Sự thật gây sốc về dầu cá Omega-3

aA

Gần như cả thế giới đều tin rằng dầu cá Omega-3 tốt cho tim mạch, bổ não và sáng mắt. Tuy nhiên, niềm tin này bắt nguồn từ một kết luận vội vã, chưa có căn cứ khoa học vững chắc.

Dầu cá Omega-3 không có tác dụng gì cho sức khỏe?

Tác dụng của dầu cá Omega-3 xuất phát từ một giả thuyết và giả thuyết đó chưa được chứng mình hay chưa có căn cứ khoa học vững chắc, ông Irineo Cabberos - nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Toán ứng dụng tại Đại học Princeton, Mỹ cho hay trong bài viết đăng trên tờ Slate ngày 2/8. Dưới đây là bài viết của ông Irineo:

Nhiều năm nay, tôi có thói quen uống một viên Omega-3 vào mỗi sáng dù chẳng có lý do gì cụ thể. Tôi chưa đọc nghiên cứu khoa học nào nói về lợi ích của việc bổ sung dầu cá. Tôi mặc nhiên tin rằng những viên dầu bầu dục màu vàng lấy từ những con cá hồi hạnh phúc sẽ tốt cho sức khỏe. Thực sự tôi không biết những lợi ích sức khỏe đó là gì.

Giới chuyên gia cũng ngày càng đặt câu hỏi hay hoài nghi về tác dụng của dầu cá Omega-3. Một phân tích thống kê gần đây đối với 79 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, thực hiện trên hơn 100.000 người cho thấy dầu cá có rất ít hoặc vô tác dụng đối với sức khỏe. Đặc biệt đối với các bệnh tim mạch. Trong khi đó, bảo vệ sức khỏe tim mạch là lợi ích quan trọng nhất của dầu cá từng được rao giảng khiến nó trở thành một thực phẩm chức năng.

Paul Greenberg - một nhà báo, tác giả của cuốn "The Omega Principle: Seafood and the Quest for a Long Life and a Healthier Planet" cho rằng ngành công nghiệp dầu cá đang dựa trên những giả thuyết sai lầm về sức khỏe con người. Trong cuốn sách này, ông cũng lý giải lý do việc bổ sung Omega-3 chẳng có tác dụng gì cho sức khỏe mà lại gây hại cho môi trường. Việc hàng triệu tấn cá bị bắt ra khỏi đại dương để sản xuất dầu cá có thể gây ra những hậu quả môi trường nghiêm trọng.

Niềm tin dầu cá Omega-3 tốt cho sức khỏe bắt nguồn từ một “phỏng đoán”?

“Phong trào” bổ sung thực phẩm chức năng Omega-3 bắt đầu trong thập niên 1970 khi một nhóm nhà khoa học Đan Mạch đến Greenland khi thấy thông tin về tỷ lệ tử vong rất thấp liên quan đến bệnh tim mạch của các thổ dân Inuit.

Để tìm hiểu nguyên nhân, các nhà khoa học lấy mẫu máu của người Inuit và thấy nồng độ Omega-3 trong máu của họ rất cao, cao hơn nhiều so với nhóm đối chứng ở Đan Mạch. Một giả thuyết ngay lập tức được đưa ra: Omega-3 tốt cho tim.

Lẽ ra giả thuyết này phải được nghiên cứu rộng rãi trước khi trở thành cơ sở khoa học cho những sản phẩm chăm sóc sức khỏe hoàn toàn mới. Lẽ ra cần phải có những nghiên cứu để xác định xem có mối tương quan hoặc thực sự có mối quan hệ nhân quả nào đó hay không. Ngoài ra, hoàn toàn có khả năng một số hợp chất khác trong chế độ ăn nhiều cá của người Inuit đã giúp họ có trái tim khỏe mạnh và omega-3 chỉ vô tình có trong đó. Hoặc cũng có thể thời tiết lạnh giá, chứ không phải chế độ ăn uống, đã giúp họ có trái tim khỏe mạnh. Trong trường hợp đó, mức omega-3 cao trong máu của người Inuit sẽ chỉ là một sự trùng hợp.

