Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào

Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào đang là được rất nhiều người quan tâm. Thời gian gần đây có nhiều ý kiến cho rằng thủy triều đỏ chính là nguyên nhân khiến sinh vật biển chết hàng loạt và nhiều chứng bệnh nguy hiểm ở con người. Vậy thực chất hiện tượng này là như thế nào, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu dưới đây.

Thủy triều đỏ là gì?

“Thủy triều đỏ” là thuật ngữ chỉ sự nở hoa của các loài vi tảo biển. Đây là một hiện tượng tự nhiên xảy ra do mật độ tế bào vi tảo gia tăng lên đến hàng triệu tế bào/lít (thông thường có khoảng 10 - 100 tế bào vi tảo/ml, nhưng trong trường hợp “nở hoa” mật độ có thểlên trên 10.000 tế bào/ml) làm biến đổi màu của nước biển từ xanh lục đậm, đỏ cho đến vàng xám (người dânven biển thường gọi là nước cám, nước mùn cưa).

Đến nay cơ chế nhóm tảo đơn bào hai roi (dinoflagellates) sinh ra những đợt thủy triều đỏ mang độc tố vẫn còn là một bí ẩn, nhưng đó có thể là một cơ chế phòng thủ được triển khai xuất phát từ những thay đổi của các dòng hải lưu như thay đổi nhiệt độ hay trạng thái quá tải của môi trường.

Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào

 Một trong những thành phần độc tố cơ bản của thủy triều đỏ có tên gọi brevetoxin - một hợp chất cao phân tử rất khó tổng hợp, độc tố này có khả năng gây tê liệt hệ thần kinh rất mạnh.

Trong 5000 loài phiêu sinh thực vật biển có khoảng 300 loài có khả năng gây ra “thủy triều đỏ”. Trong đó có khoảng 40 loài có khả năng sản sinh ra các độc tố gây độc cho cá, giáp xác, động vật thân mềm và cả con người (Shumway, 1990). Tảo độc từng gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế (chủ yếu trong nuôi trồng thủy sản), môi trường và sức khỏe con người. Điều đáng lo ngại là một số loài có thể gây nguy hại ngay ở mật độ rất thấp thông qua những độc tố của chúng.

Hiện tượng này thường xảy ra trong thời gian từ tháng 3 đến tháng 9 hàng năm ở nhiều vùng biển của Việt Nam và thế giới. Trong môi trường thuận lợi, một số loại tảo độc trong nước biển sẽ phát triển nhanh và hình thành thủy triều đỏ. Theo tiến sĩ Nguyễn Ngọc Lâm, cán bộ Viện Hải dương học - Nha Trang, mầm mống của tảo sẵn có trong nước biển nên có thể "nở hoa" bất cứ ở đâu khi gặp điều kiện thuận lợi, chẳng hạn như nhiệt độ tăng, việc trao đổi nước kém, hoặc điều kiện dinh dưỡng trong môi trường tăng, hay ô nhiễm môi trường biển...

Ở những vùng biển xảy ra thủy triều đỏ, nước biển thường có chất dính và mùi tanh hôi. Đó là vì các loại vi sinh vật phù du sinh sôi với số lượng lớn làm cho cơ quan hô hấp của động vật biển bị tắc, cho đến khi những động vật này ngạt thở mà chết đi. Một số lượng lớn khác lại hòa tan vào oxi trong nước biển, làm nước biển thiếu oxi nghiêm trọng, thậm chí hình thành chất độc, làm các sinh vật không thể sống trong "nước chết".

Nguyên nhân tạo nên thủy triều đỏ

Tháng 6/1957 trên biển Ả rập, một tàu chở hàng của Liên Xô đang trên đường hành trình đột nhiên phía trước của mũi tàu như đụng phải vật gì đó. Thuyền trưởng lập tức dừng máy và kiểm tra, điều làm cho mọi người sợ hãi là một vùng nước biển xanh biếc đã biến thành màu nâu, giữa màu nâu đó lại lấp loáng ánh bạc. Đây là cái gì vậy? Đó là vì nước biển của vùng này đã biến chất đáng sợ thành thuỷ triều đỏ.

Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào. Hiện tượng này xuất hiện vào khoảng tháng 3 đến tháng 9

Để nghiên cứu về hiện tượng bất thường này, năm 1985, nhà hóa học Koji Nakanishi tại Đại học Columbia đã đề xuất một chu trình sinh ra thủy triều đỏ. Theo đó, các phản ứng hóa học xảy ra theo từng bước, nhờ đó nhóm tảo dinoflagellates sinh ra thành phần độc tố chính trong thủy triều đỏ là brevetoxin cùng các độc tố khác.

Căn cứ vào đây, các nhà khoa học nhận định rằng, phản ứng ban đầu được kích hoạt bởi một enzyme và nước có thể là thành phần liên hệ trực tiếp với quá trình sinh ra độc tố hoặc đóng vai trò quan trọng sinh ra thủy triều đỏ mà loại tảo dinoflagellates chính là tác nhân.

Sự xuất hiện của thủy triều đỏ tại một số khu vực dường như là hoàn toàn tự nhiên (tảo nở hoa theo chu kỳ mùa như kết quả từ hiện tượng nước trồi dọc bờ biển vốn là hệ quả tự nhiên của sự di chuyển của các dòng hải lưu nhất định) trong khi trong các trường hợp khác chúng xuất hiện là do kết quả của việc gia tăng hàm lượng chất dinh dưỡng trong nước từ các hoạt động của con người.

Sự phát triển của phù du thường sẽ bị giới hạn bởi sự có mặt nitrat và phốt phát vốn có thể được gia tăng do thất thoát từ các hoạt động nông nghiệp cũng như trong khu vực xuất hiện hiện tượng nước trồi. Những yêu tố khác như bụi giàu sắt đến từ các vùng sa mạc rộng lớn như sa mạc Sahara được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra thủy triều đỏ.

Hiện tượng thủy triều đỏ sẽ có nhiều màu khác nhau

Một số sự kiện tảo nở hoa tại bờ biển Thái Bình Dương được cho là có mối liên hệ với sự xuất hiện của các biến đổi khí hậu quy mô lớn, ví dụ như các sự kiện El Nino. Trong khi thủy triều đỏ ở vịnh Mexico đã được ghi nhận bởi các nhà thám hiểm thời kì đầu như Cabeza de Vaca, vẫn chưa rõ ràng điều gì làm khởi phát cho sự nở hoa của tảo cũng như mức độ của các tác nhân của tự nhiên lẫn con người đóng vai trò lớn tới đâu trong sự phát triển của chúng.

Và ngoài ra vẫn còn có những cân nhắc rằng sự gia tăng của thủy triều đỏ về tần suất và mức độ nghiêm trọng của việc tảo biển nở hoa trên các bãi biển trên thế giới liệu có thực sự đang diễn ra trong thực tế hay đó chỉ là sự gia tăng của những nỗ lực quan sát đi cùng những tiến bộ trong phương pháp nhận dạng loài.

Cũng có nghiên cứu chỉ ra rằng, nguyên nhân chủ yếu sinh ra thuỷ triều đỏ là do nước biển bị ô nhiiễm. Chúng ta đều biết rằng, những chất thải có chứa chất độc khi thải xuống biển sẽ làm cho biển bị ô nhiễm, đã uy hiếm nghiêm trọng đến sự sinh tồn của các động thực vật trên biển. Nhưng những chất thải đổ ra biển không chỉ có chất độc hại, mà cần có những chất dinh dưỡng cần cho sinh trưởng của thực vật ở trong biển như đạm, lân và than, v.v… khi những muối dinh dưỡng đó quá phong phú, đó cũng là điều phiền phức.

Trong điều kiện môi trường thích nghi, chẳng hạn như có mưa lớn làm cho độ muối của nước biển giảm thấp, nhiệt độ nước biển có lợi, không có gió thổi mạnh, hơn nữa lại có cả nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt đổ ra biển. Các chất muối của lân và đạm cũng như nguyên tố 1 vi lượng sắt mangan cùng các hợp chất hữu cơ đã tăng lên nhanh chóng. Lúc đó đã xảy ra hiện tượng “chất dinh dưỡng quá phong phú”.

