đến Jerusalem, một trong những động thái gây tranh cãi và có phần kích động tại khu vực Trung Đông. Trong tuyên bố của mình, ông Trump nói rõ:

“Tôi cho rằng đây là thời khắc để chính thức công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel. Các tổng thống tiền nhiệm đã hứa hẹn trong các chiến dịch tranh cử, nhưng họ đã thất bại. Và hôm nay, tôi đang thực hiện chính lời hứa đó”.

Có thể thấy, Trump không chỉ muốn hoàn thành những tuyên bố đã đưa ra trong chiến dịch tranh cử mà ông còn muốn làm hài lòng các đảng viên bảo thủ Đảng Cộng hòa, và số đông những người đã bỏ phiếu bầu cử cho ông.

Đã từ lâu Jerusalem luôn là một trong những vấn đề gai góc và nhạy cảm trong xung đột giữa Israel và Palestine. Nhà nước Israel luôn muốn Jerusalem trở thành một thủ đô thực tế, đạt được sự công nhận của các quốc gia khác và không thể tách rời. Thủ tướng Netanyahu cũng đưa ra yêu sách rằng, bất kì tiến trình hòa bình nào với người Palestine đều phải đi kèm điều kiện công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel.

Người Israel có thể hiểu được thiện cảm từ phía Washington dành cho đồng minh của mình. Thủ tướng Netanyahu dĩ nhiên sẽ cởi mở đón nhận tuyên bố này, xem đó như một tuyên ngôn thắng lợi dành cho nhà nước Israel. Điều này cũng có ý nghĩa đặc biệt trong nội bộ Israel khi mà quyền lực của Netanyahu đang bị suy giảm do hàng loạt các cuộc điều tra tham nhũng có dính líu đến ông, các vấn đề liên quan đến hành pháp cũng như cách hành xử độc đoán của ông tại biến giới. Tuy nhiên, người Isreal cũng hiểu rõ nhưng rắc rối mà họ sắp phải đương đầu.

Theo cựu binh người Israel ông Orly Azulai: “Đây không phải là một món quà mà Mỹ ưu ái dành cho Israel, đó là một ngòi nổ ở ngay trước chúng ta… Và chúng ta sẽ là những người trực tiếp trả giá”. Các nhà lãnh đạo Israel đã dự đoán, trong tình huống xấu nhất họ sẽ phải đối đầu trực tiếp với người Palestines và một loạt hoạt động tấn công bạo lực. Dù hiện tại mọi việc chưa vượt ra ngoài tầm kiểm soát, nhưng tuyên bố từ Washington đã gia tăng đáng kể căng thẳng khu vực và tiềm ẩn nguy cơ những xung đột, bất ổn trong tương lai.

Mỹ công nhận Jerusalem là thủ đô Israel có tác động như thế nào?
Công nhận Jerusalem là thủ đô nhà nước Israel đẩy thành phố này vào tình trang bất an

Dường như dưới thời Donald Trump, Mỹ có xu hướng đẩy các đồng minh của minh vào rắc rối hơn là răn đe các địch thủ của mình. Cách đây không lâu, Hàn Quốc đứng trước mối lo về vấn đề hạt nhân tại Triều Tiên, và giờ đây là Israel và mối lo về một cuộc xung đột tại Jerusalem.

Tuyên bố của Washington được xem như là sản phẩm của một chính quyền cực hữu; hay từ chính những nội các thân cận của Trump với thái độ ủng hộ cực đoan dành cho Israel. Cũng có thể chính quyền Trump cũng muốn thử thách giới hạn mới mà nước Mỹ có thể chạm tới tại Trung Đông sau quá trình thắt chặt quan hệ với các nước Ả Rập đặc biệt với Ả Rập Xê Út, và các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất. Nhìn xa hơn, tuyên bố của Mỹ đóng vai trò như một đòn bẩy, khẳng định vị trí của Israel tại khu vực, mở đường để triển khai kế hoạch hòa bình của Mỹ. 

Câu hỏi mà nhiều chuyên gia đặt ra là làm thế nào chính quyền Mỹ có thể đưa ra quyết định vượt qua những giới hạn về lợi ích an ninh truyền thống. Mỹ sẽ phải đánh đổi như thế nào khi công nhận thủ đô của Israel, và trước nỗi bất bình của người Hồi giáo và Ả Rập, đặc biệt là từ Palestine, nước Mỹ sẽ có biện pháp kiềm chế ra sao? Chính sách của Mỹ dưới thời Donald Trump về vấn đề Israel và Palestine là một động thái cực đoan, và có lẽ cũng là điều kiện để các tổ chức khủng bố chiêu mộ thêm quân lính.

