Kiến thức
09/10/2016 11:47Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết trùng cửu là Tết gì?
Theo phong tục tập quán của ông cha ta để lại, cứ vào ngày 9/9 âm lịch hàng năm sẽ là ngày Tết cổ xưa của người Việt Nam được gọi là Tết trùng dương hay Tết trùng cửu - ngày tết hoa cúc. Sở dĩ gọi là tết trùng cửu vì đó là sự lặp lại của hai số 9: ngày mùng 9 của tháng 9 âm lịch.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: cứ vào ngày 9/9 âm lịch hàng năm sẽ là ngày Tết cổ xưa của người Việt Nam được gọi là Tết trùng dương hay Tết trùng cửu
Tết trùng cửu ngày nay ít được mọi người biết đến mà chủ yếu chỉ người già còn nhớ. Đây là ngày tết khá phổ biến xưa kia, mang nhiều ý nghĩa và nét đẹp văn hóa của người Việt Nam.
Tết trùng cửu theo lưu truyền còn có tên gọi khác là "Từ thanh", còn có nghĩa là "tạm biệt thảm cỏ xanh". Vì sau ngày trùng cửu là mùa đông, cây cối không có sức sống, cành lá trơ trọi nên không thích hợp để đi chơi thưởng ngoạn chính vì vậy ngày trùng cửu được xem là ngày đi chơi cuối cùng của mọi người trước khi thời tiết chuyển đông.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết trùng cửu có từ bao giờ
Vì là tế từ cổ xưa nên ngày này có rất nhiều tích truyện kể về. Tương truyền rằng phong tục tết trùng cửu bắt nguồn từ đời nhà Hán. Ngô Quân thời Nam Triều trong cuốn "Tục Tề hài ký" có chép một câu chuyện:
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết trùng cửu ngày nay ít được mọi người biết đến mà chủ yếu chỉ người già còn nhớ
“Đời Hậu Hán (25-250) có Hoàng Cảnh, người huyện Nhữ Nam, theo học đạo tiên với Phí Trường Phòng. Một hôm Trường Phòng bảo Cảnh: Ngày mồng 9 tháng 9 tới đây, gia đình của nhà ngươi gặp phải tai nạn. Vậy đến ngày đó, ngươi nên đem cả nhà lên núi cao, tay đeo túi đỏ, đựng hột thù du (một loại tiêu), uống rượu hoa cúc, tối sẽ trở về, may ra tránh khỏi tai nạn. Hoàng Cảnh vâng theo lời thầy. Quả thực đến tối trở về thì thấy gà vịt heo chó trong nhà bị dịch chết hết".
Chính vì tích truyện trên nên cứ vào ngày 9/9 âm lịch hàng năm, người ta tạm bỏ nhà lên núi lánh nạn... Cứ như vậy lâu dần theo thói quen rồi thành tục tết trùng cửu. Dần dần phong tục thay đổi, tết trùng cửu lại dành riêng cho giới tao nhân mặc khách lên núi uống rượu đàm đạo thơ ca.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết Trùng cửu người ta hay dùng hao cúc
Còn theo cuốn “Phong Thổ Ký” lại chép rằng: "Cuối đời nhà Hạ (2205-1818 trước D.L.), vua Kiệt dâm bạo tàn ác, Thượng Đế muốn răn nhà vua nên giáng một trận thủy tai làm nhà cửa khắp nơi bị chìm trong biển nước, nhân dân chết đuối, thây nổi đầy sông. Nạn thủy tai đó nhằm đúng ngày mồng 9 tháng 9. Vì vậy mỗi năm đến ngày này, nhân dân luôn lo sợ, già trẻ gái trai đều đua nhau quảy thực phẩm lên núi cao để lánh nạn…" Từ đó tục ấy thành lệ.
Đến đời vua nhà Hán Văn Đế (176-156 trước D.L.) nhà vua có cho xây dựn đài cao 30 trượng ngay trong cung, cứ mỗi năm đến ngày 9/9 âm lịch vua lại cùng với hoàng hậu, thái tử và các phi tần đến đài này ở cho qua ngày này rồi mới hồi cung. Sau này đến đời nhà Đường (618-907) ngày mồng 9 tháng 9 được xem là ngày lễ tết gọi là Trùng Cửu. Các văn nhân thi sĩ mang bầu rượu túi thơ cùng nhau lên núi cao say sưa ngâm vịnh.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết trùng cửu thường làm gì?
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Uống rượu và thưởng hoa cúc là những việc không thể thiếu trong ngày này
Vào ngày này thường không làm gì phức tạp, chủ yếu con người đi thưởng ngoạn và thăm thú cảnh vật.
Người ta quan niệm tết trùng cửu sẽ lên vùng cao
Cứ đến ngày 9/9 người người lại rủ nhau lên núi cao hay tháp cao trên núi để thưởng ngoạn phong cảnh thiên nhiên, núi rừng và không khí trong lành để nhớ lại thời cổ xưa ông bà ta đã từng phải “lên cao lánh nạn”.
