Phác thảo tương lai của hợp tác không quân ASEAN

07:00 20/09/2018

Hội nghị AACC lần thứ 15 tại Singapore đã mở ra chương mới trong hợp tác giữa không quân khối ASEAN

Mới đây, phiên họp mới nhất của Hội nghị các lực lượng không quân Đông Nam Á đã được tổ chức tại Singapore. Phiên họp lần này đã làm nổi bật một số ưu tiên trong góc nhìn của các tướng lĩnh không quân trong khu vực, bao gồm những thách thức chung, và ý định hợp tác bất chấp những vấn đề còn tồn tại trong khu vực.

ttvn_AACC_02
Đại diện tư lệnh không quân các nước ASEAN tham gia AACC 2018

Trong khuôn khổ ASEAN, các nước Đông Nam Á đang ngày càng tham gia sâu vào hợp tác về an ninh. Một ví dụ cụ thể là Hội nghị Tư lệnh không quân các nước ASEAN (ASEAN Air Chiefs Conference - AACC) ra đời năm 2004, với cuộc họp chính thức đầu tiên được tổ chức tại Thái Lan. Cơ chế này vẫn là một nền tảng quan trọng để các lực lượng không quân trong khu vực thảo luận về các chủ đề như hàng không quân sự và hợp tác không quân đa phương sâu rộng hơn trong các lĩnh vực, từ chống khủng bố đến cứu trợ nhân đạo và cứu hộ thiên tai.

Từ 31/08 đến 03/09 năm nay, Singapore đã đăng cai tổ chức phiên họp lần thứ 15 của AACC, như một phần của các phiên họp trong nhiệm kì chủ tịch luân phiên ASEAN của nước này. Năm 2018 cũng đánh dấu kỉ niệm 50 năm ra đời của Không quân nước cộng hòa Singapore (Republic of Singapore Air Force - RSAF) nên phiên họp này càng có ý nghĩa quan trọng. Ngoài các cuộc tham vấn thường xuyên giữa các tướng lĩnh không quân Đông Nam Á, cùng các sự kiện phụ trợ khác - như chơi golf, tham gia các tour du lịch văn hóa, và các buổi dạ tiệc, đặc biệt là tham gia cuộc diễu binh kỉ niệm RSAF50, AACC năm nay cũng đã đạt được một số thành tựu đáng kể.

Tăng cường hợp tác trong hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thiên tai

Một dấu ấn được Bộ Quốc phòng Singapore nhấn mạnh, chính là Thủ tục điều hành tiêu chuẩn của không quân ASEAN trong các hoạt động hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thiên tai (ASEAN Air Forces Standard Operating Procedure for Humanitarian Assistance and Disaster Relief Operations - SOP). Bộ thủ tục SOP đã được đưa ra công bố tại AACC năm ngoái ở Philippines. Đây là giải pháp mới nhất trong một loạt các biện pháp của khối ASEAN nhằm tăng cường hợp tác khu vực trong lĩnh vực này, nhất là trong bối cảnh Đông Nam Á là một trong những khu vực dễ xảy ra thiên tai nhất trên thế giới.

ttvn_AACC_03
Đại tá Lê Đức Minh, Trưởng phòng Cứu hộ - Cứu nạn, Quân chủng Phòng không - Không quân Việt Nam đang trình bày chuyên đề với hội nghị
ttvn_AACC_04
Bài trình bày của đại tá Minh tại hội nghị có chủ đề "Nghiên cứu điển hình về an toàn liên quan đến các hoạt động bay quân sự gần với lưu thông hàng không thương mại hoặc sự cố hàng không quân sự đáng kể"

Tuy nhiên, cũng có một sự thừa nhận rằng SOP phải được điều chỉnh để giảm thời gian phản hồi và thúc đẩy sự cộng tác lớn hơn. Chính điều đó tạo thành một thách thức lớn, với hàng loạt trở ngại, nhất là trong bối cảnh an ninh Đông Nam Á hiện nay, khi mỗi quốc gia có một năng lực và cách tiếp cận khác nhau về một vấn đề.

Trên khía cạnh đó, một trong những mục tiêu được đặt ra là phải tinh chỉnh SOP theo nhiều cách, thông qua các bước bao gồm các hành động xúc tiến ngoại giao. Ưu tiên này tiếp tục được phản ánh trong các hoạt động trước phiên họp năm nay ở Singapore, bao gồm Diễn tập Sở Chỉ huy hồi đầu năm để kiểm tra SOP và tìm cách cải thiện nó.

Đẩy mạnh phối hợp chống khủng bố

Một sự phát triển đáng chú ý khác là việc thành lập một Đường dây nóng chống khủng bố không quân ASEAN. Chủ nghĩa khủng bố là một trong những mục đầu tiên trong chương trình nghị sự mà AACC đã giải quyết từ khi thành lập, nhất là trong bối cảnh sau khi vụ khủng bố ngày 11/09 diễn ra ở Mỹ. Cho đến tận ngày nay, thách thức chống khủng bố tiếp tục đứng đầu danh sách các mối quan tâm của các quan chức quốc phòng Đông Nam Á, bao gồm cả mối đe dọa của các nhóm liên kết với tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (ISIS) ở Đông Nam Á.

