Tình trạng các bãi tập kết chất thải rắn sinh hoạt, phế thải xây dựng tồn tại trái phép tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến giao thông, đời sống sinh hoạt của người dân. Đồng thời gây cản trở nỗ lực giảm phát thải với mục tiêu phát triển xanh mà các cơ quan quản lý đang hướng đến.
Tọa đàm Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường trong đô thị xanh, thông minh.
Ngày 8/5, tại Hà Nội, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) phối hợp với Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng (thuộc Tổng hội Xây dựng Việt Nam) đã tổ chức tọa đàm “Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường trong đô thị xanh, thông minh” thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường.
Tọa đàm đã nêu ra thực trạng Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường tại Hà Nội và các đô thị lớn hiện nay, đồng thời đưa ra giải pháp cụ thể để hiện đại hóa việc quản lý, xử lý chất thải rắn theo hướng xanh và thông minh phục vụ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính hướng đến phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
Một trong những vấn nạn về quản lý chất thải rắn hiện nay mà các chuyên gia cho rằng cần được xử lý là tình trạng các điểm tập kết chất thải trái phép gây ô nhiễm môi trường. Điều này không chỉ trực tiếp gây ảnh hưởng đến giao thông, đời sống và sinh hoạt của người dân mà còn gây cản trở mục tiêu phát triển xanh mà các cơ quan quản lý hướng đến.
Dưới góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia cho rằng, vấn đề thu gom, vận chuyển và trung chuyển rác thải vẫn là khâu gây nhiều bức xúc nhất trong đời sống đô thị do liên quan trực tiếp đến mùi hôi, nước rỉ rác và mỹ quan. Để đạt được mục tiêu lực giảm phát thải và phát triển xanh thì cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
Trước mắt là dẹp bỏ các điểm tập kết trái phép, không đảm bảo môi trường. Đồng thời, áp dụng đồng bộ hoa học kỹ thuật theo hướng hiện đại, thông minh và tuần hoàn, coi rác thải là nguồn tài nguyên có thể tái chế, tái sử dụng và thu hồi năng lượng.
Phó Tổng giám đốc URENCO Nguyễn Thanh Sơn nhấn mạnh, quản lý chất thải rắn và vệ sinh công cộng cần được xem là cấu phần quan trọng của hạ tầng đô thị xanh - thông minh. Theo đó, các điểm tập kết, trạm trung chuyển, cơ sở tái chế và xử lý cần được tích hợp ngay trong quy hoạch đô thị. Đồng thời, phân loại rác tại nguồn phải trở thành nền tảng, kết hợp với vận chuyển xanh, xử lý hiện đại và cơ chế tài chính phù hợp nhằm thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
Đối với rác thải xây dựng, GS-TS. Nguyễn Hoàng Giang, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng cần phải áp dụng công nghệ tái chế triệt để. Theo ông, tại các nước phát triển, xà bần hay bê tông vụn được coi là “mỏ vàng” để sản xuất vật liệu mới thông qua trạm xử lý đa tầng. Quy trình bắt đầu từ khâu phân loại nghiêm ngặt tại công trường, sau đó rác được nghiền và sàng lọc thành cốt liệu thay thế đá tự nhiên. Cách làm này giải quyết triệt để bài toán chất thải xây dựng và giảm áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên.
Về mặt quản trị, TS. Đặng Việt Dũng – Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam đề xuất mô hình quản trị số 3 lớp, nhằm kiểm soát toàn diện và tối ưu hóa vòng đời của dòng chất thải đô thị. Giải pháp bắt đầu từ việc số hóa các điểm đầu nguồn như lắp cảm biến tại thùng rác và thiết bị định vị GPS trên xe vận chuyển, các điểm trung chuyển. Mọi dữ liệu về khối lượng và lộ trình sẽ được truyền trực tiếp về trung tâm điều hành tập trung. Tại đây, có thể giám sát dòng rác thải theo thời gian thực tương tự như giám sát giao thông thông minh. Mô hình này giúp tối ưu hóa nhân lực, giảm chồng chéo trong thu gom, đồng thời đảm bảo tính minh bạch trong quản lý ngân sách môi trường.
Tại Hà Nội, tình trạng các điểm tập kết chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn xây dựng tồn tại trái phép hoạt động công khai diễn ra khá phổ biến. Đơn cử như bãi tập kết phế thải nằm cuối đường Trần Vỹ (phường Phú Diễn) hay điểm tập kết tại phường Kiến Hưng.
Tại bãi tập kết trái phép nằm trên đường Trần Vỹ, khảo sát của PV cho thấy, khu vực này có diện tích khá rộng lên đến cả nghìn m2, trước kia vốn là bãi đất trống sau đó bị chiếm dụng để tập kết bùn, đất, phế thải xây dựng và chất thải sinh hoạt. Bãi tập kết này được quây lưới đen xung quanh, bên trong có cả máy xúc, xe tải. Hàng ngày tại bãi có rất nhiều người lao động đến nhặt phế thải, sắt vụn… hoạt động công khai rầm rộ bất kể ngày đêm.
Trong văn bản gửi UBND phường, Công an phường Phú Diễn đánh giá: Đây là hành vi có dấu hiệu vi phạm quy định về: Bảo vệ môi trường; Quản lý chất thải rắn xây dựng; Quản lý đất đai, trật tự xây dựng. “Tình trạng nêu trên nếu không được kiểm tra, xử lý kịp thời sẽ tiếp tục gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống sinh hoạt của nhân dân, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các vấn đề phức tạp về an ninh trật tự, ảnh hưởng đến công tác quản lý trên địa bàn…” Công an phường Phú Diễn nêu rõ.
Bãi tập kết phế thải trái phép cuối đường Trần Vỹ.
Tương tự, tại điểm tập kết phường Kiến Hưng, các hoạt động tập kết phế thải xây dựng trái phép diễn ra công khai giữa ban ngày khi tại đây luôn có máy xúc, xe tải ra vào.
Đặc biệt, tình trạng quản lý chất thải rắn xây dựng từ các dự án vẫn còn bị buông lỏng. Nhiều nơi, bùn, đất và phế thải xây dựng không được tập kết xử lý đúng nơi quy định mà ngang nhiên được sử dụng để san lấp đất nông nghiệp. Có thể kể đến như tại khu vực xóm bãi - đường 72 - Vân Côn nay là xã An Khánh, hàng ngày có hàng trăm lượt xe tải chở bùn đất và phế thải xây dựng về đổ.
Xe tải chở phế thải xây dựng nối đuôi nhau vào đổ thải ở điểm tập kết tại Kiến Hưng.
