Sáng kiến Vành đai và Con đường được Chính phủ Trung Quốc công bố vào năm 2013 là một chiến lược thương mại toàn cầu dựa trên tuyến Con đường tơ lụa cổ đại.

Đường màu đỏ là Vành đai Kinh tế Con đường Tơ lụa; màu đỏ đứt gãy là Vành đai Kinh tế Con đường tơ lụa đã được lên kế hoạch, Màu tím là đường ống dẫn khí đốt/dầu; Mũi tên là hành lang kinh tế.
Đường màu đỏ là Vành đai Kinh tế Con đường Tơ lụa; màu đỏ đứt gãy là Vành đai Kinh tế Con đường tơ lụa đã được lên kế hoạch, Màu tím là đường ống dẫn khí đốt/dầu; Mũi tên là hành lang kinh tế.

Vành đai và Con đường nhằm mục đích phát triển vành đai kinh tế Con đường tơ lụa mới và Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21 bằng cách thúc đẩy hợp tác kinh tế trên khắp châu Á, châu Phi và châu Âu. Sáng kiến kết hợp các dự án mới và cũ hơn, bao gồm việc cải thiện các cơ sở hạ tầng “mềm” và “cứng”, thậm chí cả các mối quan hệ văn hóa.

Thế giới cảm thấy thế nào về Vành đai và Con đường?

Theo South China Morning Post, Trung Quốc đang cung cấp các khoản vay lớn cho các nước tham gia, chính thức đang có 66 quốc gia, để phát triển cơ sở hạ tầng. Nhiều quốc gia đang phát triển coi kế hoạch của Trung Quốc là cơ hội để thúc đẩy nền kinh tế.

Cho đến nay, chưa có bằng chứng chắc chắn về việc các dự án này đã thành công thế nào trong việc đáp ứng kỳ vọng của các quốc gia tham gia Vành đai và Con đường, nhưng có những lo ngại rằng một số dự án thiếu quy định và phối hợp với các thị trường hiện tại.

Những người phản đối sáng kiến tin rằng nó gây ra rủi ro cho các quốc gia tham gia. Họ có thể bị bỏ lại với cơ sở hạ tầng không cần thiết, không có lợi. Ngoài ra, một trong những mối quan tâm lớn nhất là nhiều quốc gia có thể phải chịu gánh nặng nợ mà họ không thể giải quyết được với Trung Quốc.

Một số còn nghi ngờ Trung Quốc đang dùng Vành đai và Con đường để tạo ra các bẫy nợ. Hồi tháng 9/2018, Ray Washburne, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Công ty Đầu tư Tư nhân Nước ngoài (OPIC) của Mỹ cho rằng Trung Quốc không định giúp đỡ nước khác mà chỉ muốn nắm giữ tài sản của họ.

Chủ tịch OPIC cảnh báo Trung Quốc muốn biến các quốc gia tham gia thành con nợ, sau đó yêu cầu những nước này thế chấp các mỏ khoáng sản quý, tài nguyên hiếm hay những tài sản tương tự làm vật đảm bảo.

Lo ngại trên bắt đầu gây chú ý khi hồi đầu tháng 12/2017, Trung Quốc lấy một cảng quan trọng của Sri Lanka vì họ không thể trả các khoản nợ mà Bắc Kinh cho vay để xây dựng cơ sở hạ tầng.

Nhằm đẩy lùi những chỉ trích và lo ngại từ cộng đồng quốc tế, truyền thông nhà nước cũng như giới chức Trung Quốc gần đây liên tục đề cao ý nghĩa địa chính trị của Sáng kiến Vành đai và Con đường, thay vì nhấn mạnh mục tiêu phát triển bền vững và tạo ra việc làm.

Tập Cận Bình
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Viện chính sách Bruegel có trụ sở tại Brussels, Bỉ đã có cuộc nghiên cứu để đánh giá nhận thức của thế giới về Vành đai và Con đường giữa các quốc gia tham gia và không tham gia. Sử dụng Cơ sở Dữ liệu toàn cầu về Các Sự kiện, Ngôn ngữ và Giọng điệu, Bruegel đã tiến hành phân tích các tin tức được phát sóng trên đài phát thanh và truyền hình, trực tuyến và báo in từ 132 quốc gia trong khoảng thời gian từ ngày 1/5/2017 đến ngày 25/4/2018.

Nói chung, nghiên cứu cho thấy Sáng kiến Vành đai và Con đường được nhận thức rõ, không có khoảng cách đáng kể giữa những quốc gia tham gia và những quốc gia không tham gia. Bruegel cũng đã sử dụng bộ dữ liệu các bài báo để xác định các chủ đề thường xuyên nhất liên quan đến Vành đai và Con đường, cũng như cách các cuộc thảo luận về chúng ảnh hưởng đến nhận thức của các quốc gia khác nhau về sáng kiến này.

“Thương mại” và “đầu tư” là hai chủ đề chính liên quan đến sáng kiến. Việc sử dụng từ “thương mại” dẫn đến nhận thức tiêu cực hơn. Trong khi đó, phản ứng đối với “đầu tư” không rõ ràng.    

Sự bền vững của các khoản vay

Theo Sáng kiến Vành đai và Con đường, Trung Quốc cung cấp các khoản vay cho các nước tham gia để họ phát triển cơ sở hạ tầng. Trong một nền kinh tế đang phát triển, cơ sở hạ tầng là động lực chính và đảm bảo cho sự tăng trưởng. Tuy nhiên, khi một quốc gia phải gánh chịu quá nhiều nợ mà không tăng trưởng kinh tế không đủ, người dân và nền kinh tế có thể bị tác động tiêu cực, vì chi tiêu trong nước cho phúc lợi và dịch vụ xã hội có thể bị giảm đi để chi trả các khoản nợ.

