Thì thầm… chuyện Tết xưa, Tết nay

Tết xưa, xưa từ bao giờ? 10, 20 hay 50 năm trước? Thật khó có thể trả lời. Với người già, Tết của ngày xưa là hàng năm bảy chục năm trước, có lẽ cũng đủ ‘xưa’ rồi. Nhưng còn người trẻ hơn thì sao? Những người bây giờ ở ngưỡng U40-50 cũng vẫn hay hoài niệm về một cái Tết ngày còn bé con.

Vậy thì, ‘Tết xưa’ có thể gói lại là những ký ức của một thế hệ, là Tết mà mọi thứ còn chưa đổi thay quá nhiều chăng? Vẫn còn đó cảnh đợi mẹ đi chợ những ngày cuối tháng Chạp, để ngóng trông một bộ quần áo mới đi chưng diện xóm làng.

Vẫn còn đó những tấp nập chợ quê, là những lồng gà được nuôi từ hồi tháng Sáu cho kịp dịp cúng ông Công, ông Táo, rồi con gà trống vừa độ để cúng giao thừa. Đó là khi tháng mười một vừa tới, cha bắc ghế vặt lá cho cây đào trước sân để dịp Tết đến Xuân về sẽ bung nở thật đẹp.

Rồi còn đó ký ức chưa xa lắm, khi cả nhà quây quần bên nhau cùng gói bánh chưng, lũ trẻ sẽ ngủ ngon lành bên bếp hồng, khi nồi bánh đang sôi ùng ục, để sớm mai dậy xem ông vớt bánh, xúm vào hít hà làn khói bốc cuồn cuộn và… thèm.

Có khi Tết xưa là những chắp vá của cuộc sống còn khó khăn mọi bề. Những đợi chờ, hy vọng và ấp ủ đều để đến Tết mới được thực hiện. Tà áo mới, đôi dép mới, cái bánh chưng hay là phong bao lì xì rồi những quả pháo hồng… là niềm ước ao mà chỉ Tết mới có quyền năng ban tặng.

Với người lớn, Tết cũng là dịp bận bịu, lo lắng và cả nhẹ nhõm. Nào sắm cân gạo, quà cáp nội ngoại đôi bên. Nào trả nợ nghĩa ân tình. Nào nợ nần thanh toán hay là ngượng ngùng khất lần… Con lợn trong chuồng, đàn gà trống lông tía, mào đỏ rực, cái đuôi cong vun vút là niềm hy vọng cho cả nhà về những ngày xuân và cả ra Giêng đấy.

Tết ngày trước có rất nhiều điều ấn tượng mà giờ nhớ lại, thấy rõ nhất là sự tươm tất. Tươm tất từ nhà cửa, ăn mặc, đi lại, nói năng cho đến cỗ bàn, nghi lễ. Tươm tất trong cả những mong ước, hi vọng về no ấm, đủ đầy.

Cho dù ngày thường mọi thứ đều rối tung, lộn xộn, nhưng ngày Tết, mọi nhà mọi người đều cố gắng tươm tất từ trong ra ngoài. Ấy cũng là mong muốn về năm mới được thuận buồm xuôi gió, bình an và may mắn.

Thiêng liêng nhất là giây phút giao thừa đêm cuối cùng của năm. Bố kính cẩn thắp hương, dâng đồ lễ bằng mâm ngũ quả, kèm theo là mâm xôi, con gà trống được mẹ luộc chín và tạo dáng thật đẹp cùng với rất nhiều đồ vàng mã bày biện lên bàn thờ gia tiên. Sau một tuần nhang, bố thành kính mời ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, cầu nguyện tiên tổ độ trì cho con cháu một năm mới nhiều sức khỏe.

Lược qua Tết ‘xưa’ là thế. Vậy nay Tết có gì khác mà khiến người ta hoài niệm như thế? Thì rõ là cũng có những sự đổi thay, nhưng không thể khác được bởi xã hội luôn luôn biến đổi. Ngày Tết cổ truyền vẫn cứ đến hẹn lại về nhưng dư vị và sắc màu của Tết nay đã đổi khác nhiều.

Các bà, các mẹ không còn tất tất, tả tả chạy ngược chạy xuôi để sắm sửa nữa. Có khi, mọi thứ đều được đặt hàng từ xa. Từ bánh chưng, con gà, mâm xôi, bánh kẹo… Trẻ con cũng nhận được nhiều hơn tiền lì xì, quần áo mới ngày Tết không còn là một đòi hỏi quá xa xỉ với con trẻ nữa. Những ngôi nhà hiện đại đã không còn chỗ cho bếp củi khói cay xè mắt, ngồi nghe tiếng nổ lách tách, thành ra không khí túc trực bên nồi bánh chưng đã vãn hẳn.

Thay bằng những ngày đầu năm quây quần bên nhau, nhiều người trẻ (hoặc cũng không còn trẻ lắm!) coi Tết như dịp để tận hưởng những ngày nghỉ hiếm hoi bằng du lịch, hay đơn giản là ngủ bù.

Tết trước đây gọi nôm là ‘ăn Tết’ thì giờ có thể được xem là ‘chơi Tết’. Người ta chủ yếu du xuân, thưởng ngoạn khi đã dư giả về vật chất và quan niệm mới trong dịp lễ.

Dẫu vậy, những nét đẹp truyền thống như chúc Tết đầu năm hay xông đất, mừng tuổi, trang hoàng nhà cửa và cả các yếu tố ẩm thực truyền thống vẫn luôn hiện diện trong mỗi gia đình. Dù là xưa hay nay, là nhanh hay là chậm, Tết vẫn ở đó, là sợi dây vô hình kết nối gia đình. Đó, âu cũng là nét văn hóa đáng quý của dân tộc ta để cho mạch nguồn luôn được giữ gìn./.