Quan hệ Triều Tiên - Đài Loan: Mối tình phức tạp giữa ‘ẩn sĩ’ và ‘đứa con rơi’?

Theo Hữu Danh / Sức Khỏe Cộng Đồng 12:08 10/07/2019

Thương vụ trị giá 2,2 tỷ đô giữa Mỹ và Đài Loan đang khiến quan hệ Mỹ - Đài – Trung trở nên ngày càng phức tạp. Thế nhưng ít ai biết rằng, chính sách đối ngoại với Triều Tiên cũng là một nước cờ quan trọng Đài Loan đang sử dụng để cân bằng vai trò của mình trong tam giác lửa nói trên.

quan-he-dai-trieu-moi-tinh-phuc-tap-giua-an-si-va-dua-con-roi
Ảnh chụp cờ Triều Tiên và cờ Đài Loan tại một góc văn phòng thương mại và công nghiệp Triều Tiên ở Đài Loan. Ảnh: Wendell Minnick.

Tháng 4/2019, dư luận thế giới xôn xao khi thông tin Triều Tiên và Đài Loan có những trao đổi lẫn nhau về công nghệ phát triển động cơ đẩy không khí độc lập cho tàu ngầm. Dù đến nay, thông tin này được bác bỏ, nhưng nó khiến người ta đặt câu hỏi, “đứa con rơi” Đài Loan đang vượt mặt Trung Quốc để quan hệ với “ẩn sĩ” Triều Tiên?

Những sự kiện truyền thông ghi dấu ấn quan hệ Đài Loan – Triều Tiên

Những thông tin công khai về quan hệ giữa hai thể chế đều rất hạn chế. Nếu Triều Tiên vốn vẫn nổi tiếng là quốc gia kín tiếng, rất ít chia sẻ thông tin đối ngoại với thế giới thì Đài Loan lại là thể chế gây tranh cãi khi luôn nỗ lực để thoát khỏi sự kìm hãm của Trung Quốc đại lục.

Vài năm gần đây, các thông tin nhỏ giọt về quan hệ của hai bên gây ra những ồn ào đối với dư luận quốc tế. Đáng kể nhất chính là bài báo của Taiwan News tháng 4/2019. Thời điểm đó, tờ báo này đưa tin cho biết, chuyên gia tàu ngầm Đài Loan được cho là đã gặp đối tác Triều Tiên nhưng không đạt thỏa thuận do lo ngại lệnh trừng phạt của Mỹ. Một công ty thương mại thường xuyên giao dịch với Triều Tiên của hòn đảo này đã tiết lộ rằng họ từng được Bình Nhưỡng tiếp cận để quảng bá vũ khí hồi năm 2016, khi Đài Loan có kế hoạch chi 1,6 tỷ USD để mua công nghệ tàu ngầm.

Dự án tàu ngầm của Đài Loan nhận được sự quan tâm của 16 đối tác, trong đó có Mỹ và Anh. Giới chức hòn đảo đã rất ngạc nhiên khi nhận thấy Triều Tiên cũng tham gia khi chuyển cho họ nhiều tài liệu liên quan đến các mẫu tàu ngầm nhỏ lớp Shark và Salmon thông qua công ty trên.

Triều Tiên khi đó cũng sẵn sàng bán công nghệ động cơ không khí đẩy độc lập (AIP) trên tàu ngầm cho Đài Loan. Việc Bình Nhưỡng tuyên bố sở hữu công nghệ AIP khiến các quan chức Đài Loan rất sửng sốt. Theo UP Media, một chuyên gia tàu ngầm của Đài Loan đã đến thành phố Đan Đông của Trung Quốc gặp các chuyên gia Triều Tiên để tìm hiểu xem Bình Nhưỡng có thực sự nghiêm túc với đề xuất này hay không. Tuy nhiên, hai bên cuối cùng không đạt được thỏa thuận do Đài Loan lo ngại các lệnh trừng phạt từ Mỹ.

Trước khi Đài Loan tuân thủ các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc (LHQ), vào năm 2016, chính quyền đặc khu này cũng từng ký kết một thỏa thuận khai thác quyền đánh bắt cá trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Triều Tiên ở vùng biển phía đông nước này. Tuy nhiên, sự việc không được cho là thể hiện “mối thâm tình” giữa Đài Loan và Triều Tiên, bởi trước đó, Bình Nhưỡng cũng đã bán quyền khai thác hải sản cho Trung Quốc với mức thu lợi đồn đoán lên đến 72,2 triệu USD.

Tuân thủ lệnh trừng phạt của LHQ dù không phải là thành viên LHQ

Vốn không phải là một thực thể tham gia Liên Hợp Quốc, vào tháng 9/2017, Đài Loan quyết định tuân thủ các lệnh trừng phạt của tổ chức này đối với Triều Tiên. Theo đó, Đài Loan sẽ cho chấm dứt tất cả các giao dịch thương mại với Bình Nhưỡng. Thế nhưng, vẫn có những vấn đề “lấn cấn” trong việc thực thi lệnh trừng phạt này từ phía Đài Bắc.

Trong lịch sử hợp tác, chưa có thỏa thuận thương mại cao cấp nào giữa Triều Tiên và Đài Loan thực sự được thông qua. Thỏa thuận lớn nhất từng biết đến giữa Bình Nhưỡng và Taipower – một công ty thuộc sở hữu của chính quyền Đài Bắc – là hợp đồng xuất khẩu chất thải hạt nhân sang Triều Tiên năm 1997. Tuy nhiên, thỏa thuận này cũng đã không được công khai thực thi vì áp lực từ Mỹ và Hàn Quốc.

