Sử dụng sai mục đích tiền huy động trái phiếu và vướng mắc nghĩa vụ tài chính tại dự án Núi Pháo của Masan

Sử dụng khoản vay trái phiếu không đúng mục đích

Theo Kết luận thanh tra, nhóm các công ty thuộc CTCP Tập đoàn Masan gồm: СТСP Tập đoàn Masan, CTCP Masan MeatLife (MML), CTCP Dịch vụ thương mại tổng hợp Wincommerce (WCM), Công ty TNHH Khai thác chế biến Khoáng sản Núi Pháo, CТСР Masan High - Tech Materials, Công ty TNHH MasanConsumerHoldings (MCH).

Theo số liệu và báo cáo của các tổ chức phát hành, trong giai đoạn 01/01/2015- 30/6/2023, nhóm các công ty thuộc CTCP Tập đoàn Masan phát hành hơn 64 ngàn tỷ đồng với mục đích là để tăng quy mô vốn hoạt động; thực hiện chương trình, dự án đầu tư hoặc cơ cầu lại các khoản nợ.

Đến thời điểm 30/6/2023, tại 06 tổ chức của Masan còn 71 mã đang lưu hành với tổng giá trị 17.700 tỷ đồng. Kiểm tra 21 mã trái phiếu (với tổng giá trị phát hành 18.833,99 tỷ đồng) trong tổng số 133 mã trái phiếu phát hành thành công của 06 TCPH cho thấy: 04/06 tổ chức phát hành thực hiện chưa đúng quy định về hồ sơ phát hành trái phiếu doanh nghiệp và Hội đồng quản trị của 01/06 tổ chức phê duyệt phương án phát hành chưa đúng quy định.

Cụ thể, lô trái phiếu của MCH và MML có nội dung mục đích phát hành ghi “tiền thu được từ việc phát hành trái phiếu sẽ được sử dụng... cho các mục đích được phép khác theo quy định của pháp luật được áp dụng" là không đúng quy định về mục đích phát hành trái phiếu tại Điều 3 Nghị định số 90/2011/NĐ-CP.

Lô trái phiếu MSRB1924001 (phát hành ngày 28/5/2019, giá trị phát hành 500 tỷ đồng) được nêu là “a) tăng quy mô vốn hoạt động của tổ chức phát hành; và/hoặc b) thực hiện các chương trình, dự án đầu tư của tổ chức phát hành”, không nêu cụ thể là tiền thu được để thanh toán khoản hợp tác kinh doanh 500 tỷ đồng với Công ty Núi Pháo, là chưa đúng quy định về nội dung mục đích phát hành trái phiếu tại khoản 2 Điều 5 Nghị định số 163/2018/NĐ-CP.

Lô trái phiếu NPMCH2227001 (500 tỷ đồng) được nêu là “để thực hiện cơ cấu lại các khoản nợ... ” nhưng không nêu cụ thể về khoản nợ, giá trị của từng khoản nợ được cơ cấu theo quy định về nội dung mục đích phát hành trái phiếu tại khoản 2 Điều 5 và điểm b khoản 1 Điều 13 Nghị định số 153/2020/NĐ-СР.

WCM phát hành 1.500 tỷ đồng trái phiếu VCMH2025031 theo phương án phát hành được HĐQT WCM phê duyệt tại Nghị quyết số 1201/2020/NQ-HĐQTVINCOMMERCE ngày 01/12/2020 với mục đích phát hành “Tăng quy mô vốn hoạt động doanh nghiệp, cụ thể là để thạnh toán các chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức phát hành và hoặc thực hiện các chương trình đầu tư Vinmart, Vinmart+". Tuy nhiên, theo tài liệu, báo cáo của WCM và Báo cáo kiểm toán ngày 30/3/2023 của Công ty TNHH KPMG Việt Nam: Trong tổng số tiền từ trái phiếu VCMH2025031 đã chi (1.499,992 tỷ đồng) có 608,515 tỷ đồng đã chi trước ngày ban hành Nghị quyết thông qua phương án phát hành. Do đó, Hội đồng quản trị WCM đã thực hiện chưa đúng trách nhiệm trong việc phê duyệt phương án phát hành trái phiếu theo quy định tại khoản 1, khoản 3 Điều 34 Nghị định số 163/2018/NĐ-CP.

Về sử dụng nguồn tiền, kết quả thanh tra cho thấy, 03/06 công ty của Masan thực hiện chưa đúng quy định về sử dụng tiền từ trái phiếu doanh nghiệp. Cụ thể, Công ty TNHH Masan Consumer Holdings sử dụng 1.294,783 tỷ đồng trong tổng số 2.100 tỷ đồng từ phát hành trái phiếu doanh nghiệp mã MCHBONDS2014 (ngày phát hành: 05/12/2014) để thanh toán toán tiền gốc vay, lãi vay một số hợp đồng vay vốn là thực hiện cơ cấu lại các khoản nợ, không đúng mục đích phát hành tại phương án phát hành được được phê duyệt.