Thậm chí, thông tin về việc người Inuit có tỷ lệ tử vong liên quan đến bệnh tim mạch thấp ngay từ đầu đã có thể không chính xác. Một báo cáo giám sát chặt chẽ hơn được tiến hành năm 2014 cho thấy, trái tim của những người Inuit không khỏe như chúng ta nghĩ. Tỷ lệ bệnh tim mạch thấp hơn có thể do việc thu thập dữ liệu y tế nghèo nàn, nhiều ca bệnh không được báo cáo và ghi chép lại.

Năm 2012, một phân tích thống kê cũng đưa ra kết luận: "Nhìn chung, việc bổ sung Omega-3 không liên quan đến nguy cơ tử vong thấp hơn do mọi nguyên nhân, tử vong do bệnh tim, đột tử, nhồi máu cơ tim".

Bên cạnh tim mạch, nhiều người cũng tin rằng bổ sung Omega-3 tốt cho não dựa trên thực tế omega-3 chiếm tới 5-10% khối lượng não người. Tuy nhiên, nghiên cứu về tác động của omega-3 đối với các bệnh về não lại rất mờ nhạt. Nhiều nghiên cứu cho thấy bổ sung Omega-3 không giúp ích gì cho bệnh trầm cảm, nguy cơ rối loạn tâm lý ở trẻ em và suy giảm trí nhớ của người già, đối với bệnh ung thư cũng vậy.

Trong khi việc ăn cá dường như đem lại nhiều lợi ích sức khỏe nhưng các lợi ích đó dường như biến mất ở khâu nào đó khi con người biến cá thành các viên nang.

Trong các viên dầu cá có gì?

Mặc dù căn cứ khoa học về lợi ích của dầu cá ngày càng mờ nhạt nhưng chúng vẫn được bán tràn lan và gần như không phải chịu bất cứ sự điều chỉnh nào từ phía pháp luật. Năm 1994, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật quy định về thực phẩm chức năng Dietary Supplement Health and Education Act of 1994 (DSHEA). Theo đó, thực phẩm chức năng không được coi là thuốc chữa bệnh. Do vậy, dầu cá không phải chịu sự giám sát chặt chẽ của Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA).

"Cho tới giờ, các nhà sản xuất vẫn có thể nhét bất cứ thứ gì họ muốn vào một viên nang và bán như một thực phẩm chức năng", Greenberg viết. Hầu hết dầu cá omega-3 vẫn được quảng cáo tốt cho tim mạch và rằng tác dụng đó đã được chứng minh lâm sàng.

Mặc dù giả thuyết bổ sung omega-3 có lợi ích sức khỏe không phải là không hợp lý bởi hợp chất này đóng một vai trò sinh hóa cơ bản trong cơ thể nhưng con người không thể trực tiêp tổng hợp. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng ủng hộ omega-3 còn ít ỏi và giả thuyết dùng omega-3 gây tác hại nào đó hay không vẫn chưa được chứng minh.

Khi lợi ích của Omega- 3 chưa rõ đến mức nào hay có thật hay không thì hàng triệu tấn cá đã bị lôi ra khỏi đại dương. Nếu Omega-3 thực sự không có tác dụng gì thì hàng triệu tấn cá mồi (loại cá dùng làm thức ăn cho những loài cá khác) đã bị bắt chẳng vì gì cả.

Tất nhiên, đại dương rất rộng lớn, và những con cá nhỏ bé sinh sản rất nhanh nhưng chúng cũng chẳng chịu được lâu nếu bị khai thác quá đà. Liệu ngành thủy sản có khai thác bền vững như họ tuyên bố hay không? Greenberg cho rằng việc khai thác cá mồi hiện nay có thể tác động lên chuỗi thức ăn. Theo ước tính, mỗi năm ngành công nghiệp omega-3 đang đánh bắt một lượng cá mồi bằng cân nặng của tất cả người Mỹ cộng lại.