Phải công bố giá cơ sở xăng RON95 để làm căn cứ quyết định giá

Kiểm toán Nhà nước vừa chỉ ra những bất ổn trong điều hành, sau khi tiến hành kiểm toán chuyên đề việc trích lập, quản lý, sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu và công tác quản lý, điều hành giá xăng dầu giai đoạn 2015 - 2016.

Kiểm toán Nhà nước cho biết, năm 2015 và 5 kỳ điều hành đầu tiên năm 2016, liên bộ Công thương - Tài chính áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi thông thường từ các thị trường khác (MFN, 20%) trong điều hành là không phù hợp với thực tế phát sinh tại các đầu mối nhập khẩu, dẫn tới giá cơ sở tăng lên, tạo nên một khoản thặng dư lớn cho các đơn vị đầu mối.

Theo tính toán, nhờ chênh lệch này, 10 thương nhân đầu mối được kiểm toán đã hưởng lợi khoảng hơn 3.300 tỉ đồng. Năm 2016, từ kỳ điều hành 21.3, giá cơ sở được áp dụng thuế bình quân gia quyền, tuy có hợp lý hơn, nhưng chỉ mang tính tình thế, không giải quyết được tận gốc vấn đề, vì vẫn phát sinh chênh lệch thuế nhập khẩu giữa xây dựng và thực tế. Tại 10 thương nhân đầu mối, trong năm 2016 vẫn chênh lệch hơn 1.400 tỉ đồng.

Qua kiểm toán sổ sách thực tế cho thấy, doanh nghiệp đầu mối được hưởng thuế ATIGA sẽ được lợi từ 5 - 25% đối với dầu DO năm 2015; 0,6 - 10% đối với dầu DO năm 2016, cao hơn 5,74 - 10% đối với xăng. Đây là nhân tố tác động chính làm giá cơ sở thực tế tại đơn vị thấp hơn so với giá cơ sở do liên bộ điều hành, khiến DN tăng thêm lợi nhuận khoảng 4.800 tỉ đồng, trong đó, thặng dư cao nhất tại Petrolimex với khoảng gần 3.000 tỉ đồng.

Việc áp dụng thuế bình quân gia quyền cũng được Kiểm toán Nhà nước cho là chưa đảm bảo cơ sở pháp lý vững chắc, cũng như tính minh bạch, rõ ràng trong quy định. Để việc xây dựng giá cơ sở được bình đẳng, hợp lý thì việc quy định tỷ lệ thuế nhập khẩu về một mức phù hợp là rất cần thiết, để khắc phục tồn tại trong xác định giá cơ sở và góp phần vào việc chống trốn lậu thuế.

Kiểm toán Nhà nước cũng kết luận liên bộ xác định chưa chính xác về giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt, khiến chênh lệch thuế tiêu thụ đặc biệt và VAT tại 4 kỳ điều hành (tháng 7, 8/2016) là hơn 216 tỉ đồng. Cơ quan điều hành cũng xác định chưa hợp lý về tỷ giá tính thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, dẫn đến tính thiếu 214 tỉ đồng qua 17 kỳ điều hành tại 10 DN đầu mối.

Việc áp dụng thuế bình quân gia quyền là nguồn cơn của tranh cãi suốt năm 2017 với nhiều lần Hiệp hội Xăng dầu kiến nghị đưa thuế nhập khẩu về một mức để thuận tiện hơn trong tính toán và sát với giá thực hơn. Việc hụt thu ngân sách sẽ được bù đắp bằng tăng thu trong nước.

Thời gian qua, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cùng giới chuyên gia cũng cho rằng cách tính thuế nhập khẩu bình quân gia quyền đối với mặt hàng xăng dầu hiện nay đang giúp các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối thu lợi lớn mỗi ngày.

Cụ thể, cách tính trên không minh bạch do không ai biết cơ cấu nhập, số lượng nhập cụ thể của các thị trường là bao nhiêu do Bộ Tài chính không công bố con số này. Ngoài ra, cũng không ai biết tính cách nào, mà chỉ biết Bộ sẽ đưa ra một con số mà tất cả phải chấp hành.

Kiểm toán Nhà nước cho biết, tại các văn bản điều hành giá của Liên Bộ Công thương – Tài chính giai đoạn 2015 – 2016 đã công bố đầy đủ giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường như xăng RON 92, dầu diesel 0,05S.

Tuy nhiên, một số mặt hàng khác chưa được công bố giá cơ sở như dầu diesel 0,25S tại 23 kỳ điều hành giá năm 2015; xăng RON 95 tại 47 kỳ điều hành giá năm 2015, 2016.

Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị Liên Bộ Công thương - Tài chính cần thông báo đầy đủ giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu bán ra trên thị trường khi điều hành giá để doanh nghiệp có cơ sở thực hiện.

Không chỉ trong năm 2015 va 2016 như Kiểm toán Nhà nước nêu ra, năm 2017 và bắt đầu từ 1/1/2018 khi cả nước chuyển toàn bộ sang dùng xăng E5 RON 92 và RON 95 thì Liên Bộ vẫn tiếp tục không công giá xăng RON 95. Trong khi đó, qua 2 đợt điều chỉnh giá xăng từ đầu năm 2018, giá xăng RON 95 tăng khá mạnh.

Sau khi "vấp" phải phản ứng từ dư luận, Bộ Công thương và Tài chính đều lên tiếng khẳng định việc không đưa mặt hàng xăng RON 95 vào danh sách các mặt hàng xăng dầu phải công bố giá cơ sở vì đây là “mặt hàng không phổ biến”. Tiêu dùng phổ biến trên thị trường ở đây bao hàm ý nghĩa phục vụ cho đa số các đối tượng, phương tiện sử dụng, tuy nhiên có tính đến sản lượng tiêu thụ.

Bình luận trước báo giờ về cách trả lời của liên Công Thương và Tài chính về vấn đề này, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Tổng thư kí Hội Thẩm định giá cho rằng, việc không công bố giá xăng cơ sở RON95 là không phù hợp với quy định của Nghị định 83.

Ông Thỏa cho biết, theo Nghị định 83, Bộ Công Thương phải chủ trì công bố giá xăng cơ sở của xăng RON92 và RON95. Trước đó, khi còn xăng RON92, cơ quan điều hành chỉ công bố giá cơ sở mặt hàng này vì căn cứ vào giá mặt hàng này doanh nghiệp có thể tính được giá RON95.

"Dựa vào chỉ số RON thì RON95 sẽ chênh khoảng 3%, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào giá cơ sở xăng RON92 để quyết định giá RON95. Bây giờ không còn RON 92 nữa thì phải công bố RON95 để làm căn cứ cho doanh nghiệp quyết định giá", ông Thỏa nói.