Theo báo cáo từ Trung tâm Phát triển Toàn cầu, đây là 20 quốc gia tham gia Vành đai và Con đường dễ bị tổn thương nhất: Bhutan, Lebanon, Djibouti, Mongolia, Ukraine, Mongtenegro, Jordan, Sri Lanka, Kyrgyzstan, Lào, Ai Cập, Albania, Iraq, Armenia, Belarus, Pakistan, Maldives, Ethiopia, Kenya, Bosnia và Herzegovina.

Quan điểm "kinh tế địa lý" từ các quốc gia khác

Các cường quốc đều có chiến lược thương mại địa lý rất khác nhau, nhưng tất cả đều được đặc trưng bởi tham vọng phát triển các kế hoạch mở rộng kinh tế bao gồm các nước láng giềng và, trong nhiều trường hợp, các khu vực khác trên thế giới. Dù dường như không có quy mô bằng Vành đai và Con đường, các sáng kiến này bao gồm các dự án cơ sở hạ tầng liên lạc, sự hợp tác và các mối quan hệ ngoại giao, kinh tế lớn.

Những sáng kiến tập trung vào châu Á là một phần quan trọng trong tầm nhìn kinh tế địa lý của họ.

Châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) với cơ sở hạ tầng phát triển cao, đang tìm cách mở rộng và phát triển các mối liên kết qua nhiều sáng kiến. Mạng lưới Giao thông Xuyên Châu Âu gồm 9 hành lang, trong đó có hơn một nửa tập trung mở rộng sự liên kết với châu Á.

Ngoài ra, EU cũng có một vài thỏa thuận, đáng chú ý nhất là Hợp tác Châu Âu – Địa Trung Hải và Hợp tác phía Đông, nhằm mở rộng các mối quan hệ vượt qua ngoài viên giới.

Kế hoạch Hành động Ngắn hạn kết nối Châu Âu và Trung Quốc đang tăng cường sự hợp tác giữa Vành đai và Con đường của Trung Quốc và Mạng lưới Giao thông Xuyên Châu Âu, thúc đẩy phát triển các cấu trúc hàng lang giữa tất cả các khu vực dọc cung đường này.

Nga

Nga lãnh đạo Liên minh kinh tế Á - Âu, hợp nhất với Kazakhstan, Belarus và Armenia, và đang xem xét củng cố nhóm này thông qua quan hệ kinh tế và ngoại giao với kế hoạch Vành đai và Con đường. Mục tiêu kinh tế địa lý của nó là mở rộng các đường ống khí đốt tự nhiên đến Trung Quốc.

ASEAN

10 quốc gia ASEAN có Kế hoạch Tổng thể về Kết nối ASEAN nhằm phát triển cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm cả việc cải thiện các cảng để tăng cường Hành lang Kinh tế Hàng hải, các đường cao tốc kết nối tiểu vùng lớn của sông Mekong và một dự án đường sắt giữa Singapore và thành phố Côn Minh của Trung Quốc.

Ấn Độ

Hiện tại Ấn Độ tập trung hơn vào sự phát triển cơ sở hạ tầng trong lãnh thổ của mình nhưng Ấn Độ cũng là một phần của Hiệp hội Hợp tác Khu vực Nam Á, bao gồm Afghanistan, Bangladesh, Sri Lanka và Pakistan. Ấn Độ cũng quan tâm đến việc cải thiện sự tiếp cận với Tây Âu thông qua cảng Chabahar ở Iran, cũng như phát triển các hành lang hàng hải với Myanmar và Thái Lan.

Nhật Bản

Nhật Bản đã có mối quan hệ chặt chẽ với các quốc gia phương Tây và hiện đang phấn đấu để phát triển và khám phá hành lang hàng hải và đất liền mới để cho phép Nhật tương tác kinh tế với các nước Đông Nam Á. Nhật Bản cũng đã tăng cường quan hệ ngoại giao với các nước Trung Á.

Iran

Cộng hòa Hồi giáo tìm cách trở thành cầu nối giữa Đông và Tây, mặc dù các lệnh trừng phạt kinh tế do Mỹ áp đặt đang cản trở các dự án của họ. Iran cũng tham gia Thỏa thuận Ashgabat, một hiệp ước vận tải đa phương thức giữa Kazakhstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Pakistan, Ấn Độ và Oman để tạo thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa giữa Trung Á và Vịnh Ba Tư.

 

Trung Quốc khẳng định Triều Tiên sẽ tham dự Diễn đàn Sáng kiến 'Vành đai và Con đường'

Trong bối cảnh Bắc Kinh đang vấp phải làn sóng chỉ trích liên quan tới các dự án cơ sở hạ tầng thương mại quy mô lớn, Trung Quốc cho biết, các nhà lãnh đạo từ 37 quốc gia cùng với đại diện của Triều Tiên cùng với sẽ tham dự Diễn đàn này.

 

Ông Tập đi châu Âu giữa lo ngại về 'Vành đai và Con đường'

Chuyến công du của nhà lãnh đạo Trung Quốc diễn ra giữa lúc nhiều nước châu Âu tỏ ra thận trọng với chương trình "Vành đai và Con đường" đầy tham vọng của Bắc Kinh.

 

Tướng hải quân Mỹ cảnh báo về 'Vành đai và Con đường’

Đô đốc Harry Harris, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Thái Bình Dương (PACOM), ngày 16.3 đánh giá sáng kiến "Vành đai và Con đường” (OBOR) đầy tham vọng của Trung Quốc có mục tiêu làm giảm ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

 
Ánh Dương / Sức Khỏe Cộng Đồng