Ngày Công dân số Việt Nam 15/10: Người dân đã thực sự làm chủ các dịch vụ số?

Ngày 15/10/2026 là lần đầu tiên Ngày Công dân số Việt Nam được tổ chức sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.22/2026/NQ-CP ngày 9/7/2026 về phát triển công dân số, trong đó quy định lấy ngày 15/10 hằng năm là Ngày Công dân số Việt Nam.

Nghị quyết hướng tới khuyến khích người dân tham gia môi trường số, sử dụng các dịch vụ trực tuyến và khai thác tiện ích từ ứng dụng định danh điện tử. Trong bối cảnh đó, khả năng tự thực hiện các thủ tục trực tuyến trở thành một khía cạnh đáng chú ý khi nhìn nhận mức độ làm chủ dịch vụ số của người dân.

Đưa dịch vụ số đến gần hơn với người dân

Tại Điểm phục vụ hành chính công phường Phú Lương, chị Đào Thị Thanh Hải là cán bộ tiếp nhận hồ sơ, trực tiếp làm việc tại khâu tiếp nhận và hướng dẫn thủ tục hành chính. Đây là một trong những nơi người dân tìm đến khi cần hỗ trợ thực hiện các thủ tục, trong đó có những dịch vụ được triển khai trên môi trường trực tuyến.

Theo báo cáo thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số của phường, địa phương đã triển khai hướng dẫn sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, duy trì mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng”, “Bình dân học vụ số” và tuyên truyền tổng đài AI 19001009 hỗ trợ giải đáp, hướng dẫn thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, phụ lục chỉ tiêu năm 2026 của phường ghi nhận tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính xử lý trực tuyến có mục tiêu đạt 100% nhưng tiến độ thực hiện vẫn là “Chưa đạt”. Trong khi đó, chỉ tiêu về tỷ lệ người dân có tài khoản VNeID mức độ 2 được hướng dẫn sử dụng trong khai báo và dịch vụ công được đánh dấu “Đạt”.

Sự khác biệt này cho thấy việc phổ cập tài khoản và hướng dẫn người dân là một bước quan trọng, nhưng chưa đủ để khẳng định mọi người đều có thể tự thực hiện thành thạo các thủ tục trực tuyến. Bởi vậy, bên cạnh việc phát triển nền tảng, cần tiếp tục chú trọng khả năng tiếp cận, kỹ năng thao tác và hỗ trợ người dân khi gặp vướng mắc.

Trao đổi về công tác triển khai chuyển đổi số tại địa phương, ông Lê Thành Chung - Công chức công nghệ thông tin, phụ trách chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo tại UBND phường Phú Lương cho biết địa phương đang tập trung hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng các nền tảng số thiết yếu, trong đó có Hanoicheck, iHanoi và Hanoiwork.

Theo ông Chung, UBND phường hiện có 88 thủ tục hành chính được thành phố và các sở, ngành ủy quyền giải quyết đồng thời có 418 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của phường, trong đó 44 thủ tục không thuộc phạm vi giải quyết thực tế của địa phương do đặc điểm địa bàn và lĩnh vực quản lý. Phường cũng triển khai rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo Kế hoạch số 75/KH-UBND ngày 12/2/2026, đặt mục tiêu rà soát 10 thủ tục hành chính trọng tâm. Đến thời điểm báo cáo, một thủ tục đã được rút ngắn thời gian hoặc quy trình giải quyết, các thủ tục còn lại tiếp tục được rà soát.

Để thúc đẩy việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến, phường phối hợp với các bộ phận chuyên môn và điểm phục vụ hành chính công hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trên môi trường điện tử đối với các thủ tục đã được cung cấp trực tuyến.

Dù vậy, theo ông Chung quá trình triển khai vẫn gặp những khó khăn nhất định. Nhận thức và kỹ năng số của người dân chưa đồng đều, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi hoặc những người ít sử dụng thiết bị thông minh. Các thao tác như đăng nhập, xác thực tài khoản, tải giấy tờ, ký số và thanh toán trực tuyến có thể trở thành rào cản đối với người chưa quen công nghệ.

Không chỉ xuất phát từ phía người sử dụng, những hạn chế về hạ tầng và nhân lực cũng ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai. Một số hệ thống phần mềm có thể phát sinh lỗi truy cập, đồng bộ dữ liệu hoặc ký số, giao diện trên điện thoại chưa thực sự thuận tiện trong mọi trường hợp. Trong khi đó, công chức phụ trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số còn phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ vận hành nền tảng, cập nhật số liệu đến hỗ trợ người dân và xử lý sự cố.