Giám đốc trung tâm nghiên cứu CENTCOM đã nhiều lần chứng minh cách Mỹ xử lí vấn đề Israel-Palestine có thể làm suy yếu ảnh hưởng của các lực lượng an ninh Mỹ trong và ngoài khu vực như thế nào.  Nếu xác định lợi ích chủ đạo của Nhà Trắng là hàn gắn và cải thiện quan hệ với các nước trong thế giới hồi giáo, nhận định trên hoàn toàn đúng đắn khi mà tuyên bố ngày 6/12 của Trump đang làm mọi thứ trở nên tệ hơn. Điều đó cũng thể hiện một chính quyền Mỹ quá thiếu hiểu biết về tình hình khu vực, các vấn đề con người và vị thế của Jerusalem trong nỗ lực hòa giải và xây dựng hòa bình. Tuy nhiên, khi xác định mục tiêu chính trị của Nhà Trắng nhằm phân cực và gây chia rẽ sâu sắc hơn giữa những người Hồi Giáo, việc sử dụng đến các cuộc biểu tình, xung đột được xem như là một công cụ hữu ích để can thiệp và cải cách tình hình chính trị nội bộ.

Việc Mỹ dời đại sứ quán vào Jerusalem là một thất bại đối với Palestine. Đúng hơn, đó chính là thất bại của Palestine trong cách tiếp cận vấn đề. Thái độ rõ ràng và dứt khoát của Mỹ đã thúc đẩy vai trò các lãnh đạo ở Palestine cũng như nhu cầu cấp bách thay đổi chiến lược lãnh đạo. Trước yêu cầu của người dân, các lãnh đạo Palestine cần phải vượt qua những chia rẽ trong nội bộ, tạo ra một chiến lược đột phá, thoát ra khỏi vùng an toàn vốn dựa trên tiến trình hòa bình giữa Mỹ và Israel.

Dù thất bại, Palestine vẫn có thể tận dụng một số ưu thế từ tuyên bố của Mỹ. Jerusalem vốn là trung tâm của mọi vấn đề trong cộng đồng người Ả Rập, cũng như người Hồi giáo và Công giáo, và đây cũng là vấn đề dễ khiến mọi người trở nên kích động nhất. Vào mùa hè vừa rồi, Israel đã nỗ lực đơn phương thay đổi những dàn xếp tại nhà thờ Hồi giáo al-Aqsa. Để đáp lại, phía Palestine đã có một cuộc huy động lớn chưa từng thấy bao gồm người Palestine ở Jerusalem, người Paletine ở Israel, người dân ở bờ Tây với sự hỗ trợ của người Jordan và quốc tế. Israel sau đó đã phải đầu hàng. Từ đó có thể thấy, Palestine rất dễ dàng huy động lực lượng.

Như vậy những gì được thảo luận và tuyên bố từ phía Washington những gì có thể xảy ra tại vùng đất thánh Jerusalem sẽ khác biệt rất lớn.

Jerusalem là cội nguồn và là nơi chúng sống của 3 tôn giáo hàng đầu thế giới: Hồi giáo, Cơ đốc giáo và Do Thái Giáo. Theo viện nghiên cứu độc lập tại Jerusalem, có khoảng 850.000 người đang sinh sống tại đây, với người Ả Rập chiếm 37% và người Do Thái chiếm 61%.

Vào năm 1947, Jerusalem được Liên Hợp Quốc công nhận như một chính thể quốc tế. Tuy nhiên trong cuộc chiến giành độc lập của Nhà nước Israel, Jerusalem đã bị chia cắt. Sau một năm giao chiến, thỏa thuận đình chiến được đưa ra vào năm 1949 với một đường giới tuyến xanh, theo đó Nhà nước Israel kiểm soát một nửa phía tây thành phố và Jordan kiểm soát một nửa phía đông.

Đến năm  1967, trong cuộc chiến tranh Sáu ngày, Israel đã lần lượt đánh bại Jordan, Ai Cập, Syria và sát nhập Đông Jerusalem vào lãnh thổ của mình. Kể từ đó, toàn bộ Jerusalem nằm dưới quyền kiểm soát của nhà nước Israel. Tuy nhiên, người Palestine và nhiều cộng đồng quốc tế khác không công nhận điều này và cho rằng Đông Jerusalem là thủ đô của nhà nước Palestine.

Tin khác