Hôm nay, ngày 28/6, Hội nghị thượng đỉnh nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) sẽ chính thức diễn ra tại Osaka, Nhật Bản. Đây sẽ là tâm điểm chú ý của thế giới những ngày sắp tới, bởi các nhà lãnh đạo các quốc gia G20 sẽ bàn rất nhiều vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn cầu.

Mặc dù cho đến nay mọi sự chú ý đều đổ dồn vào cuộc gặp mặt giữa Chủ tịch Trung Quốc (TQ) Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump, thượng đỉnh G20 năm nay diễn ra trong bối cảnh thế giới đang đứng trước nhiều thử thách lớn và nan giải nhất trong suốt thập niên qua, đòi hỏi các nhà lãnh đạo của thế giới phải đối thoại để tìm ra giải pháp.

Thương chiến Mỹ-Trung và suy thoái toàn cầu

nguoi-ta-ban-gi-o-hoi-nghi-thuong-dinh-g20
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp ở Bắc Kinh năm 2017. Ảnh: Reuters.

Hội nghị G20 năm ngoái tại Argentina khép lại, nhiều lãnh đạo vẫn lo ngại về sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ trong kinh tế, nhất là trong bối cảnh cuộc thương chiến Mỹ-Trung leo thang.

Năm nay, trước thềm hội nghị G20, một số kinh tế gia hàng đầu thế giới bắt đầu bày tỏ lo ngại về rủi ro xảy ra suy thoái toàn cầu trong năm 2020. Trong một bài bình luận trên tạp chí Project Syndicate, chuyên gia Nouriel Roubini nhận định đã có 9/10 dấu hiệu về một sự kiện tương tự khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 xuất hiện.

“Nhiều dấu hiệu (cho thấy khủng hoảng có thể xảy ra), trong số đó đều liên quan đến Mỹ. Xung đột thương mại với TQ và nhiều nước khác cùng với các động thái ngăn chặn di cư, chặn dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài và chuyển giao công nghệ. (Những việc này) sẽ có tác động to lớn đến chuỗi cung ứng toàn cầu và gia tăng rủi ro tăng trưởng kinh tế chậm, đi kèm lạm phát cao. Hiện rủi ro về sự suy thoái của nền kinh tế Mỹ đã nghiêm trọng hơn khi hiệu ứng kích cầu từ sắc lệnh giảm thuế đang bắt đầu có hiệu lực” - ông Roubini giải thích.

Hồi đầu tháng 6/2019, Ngân hàng Thế giới (WB) đã cắt giảm dự đoán tăng trưởng toàn cầu xuống 2,6%. WB còn đánh giá tốc độ tăng trưởng thương mại toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khủng hoảng năm 2008, kèm theo đó là suy giảm hoạt động đầu tư trên thế giới. Mức dự báo này thấp hơn con số 2,9% đưa ra vào tháng 1/2019 và 3% của năm 2018.

Tạp chí Crikey (Úc) đánh giá đối đầu thương mại Mỹ-Trung cũng sẽ thổi bùng lo ngại về sự thoái trào của chủ nghĩa hợp tác đa phương. Cụ thể, bất kỳ thỏa thuận đình chiến nào nếu có thể đạt được sẽ chỉ là một thỏa thuận song phương ký kết giữa hai nước (ví dụ, giữa Mỹ và TQ). Điều này chắc chắn sẽ thách thức hệ thống liên kết đa phương đang chiếm thế thượng phong ở nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ kể từ sau Thế chiến II.

Trong bối cảnh đó, việc tiến hành những cải tổ cần thiết đối với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng được dự báo sẽ là trọng tâm của thượng đỉnh G20 năm nay. Tờ Japan Times cho biết mặc dù sứ mệnh của WTO khi được thành lập vào năm 1995 là thúc đẩy tự do giao thương toàn cầu thông qua kêu gọi bãi bỏ thuế quan và thiết lập các quy định thương mại minh bạch, nhưng rất nhiều quốc gia đã chỉ trích tính hiệu quả của tổ chức này khi không thể dung hòa lợi ích của nhóm nước phát triển và nhóm đang phát triển. Tổng thống Trump cũng đã lên tiếng bày tỏ sự không hài lòng với cách làm việc của WTO, cho rằng Mỹ không nhận được “sự đối xử công bằng” của tổ chức này và nhiều lần tỏ ý muốn rút khỏi WTO.