Một vấn đề khác là hoạt động của các Tổ chuyển đổi số cộng đồng hiện phụ thuộc nhiều vào tinh thần trách nhiệm và sự tham gia kiêm nhiệm của lực lượng tại cơ sở. Khi nguồn lực hỗ trợ, thiết bị và điều kiện hoạt động chưa ổn định, việc duy trì hướng dẫn thường xuyên, nhất là hỗ trợ ngoài giờ hành chính hoặc tại nhà người dân, cũng gặp không ít trở ngại.

Từ thực tế này, ông Chung cho rằng cần tiếp tục phát huy vai trò của các Tổ chuyển đổi số cộng đồng đồng thời nâng cấp hạ tầng mạng, bảo đảm các thiết bị công nghệ thông tin hoạt động ổn định và tăng cường rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Cùng với đó, địa phương cần chú trọng đánh giá nguy cơ mất an toàn thông tin, xây dựng quy trình quản lý và vận hành hệ thống phù hợp, giúp người dân sử dụng dịch vụ số thuận tiện nhưng vẫn bảo đảm an toàn dữ liệu.

Người dân vẫn cần thêm kỹ năng để làm chủ dịch vụ số

Từ phía người sử dụng, chị Trần Thị Minh Thắng, 48 tuổi, sống tại Hà Đông (Hà Nội), cho biết tôi vẫn sử dụng điện thoại thông minh trong sinh hoạt hằng ngày và có thể thực hiện những thao tác cơ bản. Tuy nhiên, khi thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến, tôi gặp khó khăn hơn, nhất là ở những bước kê khai thông tin, bổ sung giấy tờ và hoàn tất hồ sơ. Có những lúc tôi chưa chắc mình đã điền đúng hay thực hiện đủ các bước nên vẫn phải đến phường nhờ cán bộ hướng dẫn.

Với tôi, dịch vụ số thực sự thuận tiện khi người dân không chỉ có thể truy cập mà còn đủ tự tin để tự hoàn thành thủ tục của mình. Tôi mong các nền tảng trực tuyến được thiết kế dễ hiểu hơn, có hướng dẫn cụ thể ở từng bước, để người dân có thể chủ động thực hiện mà không phải đến trực tiếp cơ quan hành chính mỗi khi gặp vướng mắc.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Điều kiện để người dân yên tâm tham gia môi trường số

Bên cạnh kỹ năng sử dụng, vấn đề an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng là một khía cạnh quan trọng khi đánh giá mức độ làm chủ dịch vụ số. Khi thực hiện thủ tục trực tuyến, người dân thường phải cung cấp thông tin định danh, giấy tờ cá nhân và những dữ liệu liên quan đến đời sống, tài sản hoặc quyền lợi của mình.

Nếu chưa có đủ kiến thức để nhận diện đường dẫn giả mạo, cuộc gọi lừa đảo hoặc yêu cầu cung cấp mã xác thực bất thường, người dùng có thể đối mặt với nguy cơ mất tài khoản, lộ lọt thông tin và bị chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, phổ cập dịch vụ số cần đi cùng với phổ cập kiến thức pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng.

Luật sư Hoàng Văn Tùng, Trưởng Văn phòng luật sư Trung Hòa, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho rằng việc phát triển công dân số cần đi đôi với bảo đảm quyền lợi và nâng cao ý thức tự bảo vệ của người dân trên không gian mạng.

Theo luật sư, khi sử dụng các nền tảng số, người dân có quyền được biết, kiểm soát và yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định pháp luật. Nếu phát hiện thông tin bị thu thập, sử dụng hoặc chia sẻ trái phép, người dân cần lưu giữ bằng chứng, liên hệ đơn vị liên quan và phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền. Trường hợp có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cần nhanh chóng trình báo cơ quan công an.

Trước những thủ đoạn giả mạo cơ quan công an, cơ quan thuế và bảo hiểm xã hội, luật sư khuyến cáo người dân không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc cài đặt ứng dụng từ đường dẫn không rõ nguồn gốc. Khi phát hiện tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản định danh điện tử có dấu hiệu bị chiếm đoạt, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ, đồng thời lưu giữ chứng cứ phục vụ việc xác minh.

Đối với các trường hợp gặp khó khăn khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến, người dân có thể liên hệ bộ phận tiếp nhận và trả kết quả, gửi phản ánh, kiến nghị hoặc thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định pháp luật khi có căn cứ. Luật sư nhấn mạnh, chuyển đổi số cần đi kèm với cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho người cao tuổi và người hạn chế kỹ năng công nghệ, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ công thuận tiện và bình đẳng.