Trong ngày này, thức ăn chủ yếu là bánh cao cũng để nhớ lại thời phải lánh lên cao tránh nạn, do lấy chữ đồng âm là “cao” nên gọi là bánh cao. Bánh cao là bánh được làm từ bột gạo xay nhuyễn sau đó trộn đường đỏ rồi hấp cho chín. Sau khi bánh chín người ta sẽ đổ bánh lên thành 9 tầng giống như một tòa bảo tháp để tượng trưng cho đỉnh cao và số 9, bên trên còn nặn hình hai con dê nhỏ tượng trưng trùng dương.
Ngoài ra, người ta còn cắm lên đó một ngọn đèn nến tượng trưng cho đỉnh cao tức là trèo cao. Cuối cùng là cắm một lá cờ giấy nhỏ màu đỏ tượng trưng cho lá châu du. Đây chính là cách làm bánh của người dân vùng Phúc Kiến.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Qủa thù du
Không chỉ lên cùng cao ăn bánh người dân còn đi ngắm hoa cúc và uống rượu trong ngày này.
Tương truyền rằng, vào đời nhà Tấn có ẩn sĩ tên Đào Uyên Minh có tài uống rượu ngâm thơ có tiếng, ông lại rất yêu hoa cúc. Đào Uyên Minh là thi sĩ sống vào buổi giao thời nhà Tấn – Tống, do chính sự hủ bại nên ông đã từ quan về quê Giang Tây ở ẩn lấy nghề trồng cúc, làm thơ làm thú vui tao nhã. Nhưng ông lại có tật là khi rượu vào hơi say xỉn thì thơ mới tuôn ra.
Lần đó nhằm đúng ngày trùng dương, Đào Uyên Minh dạo ngắm hoa mà vì cảnh nhà nghèo không có rượu nên ông không tài nào xỉn được, ông đã vặt tạm nhánh hoa cúc nhai làm mồi mà vẫn không xỉn vì không có hơi men. Đang lúc buồn rầu thì bỗng có người đến gặp và đem cho ông một bình rượu, đó chính là sai nhân do thứ sử Giang Châu là Vương Hoằng được cử đến đem rượu, hắn nói là tặng Đào Uyên Minh.
Đào Uyên Minh vui mừng rỡ khôn tả vội mở bình uống cho đến say xỉn rồi ngâm thơ. Thấy thế các văn sĩ cũng học theo và lấy ngày 9/9 âm, lịch hàng năm là ngày uống rượu đàm đạo làm thơ. Về sau người ta cho thêm hoa cúc, là loại thảo mộc vẫn làm đồ uống trị liệu, vào trong rượu nếp trùng dương.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Hoa cúc của tết trùng cửu
Ngày Trùng Cửu thường diễn ra thời khắc giao mùa từ thu chuyển sang mùa đông. Đây cũng là thời gian xuất hiện nhiều muỗi gây ra bệnh truyền nhiễm. Để chữa bệnh người ta dùng thù du là một loại thảo dược có độc tính nhẹ, có mùi vị nồng để xua đuổi côn trùng. Họ lấy hạt thù du bỏ vào trong túi thơm hoặc cho vào trái hồ lô đã đục nhiều lỗ nhỏ nhằm để mùi của hạt lan tỏa trong không khí, khiến côn trùng hoảng hốt.
Cho đến nay, kỹ thuật may túi thơm và làm hồ lô đựng hạt thù du vẫn còn tồn tại, tập tục đeo túi thơm đựng hạt thù du cũng còn được giữ gìn ở một số vùng. Để có tập tục này cũng chính là từ câu chuyện Hoàng Cảnh đại chiến Ôn Thần.
Tết hàn thực Bánh trôi bánh chay và 7 điều cấm kị
Cúng ông Công ông Táo khấn gì
Tết Hàn thực là gì và Tết Hàn thực ngày bao nhiêu
3 cách bày cỗ trung thu đơn giản mà hấp dẫnCòn hoa cúc là một loại hoa biểu tượng của sự trường thọ, theo danh y từ thời nhà Minh có tên Lý Thời Trân nói rằng hoa cúc giúp chữa nhiều loại bệnh như đau mắt chóng mặt, nhức đầu, giải phong nhiệt. Khi hoa cúc kết hợp với rượu sẽ tạo ra thức uống giúp tránh bị trúng gió, khử nhiệt, bổ gan sáng mắt, tiêu viêm giải độc.
Thông thường rượu hoa cúc sẽ có vị đắng, nhưng thuốc đắng mới dã tật, người xưa cho rằng nếu uống loại rượu này sẽ trường thọ nên rượu hoa cúc còn được gọi là rượu trường thọ.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Qủa thù du giúp trừ tà ma
Hoa cúc được xem là loài hoa tượng trưng cho thanh cao, tao nhã sự bền bỉ trường thọ, đại diện cho tình bạn và nét nho nhã của danh sĩ, thi nhân. Cúc còn được xem là một trong bốn loài hoa quân tử: Mai - Lan - Cúc - Trúc.
Trong ngày trùng cửu người ta còn cài lá châu du để trừ tà và tránh tai ương. Từ đời Đường người dân đã có phong tục giắt vào người hoặc bỏ vào túi vải vài lá châu du để trừ tai ương nhất là phụ nữ và trẻ em.
