Thừa hơn 57.000 biên chế: Cần một cuộc 'chưng cất' lại

Tại Hội nghị tổng kết hoạt động kiểm toán năm 2017 và triển khai nhiệm vụ công tác năm 2018 của Kiểm toán Nhà nước (KTNN), ông Đoàn Xuân Tiên – Phó tổng KTNN cho biết, năm 2017, KTNN đã thực hiện 257 cuộc kiểm toán tập trung vào kiểm toán các lĩnh vực mới, nhạy cảm, dễ xảy ra tham nhũng, lãng phí.

Kết quả xử lý tài chính, đến ngày 4/1/2018 của 273 báo cáo kiểm toán là trên 43.000 tỷ đồng (trong đó tăng thu, giảm chi ngân sách nhà nước hơn 32 nghìn tỷ đồng, kiến nghị xử lý khác trên 11 nghìn tỷ đồng), tăng 12,5% so với năm 2016.

Qua kiểm toán, đã kiến nghị sửa đổi, hủy bỏ 96 văn bản pháp luật nhằm bịt lỗ hổng, tránh thất thoát, lãng phí. Trong đó có nhiều kiến nghị quan trọng nhằm chấn chỉnh những thiếu sót bất cập trong việc quản lý, sử dụng đất đai, khu đô thị; làm rõ những bất cập của cơ chế quản lý thực hiện các dự án BT, BOT; việc đầu tư không hiệu quả tại các tập đoàn, tổng công ty…được dư luận, xã hội quan tâm, ủng hộ.

Đặc biệt, trong công tác quản lý biên chế công chức, viên chức, người lao động, KTNN đã phát hiện thừa 57.175 người trong biên chế. Đơn vị đã có kiến nghị siết chặt công tác quản lý biên chế công chức, viên chức của các cơ quan.

Trước đó, tại phiên thảo luận Quốc hội hồi tháng 10/2017, trong thực hiện chính sách, pháp luật về cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2016.

Báo cáo đã đánh giá, có một bộ và một cơ quan ngang bộ sử dụng đúng biên chế, 13/15 bộ không sử dụng hết biên chế được giao tại các tổng cục trực thuộc; 20/20 bộ, cơ quan ngang bộ dư biên chế tại các vụ, cục trực thuộc.

Một số bộ, cơ quan ngang bộ còn dư biên chế với số lượng khá lớn. Cụ thể như Bộ Tài chính còn dư 6.318/71.714 biên chế, Bộ Tư pháp dư 385/9.807 biên chế, Bộ Nội vụ còn dư 492/872 biên chế, Bộ Ngoại giao dư 334/1.179 biên chế, Bộ VH-TT&DL dư 126/586 biên chế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dư 604/4.986 biên chế tại các vụ, cục...

Trước thực trạng thừa biên chế như trên Đại biểu Quốc hội Lê Thanh Vân, ủy viên thường trực Ủy ban Tài chính Ngân sách của Quốc hội đề nghị cần phải tái cấu trúc bộ máy cho thật khoa học, hợp lý.

“Chúng ta đang đứng trước quá nhiều sức ép buộc phải cải cách bộ máy, trong đó phải kể đến sức ép về chi tiêu.

Hiện nay chi tiêu nuôi bộ máy chiếm một tỷ trọng rất lớn và lớn chưa từng thấy trong ngân sách (hiện chi thường xuyên dao động khoảng 70% ngân sách), trong khi sức ép nợ công ngày càng lớn.

Nếu không cải cách bộ máy mà cứ để phình ra thì không ngân sách nào nuôi nổi, nhất là với bộ máy có quá nhiều người làm lãnh đạo, quản lý lại không hiệu lực, hiệu quả thì đó là một nguy cơ”, ông Nguyễn Thanh Vân cho biết.

Theo ông Vân cần phải có một cuộc "chưng cất" lại, kiên quyết cắt bỏ thật sự những tầng nấc trung gian, loại khỏi bộ máy những cán bộ, công chức không đáp ứng được yêu cầu công việc.

“Nếu giảm được tầng nấc trung gian thì lập tức đi theo nó là biên chế trung gian sẽ giảm. Hiện nay, bộ máy trung gian của ta ước lệ chiếm gần 50%. Nếu như làm tốt, tôi cho rằng chí ít sẽ giảm thiểu được một nửa”, ông Vân nói.

Chung quan điểm, GS.TS Nguyễn Hữu Khiển, nguyên Phó Giám đốc Học viện Hành chính quốc gia cho rằng, ngân sách hiện đã phải chi nhiều hơn về loại hình đối tượng, trong khi đối tượng hưởng lương từ ngân sách lại phình to với tốc độ nhanh.

Theo GS Nguyễn Hữu Khiển, có hai kiểu sử dụng ngân sách nhà nước phục vụ thể chế xã hội. Mô hình thứ nhất, ngân sách nhà nước chủ yếu chi cho việc duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước, trong đó bộ máy công quyền (hành chính nhà nước) chiếm số lượng áp đảo so với cơ quan lập pháp và tư pháp. Đây là mô hình của đa số các quốc gia dân chủ khu vực Âu - Mỹ là đại diện.

Mô hình thứ hai là thể chế dân chủ theo mô hình xã hội chủ nghĩa như ở nước ta và các nước trong hệ thống trước đây. Theo đó các tổ chức chính trị, một số đoàn thể tự nguyện cũng được duy trì hoạt động bằng ngân sách nhà nước. Như vậy về trách nhiệm ngân sách đã rộng hơn, nhiều hơn mô hình thứ nhất.

Ngân sách đã phải chi nhiều hơn về loại hình các đối tượng, mà quan trọng hơn là tất cả các đối tượng hưởng ngân sách nhà nước lại phình to với tốc độ nhanh, nhanh hơn sự tăng trưởng kinh tế - xã hội, tạo ra nguồn thu cho Nhà nước.

“Nhà nước không đi bán bia, không đi bán sữa”, nay có thể thêm vào là Nhà nước không đi dạy làm ngân hàng, thủy sản, thợ xây, thợ hàn... Đó là nguyên tắc của thể chế: Nhà nước là bộ máy quản lý công quyền, không làm những việc xã hội, người dân làm được.

Việc Trung ương đang bàn về tinh gọn bộ máy, chuyển đổi cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công theo tôi là rất cần thiết. Bởi vì không làm ráo riết thì sẽ rất gay go trong chi tiêu công khi mà chưa có lối ra khả thi”, GS Khiển nói.