Chất dinh dưỡng quá nhiều đã làm sinh sôi nảy nở các loài tảo và trùng roi. Một tế bào trùng roi sau 25 lần phân tách có thể sinh ra 33 triệu ấu trùng roi, một giọt nước biển có thể chứa được 6.000 con. Với những loại sinh vật thủy triều này bùn nổ, sinh sôi nảy nở và khi chúng chết đi sẽ nhuộm đỏ nước biển.

Hiện tượng thủy triều đỏ được nghiên cứu do trùng roi là tác nhân chính

Qua thực nghiệm của các nhà khoa học đã chứng minh độc tố trong trùng roi sinh ra rất dễ tích tụ trong thân của con sò, hến. Khi con người ăn phải các loại đông vật như trai sò ốc hến… sẽ bị trúng độc. Điều đáng sợ là, những sinh vật đã bị ô nhiễm thuỷ triều đỏ; chứa độc tố, trong đó có độc tính mạnh gấp 80 lần chất độc của rắn hổ mang bành. Con người ăn nhằm những loại hải sản đó thì nôn mửa tháo tỏng, nặng thì tử vong.

Sinh vật thủy triều đỏ sau khi tiêu thụ hết dưỡng khí ở trong nước, một phần nước mất khả năng tự làm sạch. Lúc đó, nếu tiếp tục thải chất thải xuống biển. Sẽ làm cho khu biển sẽ nhiễm độc nặng hơn. Tình trạng độc hại cứ như thế mà quay vòng, cuối cùng sẽ huỷ hoại tận gốc tài nguyên sinh vật biển. Qua đấy ta thấy, thủy triều đỏ là một loại ô nhiễm môi trường biển nghiêm trọng.

Quá trình sự nở hoa của tảo biển

Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào. Quá trình nở hoa của tảo biển

1. Phân loại.

Người ta chia hiện tượng nở hoa của tảo độc hại thành một số loại sau:

- Các loài không chứa độc tố nhưng khi nở hoa làm thay đổi màu nước; dưới những điều kiện đặc biệt chẳng hạn như trong các vịnh kín, tảo nở hoa có thể tăng đến mật độ rất cao làm chết cá và các động vật không xương sống có trong thủy vực đó do cạn kiệt oxy. Tiêu biểu trong nhóm này là các loài: Gonyaulax polygramma, Noctiluca scintillans (tảo giáp), Trichodesmium erythraeum (tảo lam)

- Các loài sản sinh ra các độc tố mạnh mà ta có thể phát hiện được thông qua chuỗi thức ăn tới con người, gây nên một loạt các chứng bệnh về thần kinh và tiêu hóa, trong đó các đại diện của tảo Giáp, có loài thuộc chi Dinophysis, Goniaulax và Prorocentrum có tính độc rất cao.

- Các loài không độc với người nhưng lại độc với cá và các động vật không xương sống (đặc biệt trong các hệ thống nuôi thâm canh) do phá hủy hoặc làm tắc các mang của chúng; bao gồm các loài tảo khuê Chaetoceros convolutus, tảo giáp Gymnodinium mikimotoi,... gây nên.

2. Màu sắc

-Đối với vùng ôn đới: nước có màu đỏ nên có tên gọi là “thủy triều đỏ”.

Thủy triều đỏ ở vùng ôn đới

- Đối với vùng nhiệt đới: nước có màu xanh do một số loài tảo lục gây ra.

Thủy triều đỏ ở vùng nhiệt đới

Tác động của thủy triều đỏ đến hệ sinh thái

- Thủy triều đỏ được biết đến dưới các đợt nở hoa bùng phát của tảo biển, tấn công và làm tổn thương hàng loạt đối với động vật biển, giáp xác và thân mềm như cua, tôm, trai, sò, vẹm. Sự tác động của tảo độc, hại tới các loài động vật như chim, thú chủ yếu bằng cách gián tiếp, thông qua chuỗi thức ăn tức là những động vật bậc cao sẽ bị tác động khi tiêu thụ các hải sảnbiển cá, cua.. đã nhiễm độc tố cao.

- Chất độc do tảo nở hoa làm ảnh hưởng tới thần kinh, hủy diệt hoặc gây nhiễm độc cho các sinh vật biển. Conngười ăn phải các sinh vật này sẽ bị ngộ độc, thậm chí tử vong. Tảo này sẵn có trong nước biển nên cứ gặp nhiệt độ tăng, sự trao đổi nước kém chất hữu cơ trong môi trường tăng... là bùng phát.

