5 tỷ USD ngân sách chi sai, tăng thuế bảo vệ môi trường và bộ máy cồng kềnh

Đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường

Mới đây, Bộ Tài chính đề xuất phương án tăng thuế bảo vệ môi trường với các mặt hàng xăng dầu lên kịch trần.

Cụ thể, thuế thuế bảo vệ môi trường với xăng sẽ tăng từ 3.000 đồng/lít lên mức kịch khung cho phép là 4.000 đồng/lít, dầu diesel tăng từ 1.500 đồng/lít lên kịch trần 2.000 đồng/lít…

Ngoài xăng dầu, một số mặt hàng khác như than đá, dung dịch HCFC, túi nilon, cũng được Bộ Tài chính đề xuất tăng thêm từ 1.000 đồng đến 10.000 đồng, tuỳ loại.

Lý do được Bộ Tài chính lý giải là do thuế nhập khẩu các mặt hàng xăng dầu giảm, phải tăng thuế bảo vệ môi trường trong giá xăng dầu lên. Làm như vậy để có nguồn chi bảo vệ môi trường mà theo Bộ Tài chính, với đề nghị tăng thuế kể trên, mỗi năm sẽ thu được thêm gần 15.700 tỉ đồng, nâng tổng số thu thuế bảo vệ môi trường dự kiến khoảng 57.312 tỷ đồng mỗi năm.

Dù giải thích như thế nào nhưng theo chuyên gia kinh tế TS Bùi Trinh bản chất tăng thuế bảo vệ môi trường do chi thường xuyên quá lớn để nuôi bộ máy khổng lồ, ước thực hiện ngân sách Nhà nước quý I/2018 cho thấy, chi thường xuyên chiếm 88% trong tổng chi ngân sách, chi trả nợ gốc nằm ngoài bảng cân đối ngân sách chiếm 8% trong tổng chi.

Mặt khác, do đầu tư không hiệu quả, lãng phí, ngân sách căng thẳng nhưng nhiều địa phương vẫn xây trụ sở, tượng đài, cổng chào.

Cuối cùng, do hội nhập “hối hả” khiến thuế nhập khẩu giảm theo lộ trình. Theo đó nếu hội nhập khiến người dân chịu gánh nặng thuế nhiều hơn thì câu hỏi đặt ra hội nhập để làm gì?.

5 tỷ USD ngân sách chi sai

Ngân sách đang thu không bù chi phải mở rộng đối tượng thu, tăng thuế bù vào việc thuế xuất nhập khẩu giảm thì mới đây tại Hội thảo sửa đổi bổ sung Luật Kiểm toán Nhà nước năm 2015.

Phó tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Thanh thông tin, mỗi năm KTNN kiến nghị thu hồi, xử lý vi phạm 2 tỷ đô la, ngành thanh tra cũng lên tới 3 tỷ đô la.

Như vậy đã có tổng cộng 5 tỷ đô la ngân sách sử dụng không đúng mục đích, trong khi ngân sách quốc gia mỗi năm có khoảng 50 tỷ đô la.

Nghĩa là 10% ngân sách được dùng vào những việc linh tinh, chưa nói tham ô, chiếm đoạt.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính (VAFI) cho rằng con số trên chưa đầy đủ, chưa chính xác. Ông Hải cho rằng có hai nguyên nhân: Thứ nhất, do tham nhũng lấy của công làm của tư; Thứ hai đầu tư lãng phí, không hiệu quả. Cả hai nguyên nhân trên xuất phát từ quả lý kém hiệu quả.

Dẫn chứng những vụ án tham nhũng gây thất thoát tài sản, ông Nguyễn Hoàng Hải cho biết, trong 10 năm, số thiệt hại do tham nhũng là hơn 59.750 tỷ đồng và 400 ha đất, nhưng chỉ thu hồi được 4.676 tỷ đồng và 216 ha đất, xấp xỉ 10%.