Ở Trung Quốc, châu du là một loại cây có quả, quả của nó có tác dụng là một vị thuốc. Loại cây này được trồng nhiều ở là vùng đất Ngô tức vùng Giang, Triết ngày nay nên còn gọi là Ngô châu du. Châu du còn được gọi bằng nhiều tên khác như cây dầu Việt.
Cây châu du có đặc điểm lá có hình như lông vũ, mùa hè nở hoa trắng, quả đặc có cơm béo ngậy màu vàng, quả sau thu thì chín màu tím đỏ, vị đắng có cay nhưng thơm, tính ôn nhiệt và có thể trị hàn khu độc.
Người dân quan niệm rằng khi gắn loại lá này vào người trong ngày 9/9 sẽ có tác dụng trừ tà, xua đuổi điều xấu.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu
Còn vào thời Lý - Trần ở Việt Nam, các nho sĩ cũng tổ chức leo núi, uống rượu hoa cúc và gọi ngày này là thưởng tết Trùng Dương. Tuy nhiên ngày nay, ít có nơi tổ chức tết trùng cửu mà chỉ coi đây là một ngày tết cổ để tưởng nhớ.
“Năm ngoái giữa rừng không có lịch
Nhìn hoa cúc nở biết trùng dương”
Đây là câu thơ nổi tiếng của một vị thiền tăng nổi tiếng của Việt Nam, câu thờ gắn liền với ngọn núi - núi Yên Tử - là nơi phát tích một dòng thiền của Việt Nam - dòng thiền Trúc Lâm nổi tiếng với tứ quý "Tùng, Cúc, Trúc, Mai ".
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết trùng cửu có ý nghĩa gì?
"Gặp ngày Trùng Cửu đăng cao" là câu nói được lưu truyền bao đời nay ý nói vào ngày nàn nên lên chỗ cao lánh nạn. Đây chỉ là điển tích và được dân gian lưu truyền bao đời nay. Qua bao đời truyền thuyết trở thành gốc tích của ngày tết.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Tết trùng cửu hay tết trùng dương bên cạnh ý nghĩa cổ xưa nó còn mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp
Tết trùng cửu hay tết trùng dương bên cạnh ý nghĩa cổ xưa nó còn mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp. Cũng như tết Đoan ngọ, tết Trùng dương uống rượu cúc hoa, đeo cành thù du với mục đích để tránh tai ương vận xui, phòng trừ bệnh tật, côn trùng.
Còn thực tế sau ngày mồng 9 tháng 9 âm lịch trời chưa vội trở lạnh mà sẽ có khoảng thời gian ngắn ấm lại. Thời gian trước Tết Trùng Cửu mưa thu lất phất, trời âm u, cái nóng vẫn chưa hết, mọi vật dễ trúng độc, con người vào lúc chuyển mùa dễ sinh bệnh tật, cảm cúm. Vì thế, vào thời gian này phải hết sức chú ý phòng côn trùng, phòng nóng lạnh.
Rượu hoa cúc có tác dụng bình can, sáng mắt, giải nhiệt, tiêu độc, giải cảm vì vậy thích hợp cho tiết trời này. Cây thù du đặc tính có mùi cay nóng, đắng, hương thơm có thể giúp đuổi muỗi, sát trùng trị cảm lạnh, khử độc. Hai thức trên đều có những tác dụng này vì vậy chúng được dùng nhiều trong ngày Trùng cửu. Vào tiết này, đeo thù du, uống rượu cúc hoa rất có lợi cho sức khỏe con người.
Leo núi trong ngày Tết Trùng Dương - Trùng cửu có tác dụng giúp tinh thần sảng khoái, thư giãn đầu óc, minh mẫn và sáng suốt trong công việc. Ngoài ra tết Trùng Cửu còn mang ý nghĩa mùa màng bội thu, do đây là thời điểm thu hoạch vụ mùa xong xuôi, nông dân nhàn nhã. Cũng lúc này, cây thuốc và hoa quả trên núi bắt đầu già, chín, chính là dịp tốt để người ta thu hái. Vì vậy leo núi thu hoạch thuốc vào thời điểm này là rất tốt cho kinh tế.
Ngoài ra, ông cha ta quan niệm số 9 thời cổ đại là số dương. Cổ nhân cho rằng, vào ngày mồng 9 tháng 9, thì tháng cũng là 9, ngày cũng là 9, hai cái trùng nhau, là ngày lành, ngày tốt, cho nên cùng tập trung lên núi vào ngày này là nhằm ý nghĩa ngày lành, ngày đẹp mà thôi.
Tết trùng cửu và cách cúng tết trùng cửu: Cách cúng Tết
Đây là một ngày tết cổ của dân tộc nên ngày nay nó cũng chỉ được coi là một ngày để tưởng nhớ. Vào những ngày này tại Việt Nam, một số gia đình chỉ thắp nhang để nhớ về chứ không làm cỗ, thắp nhang linh đình như những ngày lễ khác trong năm.
Tết thanh minh 2016 là ngày nào
Tết hàn thực Bánh trôi bánh chay và 7 điều cấm kị
