Tăng giá điện Việt Nam: Bao giờ minh bạch được

Từ ngày 1/12/2017 vừa qua, giá điện đã tăng lên mức 1.720 đồng/kWh, tăng 6,08% so với giá điện bán lẻ bình quân trước đó. Dù giá điện tăng nhưng so với các nước, giá điện Việt Nam vẫn ở mức thấp.

Báo cáo Viễn cảnh năng lượng Đông Nam Á (Southeast Asia Energy Outlook 2017), giá điện bán lẻ của Việt Nam được đánh giá là tương đối thấp so với khu vực.

Theo báo cáo này giá điện của Việt Nam đang được Nhà nước hỗ trợ một cách gián tiếp. Vì vậy, giá điện không phản ánh đúng mức độ bù đắp chi phí. Kế hoạch phát triển điện đến năm 2020 hướng tới tăng giá điện dần dần để các đơn vị cung cấp điện bao gồm Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) bù đắp được chi phí.

Bên cạnh đó, báo cáo này cho rằng không thể phủ nhận ngành điện đang làm tốt với tỉ lệ tiếp cận nguồn điện của Việt Nam cao thứ 3 trong Đông Nam Á, tỉ lệ dân số không có điện chỉ ở mức 2%.

Ngoài ra, một báo cáo về điện và năng lượng khác của World Bank (Electricity Tariffs, Power Outages and Firm Performance: A Comparative Analysis 03/2017) cho thấy giá điện của Việt Nam thuộc mức tương đối thấp trong khu vực, kể cả khi so sánh với các nước cũng có thu nhập bình quân đầu người ở mức trung bình thấp như Campuchia, Indonesia, Phillipines, Lào, Myanmar.

Từ thực tế này đặt ra câu hỏi, giá điện Việt Nam ngay cả khi mới được điều cỉính tăng vẫn thấp hơn các nước nhưng vẫn phải chịu chỉ trích của dư luận?

Trao đổi với phóng viên, Chuyên gia thương mại Vũ Vinh Phú cho rằng, ngành điện bị chỉ trích vì thiếu minh bạch trong việc lý giải nguyên nhân tăng giá điện.

“Lý giải của Cục Điều tiết Điện lực và EVN cũng chỉ đưa ra việc tăng giá điện vừa qua theo lộ trình được Chính phủ cho phép. Còn chi phí cấu thành giá điện hiện nay là bao nhiêu người dân không được biết.

Ngành điện từ trước tới nay chỉ thấy tăng không có giảm, hai tháng vừa qua thủy điện dồi dào nước, thậm chí phải xả nước hồ chứa vậy sao lúc đó giá điện không giảm”, ông Phú bày tỏ quan điểm.

Theo ông Phú chính việc thiếu minh bạch nên cứ khi nào ngành điện tăng giá dư luận đều phản ứng. “Dù phản ứng nhưng người dân vẫn phải chấp nhận vì điện hiện nay là mặt hàng độc quyền. EVN tự sản xuất, tự phân phối, tự đưa ra giá bán…một chuỗi khép kín như vậy trong khi không có sự lựa chọn khác thì dù EVN tăng nữa người dân vẫn phải sử dụng”, ông Phú nêu bất cập.

Nhìn vào quyết định tăng giá điện vừa qua, theo ông Vũ Vinh Phú có thể hiểu tăng giá điện lần này để bù vào kết quả kinh doanh năm 2016. Như vậy nếu kết quả kinh doanh năm 2017 lỗ có nghĩa năm 2018 lại tăng để bù vào?

“Vấn đề giá điện không phải không tăng nhưng tăng phải hợp lý, tăng phải minh bạch, tăng cho người dân thấy sướng”, ông Phú nói

Cũng theo ông Phú, bất cập nhất việc tăng giá điện vừa qua là đột ngột tăng, thông báo hôm nay mai tăng giá. Với mặt hành có sức ảnh hưởng lớn như điện khi tăng giá phải có lộ trình.

“Doanh nghiệp phải biết năm nay tăng mấy đợt, mỗi đợt bao nhiêu để người ta dự kiến kế hoạch kinh doanh, dự kiến giá thành đầu vào. Đợt tăng giá vừa qua doanh nghiệp sẽ chịu thiệt lớn do cách tính giá đầu vào vẫn theo giá điện cũ”, ông Phú nhấn mạnh.

Không đồng tình với cách so sánh giá điện Việt Nam với các nước như Lào, Campuchia, Myanmar. Chuyên gia kinh tế - TS Bùi Trinh cho rằng, việc so sánh như vậy là khập khiễng bởi các nước trên không có điều kiện tự nhiên thuận lợi như Việt Nam để hình thành chuỗi các nhà máy thủy điện.

Mặt khác, TS Bùi Trinh cho rằng vấn đề tăng giá điện quan trọng nhất là minh bạch. Minh bạch có nghĩa khi tăng giá EVN phải giải trình làm rõ việc tăng giá để làm gì, tại sao tăng, giữa tăng và không tăng sẽ tác động thế nào.

“Sau đợt tăng giá này EVN dự tính thu lãi được bao nhiêu, số tiền lãi dùng làm gì…? Tất cả cái đó EVN phải giải trình, cơ quan quản lý nhà nước phải giám sát”, TS Trinh nói.

Ngoài ra theo ông Bùi Trinh lựa chọn thời điểm tăng giá và việc tăng giá có lộ trình cho doanh nghiệp chuẩn bị cũng rất quan trọng. Không thể báo hôm nay mai tăng giá. Việc tăng giá điện thời điểm cận Tết sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người dân, ảnh hưởng lớn đến sản xuất của doanh nghiệp.