Vấn đề Triều Tiên sẽ được đề cập

nguoi-ta-ban-gi-o-hoi-nghi-thuong-dinh-g20
Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un và Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) đi dạo trong khuôn viên khách sạn Sofitel Metropole, Hà Nội, ngày 28/2. Ảnh: Reuters.

Hãng tin Reuters hôm 26/6 cho hay ông Trump xác nhận sẽ không gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tại hội nghị G20 năm nay. Trước đó không lâu, Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in tiết lộ Washington và Bình Nhưỡng đã có những trao đổi kín về khả năng tổ chức một cuộc gặp mặt lần thứ ba cũng như các cuộc đàm phán cấp cao giữa hai lãnh đạo.

Theo tiết lộ của một quan chức ngoại giao Nhật Bản giấu tên, mục đích chuyến thăm mới đây của ông Tập Cận Bình đến Bình Nhưỡng là nắm được những thông tin quan trọng trong giới lãnh đạo Triều Tiên, để có thể “dùng làm đòn bẩy” khi gặp ông Trump và các nhà lãnh đạo khác ở Osaka. “Ông Trump có thể sẽ rất muốn biết (giữa ông Tập và ông Kim) đã có những trao đổi gì”, vị này cho biết.

Trong vấn đề này, Chủ tịch Trung Quốc được coi là đóng một vai trò then chốt. Tuần trước, ông vừa tới thăm Bình Nhưỡng và có các cuộc hội đàm với lãnh đạo Kim Jong-un. Giới quan sát dự đoán tại Osaka, ông Tập sẽ chuyển những thông điệp tốt đẹp từ Triều Tiên nhằm khởi động lại các nỗ lực ngoại giao.

Quan hệ Mỹ - Trung Đông đang nóng lên

Với các cường quốc khu vực cùng tham gia sự kiện như Mỹ, Arab Saudi và Nga, căng thẳng đang gia tăng giữa Washington và Tehran chắc chắn sẽ trở thành đề tài được quan tâm lớn bên lề hội nghị thượng đỉnh ở Nhật Bản.

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã nỗ lực làm trung gian hòa giải căng thẳng bằng một chuyến đi lịch sử tới Tehran hôm 12/6, song cố gắng của ông bị lu mờ bởi vụ tấn công nhằm vào hai tàu dầu trên vịnh Oman. Mỹ cáo buộc Iran đứng sau sự việc nhưng Tehran bác bỏ.

Hôm 20/6, Iran bắn rơi một máy bay trinh sát không người lái (UAV) Mỹ. Tổng thống Trump đã định ra lệnh không kích Iran để đáp trả nhưng rút lại quyết định vào phút chót vì cho rằng không đáng để đánh đổi mạng sống của quá nhiều người dân Iran trong khi Mỹ chỉ bị mất UAV mà không chịu thiệt hại về người.

Bất chấp việc chủ nhà Nhật Bản cố tìm mọi cách để hướng sự chú ý của truyền thông vào các vấn đề hàng đầu như rác thải nhựa trên đại dương hay tình trạng già hóa dân số, các sự kiện bên lề của lãnh đạo nước Mỹ dường như sẽ làm mờ nhạt tất cả, đặc biệt là cuộc gặp với Nga và Thổ Nhĩ Kỳ.

Tổng thống Trump được cho là sẽ gặp riêng người đồng cấp Nga Vladimir Putin tại hội nghị, lần đầu tiên kể từ tháng 7/2018 ở Helsinki, nơi ông hứng không ít chỉ trích vì tỏ thái độ hòa giải quá mức với lãnh đạo nước Nga trong bối cảnh Moskva lúc bấy giờ đang bị cáo buộc can thiệp bầu cử Mỹ năm 2016.

