Tạp chí Vanity Fair mới đây trích dẫn lời của cựu cố vấn Nhà Trắng Steve Bannon cảnh báo việc Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sẽ bị Nội các của chính ông phế truất theo Tu chánh án thứ 25. Trong thực tế, Tu chánh án này sẽ làm việc như thế nào?
noi cac cua ong trump
Nội các của ông Trump.

Tu chánh án 25 liên quan đến việc kế nhiệm và bổ sung khiếm khuyết của Tổng thống (và Phó tổng thống) Mỹ. Nó được Quốc hội Mỹ thông qua tháng 7/1965 sau nhiều cuộc tranh luận công khai ở cả hai viện Hạ và Thượng viện Mỹ. Phải mất 18 tháng để 3/4 các tiểu bang nước Mỹ phê chuẩn sửa đổi. 

Mục 3 và 4 đề cập đến những tình huống mà một Tổng thống có thể gặp phải như "không có khả năng" hoặc "bị khiếm khuyết". Phần 3 của Tu chánh án 25 cho phép Tổng thống báo cho Quốc hội biết rằng Phó Tổng thống có thể hành động như một Tổng thống cho đến khi ông/bà ta có thể tiếp tục công việc.

Phần 4 là phần gây tranh cãi nhiều nhất. Trong phần 4 của Tu chánh án thứ 25 của Mỹ có viết: “Bất cứ khi nào Phó Tổng thống và đa số thành viên nội các đệ trình cho Chủ tịch lâm thời Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện bản tường trình viết tay rằng, Tổng thống đương nhiệm không có khả năng gánh vác quyền hạn và trọng trách của nhiệm sở, Phó Tổng thống sẽ ngay lập tức nắm quyền với tư cách Quyền Tổng thống”.

Nói cách khác, Phó Tổng thống Mỹ và các thành viên trong nội các có thể khiến Tổng thống phải rời Nhà Trắng nếu họ cho rằng ông không thể thực hiện các nhiệm vụ với cương vị người đứng đầu nước Mỹ.

Nếu Tu chính án thứ 25 thực sự được áp dụng, và nếu Tổng thống phản đối, Phó Tổng thống cùng nội các sẽ để Quốc hội Mỹ quyết định. Nếu hai phần ba số nghị sĩ thuộc mỗi Viện bỏ phiếu đồng ý rằng Tổng thống không có khả năng điều hành, Phó Tổng thống sẽ tiếp quản với tư cách Quyền Tổng thống.

Mặc dù số thành viên nội các có khả năng phản đối ông Trump không nhiều nhưng ai cũng có thể nhìn thấy một số nhân vật nổi bật có nhiều bất đồng với ông chủ Nhà Trắng như Tổng chưởng lý Jeff Sessions và Ngoại trưởng Rex Tillerson, đó là chưa kể một loạt các quan chức cao cấp khác đã ra đi.

Đó có lẽ là lý do mà cố vấn Steve Bannon cho rằng khả năng ông Trump mất quyền điều hành đất nước trong nhiệm kỳ đầu có thể lên tới 30%. Dù vậy, có vẻ ông Trump đã không quan tâm lắm đến điều luật này. 

Theo tạp chí Vanity Fair, cố vấn Steve Bannon từng cảnh báo ông Trump về “nguy cơ nhiệm kỳ Tổng thống của ông có thể bị rút ngắn bởi quy định theo Tu chính án thứ 25 của Hiến pháp Hoa Kỳ”, và ông Trump đã đáp lại bằng câu hỏi “Đó là cái gì vậy?”.

Trong lịch sử Mỹ, Tu chính án thứ 25 chỉ mới được áp dụng hai lần, mỗi lần kéo dài vài giờ đồng hồ khi các Tổng thống Ronald Reagan và George W. Bush phải trải qua các cuộc phẫu thuật.

Theo nội dung trên, Phó Tổng thống và nhóm đa số trong 15 thành viên nội các có thể bãi nhiệm một vị tổng thống mà họ nghi ngờ năng lực. Vào cuối nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Reagan, khi ông bị nghi mắc chứng mất trí nhớ, nội các của ông đã nghiêm túc cân nhắc lựa chọn này nhưng cuối cùng đã không áp dụng.

Trước khi đạo luật này được ban hành, đã có rất nhiều lần Tổng thống Mỹ không còn khả năng lãnh đạo đất nước, đáng chú ý nhất là trường hợp của ông Woodrow Wilson bị chứng đột quỵ suy nhược năm 1919 dẫn đến kết quả là vợ của ông trở thành người đưa ra quyết định thay tổng thống trong phòng kín.