Thượng đỉnh G20 năm nay: Sẽ phân định lại địa chính trị thế giới?

Theo Phan Tom / Sức Khỏe Cộng Đồng 06:43 26/06/2019

Đứng trước tâm điểm là cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, có vẻ hội nghị thượng đỉnh G20 đang ngày càng trở thành biểu tượng của một thế giới bị chia rẽ, phân cực hơn bất kỳ nỗ lực nào nhằm khắc phục sự khác biệt trong toàn cầu hóa và sự thỏa đáng của hệ thống thương mại quốc tế sau chiến tranh.

thuong-dinh-g20-nam-nay-se-phan-dinh-lai-dia-chinh-tri-the-gioi
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau bên lề hội nghị thượng đỉnh Osaka. Ảnh: AFP.

Cuộc chiến tranh thương mại đã và đang tiếp tục khẳng định chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump chính là quay trở lại thời kỳ bảo hộ, phân rẽ với phần còn lại của thế giới. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả của Hội nghị thượng đỉnh nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới năm nay.

Thượng đỉnh G20: Mỹ đã làm lu mờ sự đồng thuận phát triển

Đây là năm thứ hai liên tiếp, G20 bị lu mờ bởi cuộc chiến rối rắm giữa Trung Quốc và Mỹ. Rõ ràng, mối quan hệ ngày càng gay gắt giữa hai cường quốc diễn ra vào đúng thời điểm trật tự kinh tế quốc tế đang sụp đổ và rất cần được khởi động lại.

"Có vẻ như rõ ràng rằng Mỹ muốn chiếm sự chú ý của hội nghị thượng đỉnh và chuyển nó khỏi một diễn đàn đa phương để thảo luận về các vấn đề quan trọng nhất của thế giới đối với cuộc đối đầu song phương với Trung Quốc", Carola Ramon-Berjano, thành viên Hội đồng của Argentina về Quan hệ Quốc tế, nói.

Các cuộc tấn công thuế quan vào Trung Quốc và nhiều đồng minh của Washington của ông Trump gây ra hàng loạt lo ngại làm tăng thêm sự không chắc chắn trong bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh chóng.

Kể từ khi nhà lãnh đạo Mỹ nắm quyền cách đây hai năm, chủ nghĩa cô lập của chính quyền Trump về thương mại và đa phương đã bị các nhà lãnh đạo thế giới lên án là một chiến lược gây hại có thể ăn mòn trật tự cai quản lấy Mỹ làm trung tâm.

Với việc Mỹ dưới thời Trump rút lui khỏi vai trò lãnh đạo về các vấn đề toàn cầu, một câu hỏi khác là liệu có thể có quản trị toàn cầu mà không có Mỹ và liệu Trung Quốc và các cường quốc khác như EU và Nhật Bản có thể lấp đầy khoảng trống và giữ cho G20 tồn tại hay không.

Louis Kuijs, người đứng đầu Viện Kinh tế Oxford về nghiên cứu châu Á ở Hong Kong, cựu chuyên gia kinh tế cao cấp của Ngân hàng Thế giới, cho biết mối quan hệ xấu đi giữa Bắc Kinh và Washington đã đưa họ vào một cuộc xung đột và khiến G20 lâm nguy.

"G20 là về hợp tác và phối hợp quốc tế. Trong một thế giới nơi G2 (Mỹ và Trung Quốc) dường như đang hướng đến sự gia tăng căng thẳng và cạnh tranh, mức độ liên quan và tác động của G20 chắc chắn sẽ ở mức thấp", ông nói.

Mặc dù ông Trump và ông Tập đã đồng ý họp mặt ở ở Osaka nhưng kỳ vọng rất thấp do sự không tin tưởng lẫn nhau của họ, ngay cả khi họ đã gọi nhau là "bạn".

Hầu hết chuyên gia có xu hướng đồng ý rằng một thỏa thuận thương mại để giải quyết các rạn nứt cấu trúc sâu sắc của họ không gì khác hơn là một ảo tưởng xa vời. 

Theo các nhà phân tích, cả ông Tập và ông Trump đều không có động lực để đảm nhận vai trò lãnh đạo trong các vấn đề như biến đổi khí hậu hoặc giải quyết tranh chấp tại WTO, đặc biệt nếu họ phải nhượng bộ lớn vì sự ổn định toàn cầu.

Ba cuộc gặp tái phân định địa chính trị

thuong-dinh-g20-nam-nay-se-phan-dinh-lai-dia-chinh-tri-the-gioi
Hai nhà lãnh đạo Mỹ-Nga bắt tay nhau trong cuộc gặp bên lề Thượng đỉnh G20 tại Đức năm 2017. Ảnh: AFP.

Theo các nhà quan sát, cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ trở thành sự kiện chính trong Hội nghị thượng đỉnh G20.

Hai nhà lãnh đạo được cho là có khả năng tổ chức các cuộc đàm phán chính thức trong bữa tối bên lề hội nghị. Tổng thống Trump ngày 24/6 thông báo ông đã có "cuộc điện đàm rất tốt đẹp" với người đồng cấp Trung Quốc và sẽ họp mở rộng với ông Tập Cận Bình.

Hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao chính quyền Tổng thống Trump cho biết nhà lãnh đạo Mỹ coi cuộc gặp với người đồng cấp Trung Quốc tại Hội nghị Thượng đỉnh G20 là một cơ hội để “duy trì sự cam kết” và xem Trung Quốc ở đâu trong cuộc chiến thương mại.

