Đề xuất thay đổi cách tính thuế thu nhập cá nhân: Thu ngân sách phải nghĩ đến người dân

Bộ Tài chính vừa đề xuất 2 cách tính thuế thu nhập cá nhân, trong đó những người có thu nhập tính thuế dưới 10 triệu đồng sẽ giữ nguyên mức thuế hiện hành, còn thu nhập cao hơn mức chịu thuế có thể sẽ thay đổi.

Với cả 2 phương án, số bậc tính thuế sẽ đều giảm từ 7 bậc hiện hành xuống 5 bậc, tuy nhiên bậc tính thuế và mức chịu thuế lại khác nhau.

Tính toán của Bộ Tài chính cho thấy, nếu áp dụng phương án thứ nhất, thu ngân sách nhà nước sẽ bị giảm 3.100 tỷ đồng, trong khi đó ngân sách sẽ có thể tăng thêm 500 tỷ đồng nếu áp dụng phương án thứ hai.

Tuy nhiên với phương án này, người có thu nhập tính thuế lần lượt 15 triệu và 30 triệu đồng sẽ nộp thêm 250.000 và 400.000 đồng. Tương tự, nếu thu nhập tính thuế 80 triệu đồng phải nộp thêm 650.000 đồng.

Đánh giá hai phương án điều chỉnh thuế của Bộ Tài chính PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, cả hai cách tính thuế thu nhập cá nhân mới đều bất hợp lý.

Bất hợp lý

PGS.TS Ngô Trí Long phân tích: Bất hợp lý thể hiện cả về mức khởi điểm, khoảng cách giữa các bậc trong biểu thuế luỹ tiến từng phần, thuế suất cũng như mức thu nhập cao nhất dùng để xét thuế thu nhập cá nhân.

Ông Long đề nghị biểu thuế suất lũy tiến nên thay đổi từ 7 bậc thành 6 bậc. Cụ thể thu nhập đến 10 triệu đồng tính thuế thu nhập cá nhân 5%, từ 10 - 15 triệu đồng chịu thuế thu nhập cá nhân 9%, từ 15 - 30 triệu đồng chịu thuế 13%, từ 30 - 45 triệu đồng chịu thếu 18%, từ 45 – 70 triệu đồng chịu thuế 24%, trên 70 triệu đồng chịu thuế 30%.

Đồng tình cho rằng phương án của Bộ Tài chính chưa hợp lý, Luật sư Trương Thanh Đức chuyên gia pháp lý ngân hàng khẳng định: “Cách điều chỉnh sắc thuế hiện nay vẫn mang tính chất tận thu. Vẫn biết nhiệm vụ của Bộ Tài chính phải tăng thu, đặc biệt trước nguy cơ ngân sách vỡ nợ thì tăng là tất yếu. Đồng thời trong bối cảnh chi không giảm thì phải tăng, không tăng chỗ nọ, tăng chỗ kia. Nhưng tăng thu thế nào để người nộp thuế thấy công bằng, thỏa mái thì mục đích thu mới đạt được”.

Luật sư Đức đề xuất, cách tính thuế thu nhập cá nhân chỉ cần giảm về 3 bậc thuế: Bậc thấp (người thu nhập dưới 30 triệu đồng, bậc trung bình (trên 30 – 100 triệu đồng và bậc cao (trên 100 triệu đồng). Trong đó bậc thấp chỉ thu thuế mức 5%, bậc trung bình 10%, bậc cao 20%.

“Mức thu với đối tượng thu nhập trung bình hiện nay giao động khoảng trên 20% là quá cao. Trước đây thuế thu nhập doanh nghiệp đã từng lên đến 50% và hơn bây giờ giảm xuống 18-20%, thuế thu nhập cá nhân không có lý do gì mà để cao ngang thậm chí là hơn cả thuế thu nhập doanh nghiệp như vậy.

Nếu đơn giản bậc thuế, giảm mức thu tôi nghĩ người dân sẵn sàng đóng thuế, đóng bao nhiêu cũng được và vui vẻ đóng thuế. Còn cách làm hiện nay cũng như các phương án đề suất mới của Bộ Tài chính người dân vẫn vẫn chịu thuế nặng, điều này dẫn đến người dân tìm cách lách thuế, thậm chí trốn thuế”, Luật sư Đức thẳng thắn cho biết.

Phải nghĩ cho người dân

Trả lời báo chí về vấn đề liên quan đến việc Bộ Tài chính đề xuất phương án điều chỉnh mức thu thuế thu nhập cá nhân, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, không riêng gì thuế thu nhập cá nhân, các sắc thuế khác nếu cứ thay đổi liên tục thì rất khó cho các chủ thể của xã hội.