Tác động của thủy triều đỏ dẫn đến sinh vật biển chết hàng loạt

- Một số loài vi khuẩn lam sản sinh các độc tố hòa tan trong nước, gây hại cho những người tiếp xúc với chúng. Chẳng hạn, Microcystis spp có độc tố microcystin; Anabaena có độc tố an atoxin; Trichodesmium erythraeum có độc tố thần kinh neurotoxin làm chết các loài thủy sản nuôi. Còn khuẩnlam Lyngbya majuscula phân bố khá phổ biến dọc bờ biển Việt Nam (thủ phạm gây các ca nhiễm độc ở Bình Thuận) sản sinh độc tố Lyngbyatoxin và debromoaplysiatoxin.

- Ngoài ra, một số loài tảo độc hại có thể trực tiếp gây hại cho các loài thủy sinh vật, như làm tắc nghẽn mang hoặc khi phân hủy giải phóng độc tố ra môi trường. Gây ra cái chết hàng loạt cho các loài cá có lẽ là tác động lớn nhất thường quan sát được trong những tác động của của thủy triều đỏ.

Tác động của thủy triều đỏ đến con người

Hiện nay, có 6 loại triệu chứng ngộ độc do tiêu thụ thực phẩm biển nhiễm độc tố tảo xảy ra với con người. Sáu hội chứng ngộ độc thực phẩm biển được ghi nhận do sự tích tụ độc tố tảo trong cá hoặc các loại thân mềm có vỏ như đau đầu, đau bụng, khó thở, ngộ độc..

Độc tố do tảo sinh ra gồm nhiều nhóm khác nhau, chúng được tích lũy trong thịt động vật thủy sinh thông qua chuỗi thức ăn và là nguyên nhân trực tiếp của nhiều dạng ngộ độc khác nhau. Người ta thống kê có các dạng ngộ độc sau: - Ngộ độc gây liệt cơ PSP (Paralytic shelfish poisoning) do các loài thuộc chi Alexandrium và Gymnodiniums, tích lũy trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ. - Ngộ độc tiêu chảy DSP (Diarrhetic shellfish poisoning) do một số loài thuộc chi Dinopysis, tích lũy trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ. - Ngộ độc gây mất trí nhớ ASP (Amnesic shellfish poisoning) do một số loài thuộc chi Pseudo-nitzschia, tích lũy trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ. - Ngộ độc cá rạn san hô CFP (Ciguatera shellfish poisoning) do nhóm tảo giáp sống đáy tích lũy trong cá rạn san hô - Ngộ độc thần kinh NSP (Neurptoxic shellfish poisoning) do một số loài trong đó có Gymnodinium breve gây tê liệt thần kinh.

Tình hình thủy triều đỏ ở Việt Nam

-  Vùng biển Việt Nam có khoảng 6 loại tảo gây nên hiện tượng thủy triều đỏ, từ phá Tam Giang (Thừa Thiên - Huế) đến vịnh Nha Trang và vùng biển ven bờ Bình Thuận.

- Tuy nhiên, khu vực biển Bình Thuận là nơi có tần suất nở hoa của vi tảo cao nhất, hiện tượng này dường như xảy ra hàng năm vào khoảng tháng 3 đến tháng 8, khi nhiệt độ ấm lại và cường độ bức xạ cao nhất trong năm. Cũng trong thời kỳ tháng 7 - 8, hiện tượng nước trồi tỏ ra mạnh nhất, nhiều nhà khoa học cho rằng hiện tượng nước trồi cũng có quan hệ mật thiết đến sự nở hoa của vi tảo.

Thủy triều đỏ ở Bình Thuận

- Đồng thời, nghề sản xuất giống thủy sản và nuôi lồng các loài tôm hùm, cá mú cũng thải ra môi trường một lượng dinh dưỡng đáng kể cũng là một điều kiện kích thích sự nở hoa.