Bên cạnh đó, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đang hy vọng rằng mối quan hệ tốt đẹp giữa ông với người đứng đầu Nhà Trắng sẽ giúp Ankara xoa dịu sự tức giận của các đồng minh thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) về việc Thổ Nhĩ Kỳ mua tên lửa S-400 Nga. Mỹ đã đặt ra thời hạn cho Thổ Nhĩ Kỳ tới cuối tháng 7 phải từ bỏ thỏa thuận mua tên lửa Nga, nếu không sẽ phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt. Ankara cho rằng yêu cầu trên là "không phù hợp".

Masahiro Ichikawa, chiến lược gia cấp cao tại công ty quản lý tài sản Sumitomo Mitsui ở Tokyo nhận định thị trường toàn cầu sẽ theo dõi sát sao mọi diễn biến liên quan tới G20 nhưng khá dè chừng. "Kỳ vọng của thị trường về một bước đột phá có ý nghĩa trong đàm phán thương mại Mỹ - Trung không cao, vì thế bất kỳ dấu hiệu cải thiện nào cũng đều là tín hiệu tốt", Ichikawa nói.

Vấn đề biến đổi khí hậu

khong-de-g20-lech-huong-phap-doa-se-khong-ky-tuyen-bo-chung-neu-khong-ban-ve-khi-hau
Nước Pháp yêu cầu phải có những quyết định về vấn đề khí hậu trong Thượng đỉnh G20 lần này.

Trong chuyến thăm bên lề Nhật Bản trước khi diễn ra hội nghị Thượng đỉnh G20, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố, nước Pháp vạch ra một “lằn ranh đỏ” là việc thực thi các chính sách liên quan đến biến đổi khí hậu. Ông khẳng định nước Pháp sẽ không ký Tuyên bố chung của hội nghị năm nay nếu văn bản này không đề cập rõ ràng về vấn đề chống biến đổi khí hậu.

“Chúng ta đang có một năm vô cùng quan trọng. Hiện tại là hội nghị G20 và tới là hội nghị G7 tại Biarritz, đến tháng 9/2019 là hội nghị Thượng đỉnh về khí hậu của Liên hiệp quốc. Đây là lúc nắm bắt cơ hội lịch sử và thực thi trách nhiệm của chúng ta. Tôi nghe rất nhiều người nói rằng họ có một “lằn ranh đỏ” và nếu không bàn điều này hay điều kia thì họ sẽ không ký. Bản thân tôi cũng có một “lằn ranh đỏ”. Nếu chúng ta không tiến xa hơn với các tham vọng về vấn đề khí hậu thì việc họp hành không mang lại điều gì”, Tổng thống Emmanuel Macron nói.

Phản ứng của Tổng thống Pháp Macron được đưa ra sau khi dự thảo Tuyên bố chung của hội nghị G20 được tiết lộ ra ngoài cho thấy văn bản này không hề đề cập đến việc ủng hộ toàn diện Thoả thuận Paris 2015, không có các từ ngữ liên quan đến việc phi cacbon hoá nền kinh tế toàn cầu. Phía Pháp lo ngại, điều này có thể khiến G20 lặp lại kịch bản tại hội nghị năm ngoái tại Argentina khi vấn đề về chống biến đổi khí hậu bị xem nhẹ.

Dưới thời của Tổng thống Macron, Pháp đang có tham vọng trở thành quốc gia dẫn đầu trong việc chống biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, ý định của Pháp về việc đưa chủ đề khí hậu thành trọng tâm tại Hội nghị G20 tại Nhật và G7 tại Pháp vào tháng 8/2019 nhiều khả năng khó thực hiện do quan điểm cứng rắn từ chính quyền Mỹ của Tổng thống Donald Trump trong vấn đề này.

 

Trước khi đến Nhật dự hội nghị G20, ông Trump kêu chán

“Chán” – đó là thông điệp Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng lên Twitter hôm nay (27/6) trước khi lên đường sang Nhật dự hội nghị thượng đỉnh G20.

 

Không để G20 'lệch hướng', Pháp dọa sẽ không ký Tuyên bố chung nếu không bàn về khí hậu

Cho rằng các nước G20 cần đưa ra được các giải pháp cụ thể nhằm thực thi Thoả thuận Paris về khí hậu, nước Pháp cương quyết sẽ không ký Tuyên bố chung của hội nghị nếu không giải quyết được vấn đề này.

Phan Tom / Sức Khỏe Cộng Đồng