Thanh Hóa: Vì sao người dân nhiều lần bị quy kết 'phá rừng đặc dụng' vẫn không bị khởi tố?

Đất, rừng là mồ hôi, nước mắt, thậm chí là máu của người người dân. Thế nhưng, đã hơn 20 năm trôi qua kể từ khi tỉnh Thanh Hóa ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp và công nhận khu vực này là rừng đặc dụng, hàng trăm hộ dân vẫn không hề nhận được một đồng tiền đền bù nào. Điều này vô tình khiến người dân lâm vào tình trạng vi phạm pháp luật khi họ vào rừng đặc dụng khai thác sản phẩm do chính mình làm ra?

Lấy hàng trăm ha rừng nhưng “quên” đền bù cho dân

Mâu thuẫn về vai trò quản lý rừng đặc dụng Hàm Rồng (Hàm Rồng, TP. Thanh Hóa) giữa người dân và cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Thanh Hóa kéo dài nhiều năm, vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Câu chuyện xuất phát từ việc, ngày 16/6/1999, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa ra quyết định số 1105/QĐ-UB về việc giao và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho Ban quản lý dự án Vườn thực vật Hàm Rồng (nay là Ban Quản lý Di tích lịch sử văn hóa Hàm Rồng (viết tắt là Ban quản lý, trực thuộc thành phố Thanh Hóa).

Căn cứ quyết định này, tất cả các giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp đã cấp trước đây cho các hộ gia đình, cá nhân hoặc các tổ chức, nếu nằm trong phạm vi giao đất cho Ban quản lý tại quyết định này đều không còn hiệu lực. Các giấy chứng nhận đã cấp đều phải thu hồi lại.

Theo đó, tổng diện tích đất rừng được giao cho Ban quản lý là 219,5ha (trong đó đất lâm nghiệp là 206,5ha; Đất chưa sử dụng là 13ha) phân bố trên các địa phận hành chính gồm xã Đông Cương (nay là phường Đông Cương), phường Hàm Rồng, xã Thiệu Dương (nay thuộc thành phố Thanh Hóa).

Quyết định 1105 về việc giao rừng cho đơn vị trên quản lý nhưng không đền bù cho các hộ dân có quyền lợi, khiến nhiều người dân rơi vào cảnh trắng tay, mất kế sinh nhai.

Tiếp đó, năm 2007, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định phê duyệt rừng đặc dụng tại khu vực nói trên. Thời điểm này các địa phương có rừng cũng không tiến hành bồi thường cho người dân theo quy định.

Theo phản ánh của người dân, trước thời điểm tỉnh Thanh Hóa có quyết định giao đất lâm nghiệp cho cho Ban quản lý (năm 1999), thì khu vực này đã được người dân khai hoang, phục hóa từ đất đồi, núi để trồng cây.

Đầu những năm 80, hưởng ứng chủ trương của nhà nước tại Quyết định số 184/HĐBT ngày 6/11/1982 về đẩy mạnh giao đất, giao rừng cho tập thể, và nhân dân trồng cây gây rừng phủ xanh đất trống đồi núi trọc, nhiều hộ dân có đất đã tiên phong hưởng ứng. Một số hộ khác thì nhận khoán để làm vườn rừng.

Tuy nhiên, hàng trăm hộ dân sau hàng chục năm khai hoang canh tác, trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc, được cấp sổ lâm bạ bỗng dưng mất kế sinh nhai khi chính quyền lấy cả trăm héc-ta rừng chuyển cho đơn vị khác quản lý, mà không đền bù cho dân.

Quá bức xúc về việc này, người dân đã gửi đơn khiếu nại tới cơ quan chức năng, nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết triệt để quyền lợi.

“Hơn 20 năm qua, chúng tôi trồng cây, cải tạo rừng xanh tốt và chờ đợi thành quả lao động thì nay bỗng dưng mất trắng tài sản chỉ vì một quyết định thu hồi. Khi chính quyền thu hồi sổ lâm bạ của dân thì không thông báo hay đền bù một xu nào. Điều này xét về lý và tình đều không phù hợp.

Việc chính quyền ban hành quyết định 1105 đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống các hộ dân vốn quen sống nhờ rừng. Nếu không đền bù thì người dân chúng tôi biết lấy gì để sinh sống?”, một hộ dân chia sẻ.

