Sáng 3.2 không khí Hà Nội xuống mức xấu, chuyên gia cảnh báo bụi mịn len vào trong nhà

Sáng 3/2, bầu không khí Hà Nội tiếp tục bị bao phủ bởi lớp sương mù ô nhiễm khi chỉ số chất lượng không khí (AQI) chạm ngưỡng 181 – mức “không lành mạnh”, có thể gây ảnh hưởng rõ rệt tới sức khỏe người dân. Với mức chỉ số này, Hà Nội đứng thứ 8 trong danh sách các đô thị ô nhiễm không khí nhất thế giới tại thời điểm ghi nhận.

Dữ liệu cập nhật lúc 10h từ hệ thống quan trắc của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho thấy hàng loạt điểm đo trên địa bàn thành phố ghi nhận chất lượng không khí mức xấu. Nhiều khu vực đông dân cư và có mật độ giao thông cao nằm trong nhóm có nguy cơ tác động tiêu cực tới sức khỏe cộng đồng.

Cụ thể, điểm đo tại cổng Parabol – Đại học Bách khoa Hà Nội và khu vực 556 Nguyễn Văn Cừ cùng ghi nhận AQI ở mức 152, thuộc ngưỡng “xấu”. Trên trục đường Hoàng Quốc Việt, chỉ số lên tới 181, trong khi khu đô thị Ciputra ở mức 189. Các mức này đồng nghĩa với việc mọi người đều có thể bị ảnh hưởng sức khỏe nếu tiếp xúc kéo dài ngoài trời, còn nhóm nhạy cảm như trẻ nhỏ, người già, người mắc bệnh hô hấp hoặc tim mạch chịu rủi ro cao hơn.

Theo các chuyên gia môi trường, điều kiện thời tiết ít gió, độ ẩm cao trong những ngày đầu xuân khiến các lớp không khí ô nhiễm khó khuếch tán. Cùng với đó, mật độ phương tiện giao thông gia tăng trở lại sau kỳ nghỉ và hoạt động xây dựng, sinh hoạt đô thị đã làm lượng phát thải bụi mịn PM2.5 tích tụ mạnh gần mặt đất.

Ngoài ra, tại một số khu dân cư ven đô và xen kẽ trong nội thành, tình trạng đốt rác sinh hoạt, đốt lá cây vẫn diễn ra, góp phần làm gia tăng phát thải bụi mịn và khí độc, khiến chất lượng không khí suy giảm cục bộ, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.

Trong bối cảnh ô nhiễm ngoài trời gia tăng, một vấn đề ít được chú ý nhưng ngày càng quan trọng là ô nhiễm không khí trong nhà. Khi con người hiện đại dành tới 80–90% thời gian sinh hoạt trong không gian kín, đây được xem như một “mặt trận thầm lặng” đối với sức khỏe.

Các nghiên cứu trên thế giới khoảng 10–15 năm gần đây cho thấy, ô nhiễm không khí trong nhà có nhiều nguồn phát sinh đặc thù. Trước hết là bụi mịn từ bên ngoài xâm nhập vào trong nhà theo cửa sổ, khe hở hoặc bám trên quần áo, vật dụng – gần như là sự kéo dài của ô nhiễm ngoài trời.

Quan trọng hơn là các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) phát sinh trong sinh hoạt hằng ngày. Hoạt động nấu nướng ở nhiệt độ cao như chiên, xào có thể tạo ra nhiều hạt siêu mịn. Bên cạnh đó là khí thải từ vật liệu xây dựng, sơn tường, đồ gỗ công nghiệp, nội thất mới. Mùi đặc trưng trong nhà mới không chỉ gây khó chịu mà còn phản ánh sự tồn lưu của các hợp chất này trong không khí, có thể kéo dài nhiều năm.

Các sản phẩm quen thuộc như sáp thơm, xịt khử mùi, dung dịch lau nhà, chất tẩy rửa… cũng giải phóng hóa chất bay hơi, tích tụ dần trong không gian kín. Yếu tố từ thú nuôi, nấm mốc do độ ẩm cao, hay hệ thống máy lạnh không được vệ sinh định kỳ cũng làm gia tăng vi sinh vật và dị nguyên trong không khí.

Nhiều gia đình cho rằng chỉ cần dọn dẹp nhà cửa thường xuyên là đủ để bảo đảm không khí trong lành. Tuy nhiên, việc quét, lau, hút bụi chủ yếu loại bỏ bụi thô – các hạt có kích thước lớn như PM10, dễ lắng xuống bề mặt.

Trong khi đó, bụi mịn PM2.5 và các hạt siêu nhỏ lại lơ lửng trong không khí, không đủ nặng để rơi xuống sàn. Ngay cả khi đã lắng sau nhiều giờ, hoạt động quét dọn cũng có thể làm chúng bị khuấy động và bay trở lại ngang tầm hô hấp, khiến con người hít phải.

Do đó, bụi mịn là thách thức không thể xử lý triệt để chỉ bằng cách lau dọn thông thường. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện hơn trong kiểm soát chất lượng không khí trong nhà, như tăng cường thông gió hợp lý khi điều kiện ngoài trời cho phép, sử dụng thiết bị lọc không khí có màng lọc phù hợp, hạn chế nguồn phát thải hóa chất không cần thiết và vệ sinh định kỳ hệ thống điều hòa.