- Cụ thể như tảo Phaeocystis globosa thường xuyên gâynở hoa ở vùng biển Bình Thuận tạo bọt trắng

-Theo số liệu thống kê từ 1999 đến 2007 ở Biển Bình Thuận đã có nhiều lần hiện tượng thủy triều đỏ sảy ra, tần suất ngày càng cao, cụ thể như sau:

+Năm 1999: sảy ra 1 lần/ tháng 3

+Năm 2002:……….1 lần/tháng 7

+Năm 2004:……….1 lần/tháng 7

+ Năm 2005:……….2 lần/tháng 8

+Năm 2006:……….2 lần/tháng 8

+Năm 2007:……….2 lần/tháng 7-9

Thủy triều ở Bình Thuận

Thảm họa "thủy triều đỏ" ở Bình Thuận trung tuần tháng 7/2002 tạo thành vùng thủy triều đỏ rộng khoảng hơn 40km2, làm khoảng 90% sinh vật trong vùng triều, kể cả cá, tôm trong các lồng, bè bị tiêu diệt; môi trường bị ô nhiễm nặng, mấy tháng sau mới hồi phục.

"Thủy triều đỏ" cũng đã khiến 82 người phải nhập viện do tắm biển, với các triệu chứng ngứa, phồng rộp vùng da nhạy cảm; nguyên nhân là một loài tảo xanh lam "nở hoa", tiết độc tố vào nước biển. Cần lưu ý, sự "nở hoa" của tảo xanh lam (vi khuẩn lam) còn xảy ra ở nhiều hồ chứa nước ngọt, đe dọa sức khỏe những người sử dụng nguồn nước này.

Cũng có những loài tảo không "nở hoa" nhưng sản sinh độc tố; cá và các loài hai mảnh vỏ ăn tảo sẽ tích lũy độc tố trong cơ thể. Đến nay, các nhà nghiên cứu đã xác định 6 triệu chứng ngộ độc ở người do ăn phải những loài có tích lũy độc tố tảo. Những độc tố này không bị phá hủy trong quá trình đun nấu và cũng không ảnh hưởng đến mùi vị của thực phẩm biển. Vì vậy, người sử dụng, kể cả ngư dân, cũng không phát hiện ra độc tố tảo trong thức ăn.

Ở nước ta, Trung tâm An toàn thực phẩm và vệ sinh thú y thủy sản (thuộc Bộ Thủy sản) có trách nhiệm giám sát an toàn thực phẩm biển (chủ yếu là thân mềm hai mảnh vỏ) xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Tuy nhiên, nhiều địa phương nuôi vẹm xanh và các loài thân mềm hai mảnh vỏ khác lại chưa chú trọng vấn đề này.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Lâm cho rằng chúng ta có thể hạn chế thiệt hại do "thủy triều đỏ" gây ra, với điều kiện phải đầu tư thích đáng cho các nghiên cứu cơ bản. Đối tượng nghiên cứu ở đây không chỉ là tảo gây hại, mà phải điều tra cả những yếu tố tác động đến môi trường biển như tính chất vật lý, hóa học, nhiệt độ, dòng chảy, nguồn nước thải ra biển, đặc điểm kinh tế - xã hội...

Ngoài ra, cần tuyên truyền, giáo dục trong ngư dân là khi phát hiện dấu hiệu "thủy triều đỏ" cần báo ngay cho cơ quan chức năng, để từ đó có những giải pháp cần thiết, như di chuyển lồng nuôi tôm, cá đến nơi khác, thay nước trong hồ nuôi... Việc giám sát tảo gây hại ở một khu vực nhỏ (ví dụ như vịnh Florida) của Mỹ tốn cả triệu USD mỗi năm. Hằng năm, Trung Quốc cũng bỏ ra một ngân sách lớn để nghiên cứu và giám sát tảo gây hại. Ở nước ta, đầu tư cho lĩnh vực này còn rất khiêm tốn.

Thủy triều ở Hải Phòng

Hiện tượng thủy triều đỏ lần đầu tiên được ghi nhận tại Hải Phòng vào tháng 6/2002 tại Cát Bà. Đợt bùng phát đó đã khiến cho tỷ lệ cá lồng chết tăng lên hơn 20 lần so với bình thường. Trong một năm qua, Viện Nghiên cứu hải sản thực hiện đề tài nghiên cứu về hiện tượng thuỷ triều đỏ và ghi nhận liên tiếp 3 đợt bùng phát thuỷ triều đỏ ở Cát Bà, gây thiệt hại nhiều tỷ đồng cho các hộ nuôi ngao ở khu vực ven biển Đồng Bài, Phù Long, Hiền Hào thuộc huyện Cát Hải.