Trong khi đó, bất chấp quan điểm đối đầu giữa hai nước, Tổng thống Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin tiếp tục duy trò mối quan hệ cá nhân tốt đẹp. Mỗi lần gặp mặt, hai nhà lãnh đạo đều thể hiện sự tương tác hòa hợp. Tại thượng đỉnh G20 lần này, cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo có thể sẽ đưa đến những tiến triển mới sau khi các cuộc điều tra cáo buộc Nga liên quan đến bầu cử Mỹ 2016 cũng như mối quan hệ "mập mờ" giữa ông Trump và Nga chính thức kết thúc mà không có lời buộc tội chính xác nào.

Đài Sputnik dẫn lời một quan chức cấp cao chính quyền Tổng thống Trump cho biết trong cuộc gặp song phương lần này, lãnh đạo hai bên được cho là sẽ thảo luận về Iran, Ukraine, Syria, kiểm soát vũ khí và các vấn đề an ninh chung khác.

“Tổng thống Trump rất mong đợi cuộc gặp với Tổng thống Putin tại G20. Cuộc trò truyện có thể tập trung chủ yếu vào các vấn đề an ninh khu vực trong đó có Iran, Ukraine, Syria, Trung Đông. Họ cũng nên đề cập đến vấn đề kiểm soát vũ khí và cải thiện quan hệ song phương”.

Cuộc gặp khó đoán nhất bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G20 có thể sẽ là cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và người đồng cấp Recep Tayyip Erdogan của Thổ Nhĩ Kỳ - người sẽ nhận hệ thống phòng không S-400 của Nga trong tháng tới.

Thương vụ S-400 luôn là một vấn đề gây tranh cãi lớn giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ - hai đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Washington nhiều lần cảnh báo việc Ankara tích hợp công nghệ tên lửa của Nga cùng các máy bay chiến đấu của Mỹ sẽ gây ra mối đe dọa cho F-35 và "nguy hiểm" cho nền quốc phòng phương Tây, đồng thời cảnh báo Thổ Nhĩ Kỳ có thể đối mặt với các biện pháp trừng phạt liên quan tới vấn đề này.

Theo các nhà phân tích, trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Thổ xuống dốc gần đây, mọi thứ phụ thuộc vào cuộc gặp Trump-Erdogan khi đây có thể là cơ hội cuối cùng để Ankara tránh các biện pháp trừng phạt mà Quốc hội Mỹ có thể sẽ áp dụng liên quan đến thương vụ mua bán vũ khí.

Khó có viễn cảnh lạc quan

"Đây không chỉ là một cuộc cạnh tranh kinh tế địa lý, nó đang ngày càng trở thành một cuộc cạnh tranh địa chiến lược được truyền tải bởi ý thức hệ chính trị và uy quyền quân sự. Tôi nghĩ rằng đây không chỉ là một cuộc chiến thương mại, đó là cuộc chiến hệ tư tưởng". Đó là nhận định của Patrick Mendis, giáo sư thỉnh giảng về các vấn đề toàn cầu tại Đại học Quốc lập Chính trị, thành viên cao cấp của Trung tâm Nghiên cứu An ninh Đài Loan tại Đài Bắc khi bàn về sự cạnh tranh giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới.

Điều đó cho thấy, vai trò của Thượng đỉnh G20 là cực kỳ quan trọng trong thời điểm hiện tại. "Trớ trêu thay, căng thẳng và cái gọi là chiến tranh lạnh mới khiến các tổ chức như G20 thậm chí còn quan trọng hơn như là một địa điểm liên lạc trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo", Leslie Pal, trưởng khoa Chính sách công tại Đại học Hamad bin Khalifa ở Doha, Qatar, nhận định.

Thế nhưng, để đạt được một viễn cảnh lạc quan về tình hình địa chính trị thế giới sau Thượng đỉnh G20 năm 2019 lại rất khó. Trong bối cảnh cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2020 đang nóng lên, ông Trump sẽ muốn giữ được hình ảnh một vị lãnh đạo cứng rắn trước ông Tập. Do đó, Tổng thống Mỹ nhiều khả năng sẽ không đưa ra quá nhiều nhượng bộ, dù rằng thông tin mới đây tiết lộ tổng thống sẽ khá thoải mái cho dù kết quả cuộc gặp ra sao, theo hãng tin Reuters.

Thêm vào đó, Trung Quốc dường như vẫn không ủng hộ bất cứ thay đổi nào làm ảnh hưởng cấu trúc thể chế, trong đó có việc cải tổ nền kinh tế theo chiều hướng tự do hơn. Đây cũng là rào cản khiến nhà lãnh đạo Trung Quốc dù không đẩy căng thẳng lên cao cũng khó giải quyết nhanh chóng cuộc chiến thương mại đang khiến cả thế giới chao đảo. 

Mọi tâm điểm đều đổ dồn vào thượng đỉnh G20 với hy vọng đây sẽ là cột mốc chấm dứt cuộc đối đầu thương mại đầy tốn kém mà tính đến nay đã kéo dài gần một năm giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, các chỉ dấu cho đến hiện tại đều không ủng hộ sự kỳ vọng này.

 

SCMP: Chính quyền Hong Kong im lặng, ‘ở ẩn’ để tránh hỗn loạn trước thượng đỉnh G20

Lãnh đạo Hong Kong Lâm Trịnh Nguyệt Nga hủy cuộc họp nội các hàng tuần để tránh đẩy tình hình hỗn loạn thêm trước hội nghị thượng đỉnh G20 nơi Tổng thống Donald Trump được cho là sẽ thảo luận về Hong Kong.

 

Trung Quốc không cho phép thảo luận về Hong Kong tại G20

Bắc Kinh sẽ không cho phép các quốc gia thuộc G20 thảo luận về Hong Kong tại hội nghị thượng đỉnh của nhóm vào tuần này ở Nhật Bản, ông Trương Quân, Trợ lý Ngoại trưởng Trung Quốc cho biết ngày 24/6.

Tin khác