Theo ông Hải nghiêm trọng nhất trong vấn đề tham nhũng là sau khi đối tượng sai phạm bị xử lý việc thu hồi tài sản tham nhũng gặp khó khăn. Cuối cùng dẫn đến số tiền mất do tham nhũng từ ngân sách không được thu hồi.

Cùng với tham nhũng đầu tư không hiệu quả cũng gây thiệt hại lớn cho ngân sách Nhà nước. Dẫn chứng theo ông Hải cho biết 12 dự án yếu kém ngành Công Thương dưới thời Bộ trưởng Nguyễn Huy Hoàng lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Bộ máy cồng kềnh gần 3 triệu công chức, viên chức

Theo báo cáo của Ban Kinh tế Trung ương, hiện có gần 3 triệu công chức, viên chức đang làm việc và hưởng lương ngân sách trong bộ máy nhà nước, tương đương tỷ lệ 30,5 công chức, viên chức /1.000 dân. Con số này là quá cao so với các nước trong khu vực: Indonesia là 17,64; Philippines: 13,02; Singapore: 25,69…

Công chức nhiều dẫn tới mức chi trả ngân sách nhà nước quá lớn. Tỷ trọng chi tiền lương trong tổng chi ngân sách nhà nước và trên GDP ở Việt Nam hiện ở mức cao nhất trong khu vực, lên gần 10%.

Một chỉ số khác mà Ban Kinh tế Trung ương dẫn báo cáo của Ngân hàng Thế giới cho thấy, tỷ lệ chi tiền lương/tổng chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam cũng đứng đầu bảng với hơn 35% (xem biểu đồ).

Theo đánh giá của chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long, bộ máy hành chính của Việt Nam hiện hoạt động với hiệu quả chưa cao, tính chất phục vụ còn thấp và chậm cải thiện. Ở Việt Nam, cũng như các quốc gia khác, người dân và doanh nghiệp là chủ thể quan trọng nhất đóng góp vào ngân sách giúp duy trì hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về thu chi ngân sách 9 tháng năm 2017, tổng chi ngân sách nhà nước từ đầu năm đến ngày 15.9 ước đạt 851,5 nghìn tỉ đồng, bằng 61,2% dự toán năm. Trong đó, chi thường xuyên đạt 623 nghìn tỉ đồng, chiếm hơn 73% tổng chi ngân sách.

Chi thường xuyên bao gồm cả chi an sinh xã hội, chi lương, chi nuôi bộ máy. Điều đáng lo ngại, mức chi này tăng rất mạnh trong những năm gần đây. Năm 2016, chi thường xuyên đạt gần 836.000 tỉ đồng trong tổng chi là 1.360.150 tỉ đồng; trong năm 2015 chi thường xuyên quyết toán 788.500 tỉ đồng trong tổng chi quyết toán là 1.265.625 tỉ đồng.

Lời kết tạm…

Vấn đề tăng thuế, ngân sách chi sai hay bộ máy cồng kềnh đều ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách nhà nước, ngân sách nhà nước hình thành do tiền thuế người dân doanh nghiệp đóng góp. Vì thế việc sử dụng ngân sách ra sao không chỉ là trách nhiệm của Bộ Tài chính như cách nhìn của dư luận hiện nay.

Cái khó của Bộ Tài chính là phải đảm bảo thu đủ ngân sách, trong khi việc chi ngân sách Bộ Tài chính không phải cơ quan duy nhất. Đơn cử việc quyết định ngân sách đầu tư dự án có trách nhiệm Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Trong câu chuyện bộ máy hành chính cồng kềnh là trách nhiệm của Bộ Nội vụ.

Nói như vậy không phải để đẩy trách nhiệm từ Bộ Tài chính sang các bộ, ngành khác mà để khẳng định: Với việc chi sai, lãng phí, đầu tư không hiệu quả công với bộ máy cồng kềnh thì dù tăng thuế bao nhiêu cũng không đủ.

Hơn lúc nào hết, bộ ngành phải cần có trách nhiệm hơn mỗi khi tiêu một đồng từ ngân sách, bởi đó là tiền thuế người dân đóng góp.