Những mối đe dọa này dường như đã được cụ thể hóa trong cuộc chiến kéo dài 5 tháng ở thành phố Marawi miền nam Philippines năm ngoái. Thật vậy, trong vai trò chủ tịch luân phiên, Singapore đã nêu bật rằng chống khủng bố là một lĩnh vực chủ đạo của khía cạnh an ninh của ASEAN trong năm nay. Các nước ASEAN đã đề xuất một khuôn khổ toàn diện về “khả năng phục hồi, phản hồi và khắc phục”, và cũng đã dành sự chú ý đến mối quan hệ giữa các nhóm khủng bố, các quốc gia bất ổn, và các loại vũ khí hóa học, sinh học và phóng xạ (CBR).

ttvn_AACC_06
Phiên thảo luận chuyên đề tại hội nghị AACC 2018

Trong bối cảnh đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi một đường dây nóng được thiết lập. Đây là một trong một loạt các cơ chế được thông qua trong khu vực, mà có thể đóng vai trò trong việc cho phép chia sẻ thông tin nhiều hơn về các hoạt động trên không đáng nghi ngờ, và các mối đe dọa khủng bố. Để chắc chắn hơn, có những cơ chế khác cũng đang được thiết lập đồng thời ở các cấp song phương và tiểu vùng, cũng như giữa các quốc gia Đông Nam Á và các quốc gia ngoại khối, và các đường dây nóng như vậy có thể có giới hạn của chúng. Nhưng cuộc chiến ở Marawi đã chứng minh: vẫn tồn tại một nhu cầu nghiêm túc để thiết lập những điều kiện tốt hơn cho việc chia sẻ thông tin và hợp tác chung giữa các quốc gia trong khu vực.

Xây dựng bộ quy tắc ứng xử cho các đụng độ trên không

Một trong những lĩnh vực mà các bên đang tiếp tục thảo luận là Hướng dẫn xử lí các cuộc đụng độ trên không giữa các máy bay quân sự (Guidelines for Air Encounters between Military Aircraft). Khởi nguyên của ý tưởng này là nhu cầu của các bên trong xây dựng lòng tin trên biển, trên không, cũng như ở các khu vực khác, trong bối cảnh lưu lượng hàng không, hàng hải, và sức mạnh không quân của các nước ASEAN đang phát triển nhanh. Bộ quy tắc cho các cuộc gặp gỡ không được dự kiến trên biển (Code for Unplanned Encounters at Sea - CUES), gồm một nhóm các giao thức đảm bảo sự an toàn cho tàu hải quân được ban hành tại Hội nghị chuyên đề hải quân Tây Thái Bình Dương, là một ví dụ cho việc này. Và Singapore cũng là một quốc gia đang cố gắng mở rộng CUES sang các lĩnh vực khác.

ttvn_AACC_05
Hình ảnh đoàn Việt Nam tham gia hội nghị

Trong bối cảnh đó, Singapore đã chỉ ra rằng các hướng dẫn hành xử cho các cuộc đụng độ không quân giữa các máy bay quân sự sẽ là một trong những ưu tiên trong lĩnh vực an ninh của ASEAN trong năm nay, nối tiếp các bước đi trước đó về một thỏa thuận thành lập nhóm công tác đặc biệt hồi năm ngoái. Động thái này có ý nghĩa quan trọng, vì lần đầu tiên trên thế giới, sẽ hình thành một cơ chế xây dựng lòng tin đa phương về không quân. Bộ trưởng Quốc phòng Singapore Ng Eng Hen trước đó đã bày tỏ hy vọng rằng các hướng dẫn sẽ được thông qua tại phiên họp lần thứ 12 của Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ASEAN Defense Ministers Meeting  - ADMM) vào tháng 10, trước khi nó được mở rộng cho ADMM - cộng.

Cũng như các hạng mục khác của ASEAN, chương trình nghị sự về vấn đề này sẽ được tiếp tục trong những tháng cuối năm 2018 dưới sự chủ trì của Singapore, và sau đó là Thái Lan vào năm 2019. Cuối cùng, nhóm lãnh đạo không quân các nước trong khu vực sẽ xem xét để bổ sung và hoàn thiện bản hướng dẫn này.

Bài viết được đăng tải trên The Diplomat. Tác giả Prashanth Parameswaran là biên tập viên cao cấp của The Diplomat ở Washington D.C, chuyên sâu về Đông Nam Á, các vấn đề an ninh châu Á, và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ tại châu Á - Thái Bình Dương. Tác giả cũng đang là nghiên cứu sinh tiến sỹ tại Trường Luật và Ngoại giao Fletcher, thuộc Đại học Tufts, Hoa Kỳ.



Tin khác