Thuế ổn định cũng thể hiện sự ổn định của kinh tế vĩ mô, thu ngân sách, người dân đỡ còng lưng đóng thuế tăng thêm để bù đắp ngân sách.

Theo bà Lan quan trọng nhất là thu ngân sách phải nghĩ đến dân, nền kinh tế nói chung chứ không chỉ thuận lợi cho cơ quan Nhà nước.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, thời gian vừa qua, Bộ Tài chính đề xuất tăng một số sắc thuế cũng có thể được nhìn nhận ở giác độ lo sức ép nguồn thu ngân sách không đủ, bội chi cao nên tăng thuế. Tuy nhiên, Bộ lại không tính là trong khi bao năm nay nguồn thu hàng năm vẫn tăng thế mà bội chi ngân sách tăng là do chi tiêu ngân sách quá lớn.

"Đó mới là phần cần kiểm soát cho tốt chứ không phải tăng thuế. Nếu chỉ phân phối mà không có đề xuất về việc tiết kiệm chi tiêu, sử dụng minh bạch tiền thu ngân sách từ thuế của người dân thì không giải quyết được. Bộ Tài chính nên minh bạch, có phương án về tiết kiệm chi hơn là chú trọng tận thu của dân hay doanh nghiệp", bà Lan thẳng thắn cho biết.

Bà Lan có quan điểm là tăng thuế này chỉ khổ người nghèo, thu nhập thấp và khu vực sản xuất nhỏ vốn đang gặp nhiều khó khăn.

Hiểu đúng chuyện thu nhập 5 triệu đồng/tháng đã bị tính thuế

Được biết thuế thu nhập cá nhân là loại thuế được tính theo tháng đối với tiền lương, tiền công của người lao động. Việc kê khai có thể theo tháng hoặc theo quý nhưng quyết toán thuế thu nhập cá nhân sẽ được tính theo năm.

Theo Luật thuế hiện hành, thuế thu nhập cá nhân được tính theo biểu lũy tiến từng phần gồm 7 bậc dành cho lao động ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên. Trong 7 bậc bấc 1 mức thu nhập đến 5 triệu phải tính thuế.

Cách chia bậc khiến không ít người lầm tưởng thu nhập tính thuế là khoản thu nhập hàng tháng từ tiền lương, tiền công của người lao động. Không ít người cho rằng khoản 5 triệu đồng/tháng trong bậc 1 của biểu thuế là phần thu nhập từ tiền công, tiền lương của người lao động.

Nhưng thực tế, đây là khoản tiền bị đánh thuế. Đây chính là khoản tiền chưa tính các phần giảm trừ (9 triệu đồng/tháng với bản thân và 3,6 triệu đồng/tháng với người phụ thuộc). Hiểu đơn giản thì thuế thu nhập cá nhân chỉ áp dụng với người có thu nhập tối thiểu trên 9 triệu đồng/tháng. Những người có thu nhập nhỏ hơn mức này không phải đóng thuế thu nhập cá nhân.

Theo điểm B, khoản 1 Điều 25 của TT 111/2013/TT-BTC, thuế thu nhập cá nhân phải nộp của người lao động sẽ được xác định bằng cách lấy thu nhập tính thuế nhân với thuế suất.

Tuy nhiên, thu nhập tính thuế ở đây không phải là tổng thu nhập từ tiền lương và tiền công trong tháng của người lao động mà bằng tổng thu nhập trong tháng (thu nhập chịu thuế) trừ đi các khoản giảm trừ.

Thu nhập chịu thuế là tổng thu nhập của người lao động được trả trong tháng, không bao gồm các khoản như tiền ăn trưa, phụ cấp, công tác phí…

Các khoản giảm trừ hiện nay bao gồm giảm trừ gia cảnh trong đó, bản thân người nộp thuế được giảm trừ 9 triệu đồng và người phụ thuộc được giảm 3,6 triệu đồng/người tính trên mỗi tháng. Ngoài ra, các khoản giảm trừ còn bao gồm các khoản bảo hiểm bắt buộc như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp…

Còn đối với có một người phụ thuộc, tổng thu nhập tối thiểu phải trên 12,6 triệu đồng mới phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Chưa kể các khoản bảo hiểm phải đóng, hiện nay thường chiếm khoảng 10,5% tổng thu nhập từ tiền lương, tiền công của người lao động.