Nhìn lại 14 ngày chiến sự Nga - Ukraine

Lần đầu EU đoàn kết đối trọng với Nga

Chiến sự Ukraine đã tạo ra một trong những thay đổi quan trọng nhất trong trật tự địa chính trị trên thế giới kể từ cuộc tấn công khủng bố vào nước Mỹ ngày 11/9/2001.

Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Putin, Nga đã trở thành một cường quốc lớn, là trung tâm của an ninh Âu - Á, ngày càng khẳng định vị thế như một cực đối trọng với phương Tây. Sự "hồi sinh" của Nga là điều Mỹ và EU không mong muốn bởi Washington muốn duy trì trật tự thế giới đơn cực do Mỹ dẫn đầu.

Cuộc tấn công của Nga vào Ukraine và việc công nhận nền độc lập của 2 nước cộng hoà tự xưng Donetsk và Luhansk là bước ngoặt trong quan hệ Nga-phương Tây, từ nay về sau không còn chỗ lùi.

Liên minh châu Âu phải đưa ra những quyết định về an ninh và kinh tế chưa từng có. Suốt nhiều năm qua, EU là một tổ chức kinh tế mạnh nhất trên thế giới, nhưng khối này vẫn chưa thể biến điều đó thành sức mạnh chính trị tương đương.

Các nước thành viên EU nhiều lần bị chia rẽ khi đứng trước những quyết định đối ngoại quan trọng. Sự chia rẽ này đã cản trở tham vọng toàn cầu của EU bởi nhiều đề xuất chính sách được đưa ra trong các cuộc đàm phán không được thông qua hoặc bị phủ quyết.

Tuy vậy, tư duy của châu Âu về quốc phòng, an ninh và đối ngoại đã thay đổi trong một thời gian ngắn sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Cú sốc chiến tranh đã khiến 27 nước thành viên trong EU đoàn kết với nhau. EU hiện đang sử dụng sức mạnh kinh tế để thực hiện mục đích địa chính trị với việc áp đặt gói trừng phạt mạnh nhất vào Nga. Lần đầu tiên, khối này quyết định cung cấp tài chính để tài trợ vũ khí cho Ukraine. Đức – quốc gia từ lâu vẫn theo đuổi lập trường không cung cấp vũ khí cho nước đang có chiến tranh, đã quay ngoắt 180 độ, với quyết định trang bị vũ khí cho Ukraine và tăng cường chi tiêu quốc phòng.

Thị trường năng lượng và lương thực trên thế giới chao đảo

Giá xăng tại Mỹ đã tăng mạnh nhất kể từ khi cơn bão Katrina đổ bộ vào nước này vào năm 2005. Các chuyên gia lo ngại rằng giá thực phẩm có thể tiếp tục leo thang sau khi tăng mạnh vào năm 2021. Tổ chức xếp hạng tín dụng Moody's cảnh báo rằng các chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đã bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19, có thể rơi vào tình trạng hỗn loạn hơn nữa. Các thị trường chứng khoán trên khắp thế giới đồng loạt giảm điểm trong một tuần qua và châu Âu đang trải qua cuộc khủng hoảng năng lượng lớn.

Chiến sự tại Ukraine đã gây ra những tổn thất nghiêm trọng về kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực năng lượng. Mặc dù châu Âu luôn có ý tưởng phải loại bỏ sự phụ thuộc vào năng lượng Nga nhưng đến thời điểm hiện tại, Moscow vẫn là nhà cung cấp dầu mỏ và khi đốt tự nhiên lớn nhất của EU. Tất nhiên, châu Âu vẫn có thể tự lực cánh sinh nếu Nga cắt đứt nguồn cung, nhưng điều này không hề dễ dàng và cái giá phải trả cũng rất đắt.

Xung đột Nga-Ukraine cũng ảnh hưởng đến bữa ăn của các gia đình. Nga và Ukraine nằm trong số những quốc gia sản xuất lúa mì hàng đầu thế giới. Theo S&P Global, 2 nước này chiếm 23% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu.

Giám đốc Điều hành Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) David Beasley cho biết, hiện giờ tại Ukraine có khoảng từ 3 đến 5 triệu người cần hỗ trợ lương thực ngay lập tức. Ông Julien Barnes-Dacey, Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Hội đồng quan hệ đối ngoại châu Âu (ECFR) cho biết: “Xung đột giữa Nga và Ukraine đã ảnh hưởng đến giá cả nhiều mặt hàng, trong khi nhiều nơi trên thế giới vẫn đang thiếu hụt lương thực”.

Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, mặc dù Ukraine được mệnh danh là “vựa bánh mì” của châu Âu, nhưng Trung Đông mới là nơi lo ngại nhiều nhất bởi đây là khách hàng mua lúa mì lớn thứ 3 của Kiev trong năm tài chính 2020/2021. Ước tính hơn 40% sản lượng lúa mì xuất khẩu của Ukraine được đưa tới Trung Đông hoặc châu Phi.