Giao dịch thương mại Đài – Triều chiếm con số rất nhỏ trong cơ cấu thương mại của cả hai bên. Tổng giao dịch cao nhất đạt 52,9 triệu USD vào năm 2012, giảm xuống còn 2,8 triệu USD trong năm 2017 và về ‘số Mo’ trong năm 2018.

Dù chiếm rất nhỏ trong tổng giao dịch thương mại của đất nước trước khi bị Đài Loan cắt đứt hợp tác, Triều Tiên vẫn rất cần duy trì giao thương với Đài Loan. Việc này nhằm đa dạng hóa cơ cấu thương mại của đất nước trong bối cảnh giao thương với Trung Quốc chiếm phần lớn trong phát triển kinh tế của Bình Nhưỡng. Điều này giải thích sự kiên trì của Triều Tiên trong việc thăm dò quan hệ với Đài Loan hậu trừng phạt. Một dấu hiệu cả thiện giao dịch hậu trừng phạt với Đài Loan dù nhỏ đều đem lại tín hiệu to lớn trong việc đất nước ở bán đảo Đông Á đang cố thoát khỏi cái bóng của ông lớn Trung Quốc.

Ở một khía cạnh khác, giao dịch trong khu vực tư nhân và các lĩnh vực không thuộc ảnh hưởng của các lệnh trừng phạt, Đài Loan và Triều Tiên vẫn thể hiện một quyết tâm duy trì quan hệ tốt đẹp. Trong năm qua, các vụ buôn bán dầu và than giữa thương nhân Triều Tiên và Đài Loan vẫn thường bị phanh phui, cho thấy Đài Loan chưa kiểm soát chặt hoàn toàn đối với lĩnh vực tư nhân. Thêm vào đó, vào tháng 7/2018, Triều Tiên chính thức mở văn phòng du lịch ở Đài Bắc. Sự kiện này phàn ánh niềm tin Triều Tiên sẽ bị cả thế giới cô lập có vẻ không bền vững. Du lịch là lĩnh vực không bị hạn chế trong các lệnh trừng phạt, nó cho phép duy trì khiêm tốn mối quan hệ dè dặt giữa người dân Đài Loan với Triều Tiên.

Tính toán chiến lược

Tất nhiên, Đài Loan vẫn thể hiện một quan điểm nhất quán về việc tuân thủ lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc khi không ngừng cho điều tra và xử các vụ buôn lậu sang Triều Tiên. Đây là hành động có tính chiến lược của Đài Loan. Đài Loan không có quan hệ ngoại giao chính thức với Triều Tiên;  không có vai trò gì trong hoạt động ngoại giao đang diễn ra liên quan đến Mỹ - Hàn – Trung – Triều; việc tuân thủ lệnh trừng phạt kinh tế không ảnh hưởng gì đến nền kinh tế của đặc khu này. Những gạch đầu dòng đó cho thấy việc tuân thủ lệnh trừng phạt không những không gây tổn hại cho Đài Loan, mà ngược lại, là phép tính giúp đặc khu này nâng cao vai trò của mình đối với thế giới. Nó chứng minh Đài Loan là một thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Không những vậy, mối quan hệ Đài Loan – Mỹ thực sự gắn bó, Đài Bắc không cho phép những sự kiện nhỏ nhặt đối với Triều Tiên có thể khiến mối quan hệ này trở nên phức tạp. Chính quyền Tổng thống Donald Trump ủng hộ mạnh mẽ Đài Loan trong tất cả các vấn đề, đặc biệt là trong quan hệ với Trung Quốc. Việc Mỹ thông qua hợp đồng mua bán vũ khí hàng khủng với Đài Loan hôm 9/7/2019 là minh chứng sâu sắc cho điều này. Ở thời điểm khi Bắc Kinh ngày càng muốn cô lập Đài Bắc, siết chặt hơn nữa đặc khu này với phần còn lại của thế giới, sự hỗ trợ của Mỹ có giá trị khó có mối quan hệ nào có thể so sánh, kể cả Triều Tiên.

Chưa kể, chính Trung Quốc cũng không vui vẻ gì nếu thấy Đài Loan và Triều Tiên quan hệ chặt chẽ với nhau. Bắc Kinh có thể cố gắng ngăn chặn hoạt động này bằng cách gây áp lực với Bình Nhưỡng để ngăn chặn thương mại với Đài Loan, ngay cả khi Trung Quốc vẫn có những giao dịch vi phạm chế tài của Liên Hợp Quốc với Triều Tiên.

 

Trung Quốc lên tiếng về việc Mỹ định bán 2,2 tỷ USD vũ khí cho Đài Loan

Sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt bán nhiều xe tăng và tên lửa trị giá tới 2,2 tỷ USD cho Đài Loan, Trung Quốc đã ngay lập tức lên tiếng về quyết định này.

 

Mỹ ‘bật đèn xanh’ bán xe tăng và tên lửa trị giá 2,2 tỷ USD cho Đài Loan

Washington đã “bật đèn xanh” để cung cấp cho Đài Loan thiết bị quân sự trị giá 2,2 tỷ USD bao gồm cả xe tăng và tên lửa đất đối không bất chấp việc Bắc Kinh lên án đây là hành động xâm phạm nghiêm trọng chính sách “Một Trung Quốc”.

Tin khác