Một số hộ dân khác thì dân đề nghị chính quyền trả lại rừng cho dân quản lý, nếu nhà nước không bồi thường: “Nếu chính quyền không bồi thường khi ban hành quyết định thu hồi sổ lâm bạ thì phải trả lại đất cho chúng tôi canh tác, bảo vệ khai thác giá trị của rừng", một hộ dân khác đề nghị.

Việc tỉnh Thanh Hóa ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp nhưng "quên" đền bù cho dân, dẫn đến tình trạng, khu rừng này tồn tại một lúc 2 chủ sở hữu, trong đó một bên là người dân, một bên là Ban quản lý?

Trước tình trạng trên, ngày 29/9/2015, Ủy ban nhân dân thành phố Thanh Hóa có tờ trình số 788/TTr-UBND về việc phê duyệt chủ trương đầu tư dự án thu hồi đất rừng đặc dụng Hàm Rồng. Theo đó, tổng kinh phí thực hiện bồi thường kinh phí khi thu hồi đất là 180 tỷ đồng cho 325 hộ dân có đất, rừng.

Tuy nhiên, từ đó đến nay, TP. Thanh Hóa chưa bố trí được ngân sách chi trả, nên các hộ dân vẫn chưa nhận được tiền đền bù.

Vì sao người dân chặt phá rừng nhiều lần vẫn không bị khởi tố?

UBND TP. Thanh Hóa cho rằng, người dân và cơ quan quản lý nhà nước chưa tìm được tiếng nói chung xung quanh việc nhiều diện tích rừng đặc dụng bị phá hủy thời gian gần đây có nguyên nhân xuất phát từ những tồn tại có tính lịch sử.

Một mặt, người dân cho rằng, do tỉnh Thanh Hóa ban hành quyết định thu hồi đất, rừng nhưng chưa đền bù cho dân, thì nghiễm nhiên quyền sử dụng, sở hữu, định đoạt đất rừng vẫn thuộc về họ. Trong khi đó, cơ quan được giao trách nhiệm quản lý rừng thì cho rằng, rừng đặc dụng đã được cấp giấy chứng nhận và giao cho Ban quản lý di tích, thì không bất cứ cá nhân được phép xâm phạm.

Thực tế này dẫn tới việc, khi người dân muốn đầu tư, cải tạo, trồng cây trên chính mảnh đất thuộc sở hữu của mình cũng phải xin phép chính quyền. Trong khi đó, Ban quản lý cũng không thể yên tâm thực hiện nhiệm vụ mặc dù rừng đã giao cho họ quản lý.

Hậu quả là, từ năm 2018 một số hộ dân được cho là sở hữu nhiều diện tích đất rừng đã nhiều lần thuê người vào chặt phá keo, bạch đàn trong rừng đặc dụng Hàm Rồng, gây thiệt hại nhiều diện tích rừng. Mặc dù cơ quan chức năng đã nhiều lần lập biên bản, xử lý vi phạm nhưng tình trạng trên vẫn không được giải quyết triệt để. Sự việc đang làm đau đầu nhà chức trách.

Trao đổi với phóng viên về việc, tại sao việc rừng đặc dụng bị xâm hại nhiều lần nhưng không thể khởi tố vụ án, khởi tố bị can, ông Lê Anh Xuân, Bí thư Thành ủy, TP. Thanh Hóa cho rằng, chưa đủ căn cứ để khởi tố vụ án.

Ông Xuân lý giải: “Vì tỉnh ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp nhưng chưa đền bù cho người dân, cho nên nếu nói đây là rừng đặc dụng thì chưa hẳn đã đúng.

Chúng tôi đã họp bàn và giao cho cơ quan tố tụng căn cứ các quy định pháp luật để xem xét xử lý theo quy định (khởi tố-PV) nhưng còn nhiều ý kiến trái chiều. Các căn cứ để khởi tố vụ án (khách thể, chủ thể, khách quan, chủ quan) chưa đủ để có thể khởi tố vụ án. Để những vấn đề phát sinh trong về quản lý nhà nước tại khu vực rừng đặc dụng Hàm rồng cũng thể hiện sự bất cập trong công tác quản lý nhà nước”.

Cũng theo ông Xuân, trong tháng 3 sẽ hoàn thành việc cắm mốc rừng đặc dụng và giải quyết quyền lợi cho người dân theo quy định: “Trên cơ sở kiểm kê, mới tính toán phương án xử lý phù hợp theo hướng điều chỉnh thành rừng sản xuất, hoặc đền bù cho người dân, chứ không thể để tình trạng này kéo dài mãi”, ông Xuân nói.