Ngày này năm xưa: Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc

20:07 11/11/2018

Năm 2018 kỉ niệm 100 năm kết thúc chiến tranh thế giới thứ nhất

Cách đây 100 năm, vào lúc 11 giờ ngày 11/11/1918, Chiến tranh thế giới thứ nhất đã chính thức kết thúc, khi nước Đức - nước cuối cùng trong phe Liên minh Trung tâm - kí thỏa thuận đầu hàng trước phe Hiệp ước (Entente). Sự kiện lịch sử này diễn ra trong toa tàu hoả riêng của Tổng Tham mưu trưởng quân đội Đức - Thống chế Ferdinand Foch tại cánh rừng Compiegne (Pháp), đánh dấu 4 năm chiến tranh khốc liệt chưa từng thấy trước đó trong lịch sử nhân loại.

ngay-nay-nam-xua-chien-tranh-the-gioi-thu-nhat-ket-thuc
Tranh vẽ lễ kí thỏa thuận đầu hàng của nước Đức

Chiến tranh thế giới thứ nhất (hay Đệ nhất Thế chiến, Great War, World War One) là cuộc chiến vì mâu thuẫn giữa các quốc gia thuộc khối Liên minh (đứng đầu là Đế quốc Đức, ngoài ra còn Đế quốc Áo - Hung, Đế quốc Ottoman, và Bulgaria) và khối Hiệp ước (chủ yếu gồm Đế quốc Anh, Pháp, và Nga). Chiến sự được châm ngòi nhờ sự kiện vụ ám sát thái tử Áo - Hung là Đại Công tước Franz Ferdinand tại Serbia.

ngay-nay-nam-xua-chien-tranh-the-gioi-thu-nhat-ket-thuc
Bản đồ các quốc gia tham chiến trong Chiến tranh thế giới thứ nhất

Ban đầu, phe Liên minh chiếm ưu thế. Tuy nhiên, do không thể giải quyết dứt điểm cả hai mặt trận Đông - Tây, nên phe Liên minh đã bị sa lầy vào “chiến tranh chiến hào”. Mặt khác, do phe Liên minh chỉ có nước Đức là có quân đội tương đối tinh nhuệ và hiện đại, nên gánh nặng lên vai nước Đức càng lúc càng lớn. Đặc biệt là kể từ khi quân đội Mỹ tham chiến, thì thế thua của phe Liên minh đã rõ ràng. Lần lượt từng quốc gia trong phe này tuyên bố đầu hàng.

ngay-nay-nam-xua-chien-tranh-the-gioi-thu-nhat-ket-thuc
Quân đội Anh trên chiến tuyến sông Somme năm 1918

Chiến tranh thế giới thứ nhất chứng kiến nhiều loại vũ khí mới với sức sát thương cao được sử dụng, nhiều công nghệ mới được ứng dụng vào quân sự. Súng máy liên thanh và trọng pháo đã chấm dứt đội hình ô vuông truyền thống trong lục quân, đẩy chiến tranh xuống các chiến hào. Xe tăng ra đời và bước đầu chứng tỏ được sức mạnh. Lực lượng không quân cũng bước đầu xác định vai trò của mình trong cơ cấu quân đội. Chiến tranh tàu ngầm do nước Đức phát động đã có lúc đẩy nước Anh vào nạn đói. Đặc biệt, việc sử dụng vũ khí hóa học đã gây ra cái chết cho rất nhiều binh lính và thường dân các bên.

ngay-nay-nam-xua-chien-tranh-the-gioi-thu-nhat-ket-thuc
Một khẩu đội cối 250mm của Đức

Đặc điểm của Chiến tranh thế giới thứ nhất, đó là một cuộc chiến tranh tiêu hao có tính chất lâu dài. Các bên không thể dứt điểm đối phương trong một hay một số trận đánh như trước kia. Thực tế, việc quyết định thắng thua phụ thuộc vào khả năng động viên lực lượng (binh lực, vật lực, tài nguyên, năng lực sản xuất công nghiệp …) của các bên. Điều này đã vắt kiệt thực lực của tất cả các bên tham chiến. Nước Đức đã phải quì gối chính vì áp lực chính trị trong nước, chứ trên thực tế chưa phải đã hoàn toàn bị đánh bại về mặt quân sự. Ước tính có gần 40 triệu binh lính hai bên bị chết, bị thương, hay mất tích trong chiến sự. Cuộc chiến làm hơn mười triệu người chết và hàng chục triệu người khác bị tàn phế, các thành phố, làng mạc, đường sá, cầu cống, nhà máy bị phá hủy. Số tiền các nước tham chiến chi phí cho chiến tranh lên tới khoảng 85 tỉ USD. Ngoài việc tàn phá nặng nề về nhân mạng và kinh tế, vật chất, Chiến tranh thế giới thứ nhất còn gây hãi hùng lâu dài về tâm lý cho cả châu Âu gây ra một thế hệ bị mất mát của châu Âu. Chính cuộc chiến này làm cho châu Âu tụt hậu và mất đi vai trò lãnh đạo văn minh nhân loại mà nó đã đảm đương trong hơn 300 năm qua và dần dần vai trò đó chuyển sang bên kia đại dương cho Hoa Kỳ.