CTCP Tập đoàn Masan đã sử dụng 310 tỷ đồng trong tổng số 1.140 tỷ đồng từ 12 mã TPDN từ MSNH2023020-MSNH2023031 (phát hành năm 2020) để thanh toán các khoản nợ lãi của các TPDN đã phát hành trước đó thực chất là cơ cấu khoản nợ lãi không đúng mục đích sử dụng theo phương án phát hành TPDN25, thực hiện chưa đúng theo khoản 2 Điều 35 Nghị định số 163/2018/NĐ-CР.

Công ty WCM sử dụng số tiền 891,477 tỷ đồng trong tổng số 1.500 tỷ đồng từ phát hành mã trái phiếu VCMH2025031 (ngày phát hành: 28/12/2020) cho việc tăng quy mô vốn; số tiền còn lại từ nguồn TPDN 608,515 tỷ đồng không được sử dụng đúng mục đích theo phương án phát hành.

Qua kiểm tra việc thực hiện công bố thông tin đối với một số mã trái phiếu doanh nghiệp của 06 công ty cho thấy, 04/06 nhóm Masan công bố không đúng thời hạn đối với thông tin/tài liệu theo quy định tại Điều 21 Nghị định số 153/2020/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung tại khoản 16 Điều 1 Nghị định số 65/2022/NĐ-CP. Ngoài ra, Công ty MCH, Công ty MSN, Công ty WCM đã sử dụng nguồn tiền 48 trái phiếu doanh nghiệp không đúng mục đích đã nêu tại phương án phát hành được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Nợ phải trả lên đến 78 ngàn tỷ đồng, gần 2 lần vốn chủ sở hữu

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý 3/2025 cho thấy, Masan đang nợ phải trả lên đến hơn 78 ngàn tỷ đồng/ 121 ngàn tỷ đồng đồng tổng tài sản; nợ phải trả gần gấp 2 lần vốn chủ sở hữu. Trong cơ cấu nợ phải trả, hiện Masan đang “vay, trái phiếu phát hành và nợ thuê tài chính ngắn hạn” gần 24 ngàn tỷ đồng; dài hạn là 37 ngàn tỷ đồng.

Tại báo cáo tài chính của Masan cũng ghi nhận trong khoản phải thu ngắn hạn khác bao gồm 980 tỷ đồng phải thu liên quan đến tiền cấp quyền khai thác khoáng sản của dự án khai thác mỏ Núi Pháo. Phải thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản (TCQKTKS) tại ngày báo cáo thể hiện tiền cấp quyền khai thác khoáng sản bổ sung của Công ty TNHH Khai thác Chế biến khoáng sản Núi Pháo (NPM) – một công ty con sở hữu gián tiếp của Công ty cho giai đoạn từ năm 2015 và phí hành chính liên quan mà NPM đã trả cho cơ quan có thẩm quyền dựa trên tính toán tạm thời của Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (TCĐCKSVN) theo Công văn số 3724/ĐCKS-KTĐCKS ngày 28/12/2018 và được tính toán lại bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường theo Quyết định số 1640/QĐ-BTNMT ban hành ngày 23/8/2021.

NPM không đồng ý với khoản tiền bổ sung này và cơ sở của Công văn 3724 vì Ban Giám đốc của NPM cho rằng công văn này là không hợp lý và không theo đúng các quy định hiện hành, bởi vì giá được sử dụng để tính tiền cấp quyền khai thác khoảng sản (“Giá tính TCQKTKS") được dựa trên giá tính thuế tài nguyên áp dụng cho sản phẩm tài nguyên khoáng sản thay vì giá tính thuế tài nguyên áp dụng cho sản phẩm công nghiệp.

Thuyết minh về khoản phải thu trên, Masan cho biết vào ngày 6/10/2021, NPM nhận được Thông báo số 3937/TB-CTTNG về việc phải nộp thêm theo Quyết định 1640, trong đó TCQKTKS phải nộp thêm do áp dụng các mức giá tính TCQKTKS khác nhau trong giai đoạn từ 2015 đến 2021 là 394,5 tỷ đồng. Vào ngày 8/12/2021, Cục Thuế tỉnh Thái Nguyên (nay là Thuế tỉnh Thái Nguyên) đã có Công văn số 4883/CTTNG-QLN yêu cầu NPM nộp 125,8 tỷ đồng tương ứng với số TCQKTKS phải nộp còn thiếu cho năm 2021, kèm theo lãi chậm nộp là 4,1 tỷ đồng.

Trước đó, vào năm 2021, Thanh tra Chính phủ đã ban hành kết luận thanh tra công tác quản lý, sử dụng đất đai, đầu tư xây dựng và khai thác tài nguyên, khoáng sản của tỉnh Thái Nguyên giai đoạn từ năm 2010 – 2018. Theo đó, Thanh tra đã chỉ ra nhiều vi phạm trong công tác khai thác khoáng sản ở Thái Nguyên bao gồm dự án Núi Pháo. Trong đó, việc xác định tạm tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản mới tính phần khai thác lộ thiên 55.192.000 tấn nhưng không tính phần trữ lượng khai thác bằng phương pháp hầm lò 28.028.000 tấn trong khu vực khai thác 90ha là chưa phù hợp quy định, có nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước.

Minh Tâm