ngay-nay-nam-xua-chien-tranh-the-gioi-thu-nhat-ket-thuc
Xe tăng - một loại vũ khí lần đầu được sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ nhất

Trên thực tế, Chiến tranh thế giới thứ nhất - cuộc chiến tưởng chừng sẽ “chấm dứt mọi cuộc chiến” (the war ends all wars) đã không hoàn toàn giải quyết được triệt để mâu thuẫn giữa các quốc gia. Các quốc gia bại trận đã phải chịu gánh nặng chiến phí khổng lồ, và không lâu sau đó lại rơi vào vòng xoáy Đại suy thoái 1929-1933. Điều này dẫn đến chủ nghĩa dân tộc cực đoan lại một lần nữa bùng lên ở nước Đức, châm ngòi cho Chiến tranh thế giới thứ hai với mức độ tàn khốc hơn gấp nhiều lần. Thậm chí, đã có ý kiến cho rằng Chiến tranh thế giới thứ hai chỉ là Chiến tranh thế giới thứ nhất được tiếp diễn sau 20 năm tạm nghỉ lấy sức.

Mặt khác, Chiến tranh thế giới thứ nhất cũng chứng kiến nhiều biến động quan trọng trong lịch sử nhân loại: Cách mạng tháng Mười Nga - 10 ngày rung chuyển thế giới đã bùng nổ, dẫn đến sự rút lui của nước Nga khỏi vòng chiến, cũng như sự ra đời của nước Nga Xô viết - nhà nước công nông đầu tiên trên địa cầu. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, Hội Quốc liên (League of Nations) đã ra đời, để thúc đẩy hòa bình trên thế giới. Đó chính là tiền thân của Liên Hợp Quốc hiện nay.

ngay-nay-nam-xua-chien-tranh-the-gioi-thu-nhat-ket-thuc
Cách mạng tháng mười Nga đã bùng nổ giữa Thế chiến

Riêng với Việt Nam (lúc bấy giờ là một thuộc địa của Pháp), theo các số liệu của Nguyễn Ái Quốc trong “Bản án chế độ thực dân Pháp”, ước tính đã có đến 700 ngàn người dân An Nam bị huy động cho Chiến tranh thế giới thứ nhất, trong các vai trò chiến đấu trực tiếp, cũng như lính thợ. Trong số đó, ước tính 80 ngàn người đã chết. Nước Pháp cũng huy động rất nhiều tài nguyên, vật lực của An Nam để phục vụ cho chiến tranh. Khi Hội nghị Versailles của các nước thắng trận được tổ chức, chàng thanh niên An Nam Nguyễn Ái Quốc đã gửi đến Hội nghị Bản yêu sách 8 điều đòi tự do, dân chủ của nhân dân An Nam. Đây là một dấu ấn quan trọng trên chặng đường cách mạng của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Sự kiện này đã ghi đậm dấu ấn trong đời hoạt động của Bác. Ngày 11/11/1942, trong lao tù Quốc Dân Đảng, Người cảm tác làm bài thơ chữ Hán “Song thập nhất” (ngày 11-11) để kỉ niệm sự kiện này.

 

Nước Pháp vất vả với lễ kỷ niệm 100 năm Thế chiến I

Vừa phải đảm bảo an ninh cho 72 nguyên thủ quốc gia, vừa phải đảm bảo sự trang nghiêm của buổi lễ, đây là sự kiện không dễ dàng với vị tổng thống Pháp.

 

Chiến tích kinh ngạc của chú chó anh hùng trong Thế chiến 1

Trong Chiến tranh thế giới 1, chú chó anh hùng có tên Stubby đã nhập ngũ và chiến đấu cùng binh sĩ Mỹ trong nhiều trận chiến đấu. Stubby gây chú ý với thành tích cứu cả một đơn vị khỏi một vụ tấn công khí serin. Đặc biệt, nó có cơ hội gặp 3 Tổng thống Mỹ.



Tin khác