Tác nhân gây ra hiện tượng thủy triều đỏ là loài tảo giáp Noctiluca scintillans, chủng màu đỏ. Từ cuối tháng 3/2002, loài tảo này bùng phát với mật độ cao, tạo ra các váng nổi trên bề mặt. Do tương tác thủy triều và dòng chảy, một số khối nước mang theo thủy triều đỏ trôi dạt và lưu lại vùng ven bờ, vịnh kín yên tĩnh, nơi chúng có điều kiện tiếp tục gia tăng về mật độ, tạo các lớp váng dày đặc. Đây là lý do xuất hiện các dải thủy triều đỏ đậm đặc tại một số vũng, áng, âu thuyền ven đảo Cát Bà.

Tảo Noctiluca scintillans không sinh độc tố nên không có nguy cơ gây ngộ độc cho người hay động vật thủy sản. Tuy nhiên chúng có khả năng tích tụ amoniac với hàm lượng cao rồi dải phóng vào môi trường nước. Mật độ cao của chúng còn gây tình trạng cạn kiệt oxy trong nước.

Thủy triều đỏ ở Nghệ An

Từ đầu năm 2016 đến nay, một số đợt thủy triều đỏ xuất hiện khiến nước sông Hoàng Mai, thị xã Hoàng Mai (Nghệ An) lúc có màu đỏ, lúc màu bùn. Nước thủy triều đỏ xâm nhập đã gây thiệt hại và khó khăn cho việc nuôi trồng thủy sản.

Người dân ở phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai cho biết, từ đầu năm đến nay, cửa sông Hoàng Mai đón một số đợt thủy triều đỏ khiến nước sông Hoàng Mai lúc có màu đỏ, lúc màu bùn. Giữa tháng 4/2016 đến nay, một số đợt thủy triều đỏ tiếp tục xuất hiện, đã khiến cho nhiều thủy sản của người dân bị thiệt hại. Đây đang là thời điểm đầu vụ nuôi, việc thủy triều đỏ xâm nhập cửa biển đã khiến bà con không dám đưa nước vào các hồ nuôi, mà phải đợi những con nước sau.

Hiện nay, người nuôi tôm ở khu vực này đang còn phải đối mặt với hiện tượng tôm chết hàng loạt. Tại xã Quỳnh Liên, năm hồ tôm của một số hộ bị xóa sổ.

Hiện, thị xã đang chỉ đạo phòng ban chuyên môn tiến hành lấy mẫu xét nghiệm, đồng thời thông báo rộng rãi để người nuôi tôm được biết tình hình dịch bệnh. Cấm các hộ dân có hồ nuôi tôm chết xả thải ra ngoài khi chưa có kết luận của ngành chức năng.

Tình hình thủy triều đỏ trên thế giới

Năm 1793: Trường hợp đầu tiên được ghi nhận xảy ra ở British Columbia, Canada

Thủy triều đỏ ở Mỹ

Riêng hiện tượng thủy triều đỏ là hiện tượng thường xảy ra hàng năm tại USA . Nhất là ở bờ biển Florida ( vịnh Mexico) do loài tảo Karenia brevis thuộc nhóm Dinoflagellate với mật độ lên tới hàng chục triệu cells/ml . Phía tây bắc US, đặc biệt là ở vịnh Maine, thủy triều đỏ ở đây lại do 1 loài Dinoflagellate khác ( loài Alexandrian fundyense ) Thủy triều đỏ gây hại nghiêm trọng cho môi trường vì tảo tiết độc chất tác động hệ thần kinh ( nhóm neurotoxin ) Loài K.brevis ở Florida tiết ra brevetoxin , loài A. fundyense tiết saxitoxin

Năm 1840: Thủy triều đỏ xuất hiện tại Florida, tuy không có trường hợp tử vong nhưng người dân có thể bị kích ứng đường hô hấp (ho, hắt hơi và chảy nước mắt) khi các sinh vật thủy triều đỏ (Karenia brevis) hiện diện dọc theo bờ biển và gió phát tán đi những chất độc lơ lửng trong không khí của chúng vào bầu không khí. Việc bơi lội vẫn an toàn song kích ứng da hay tồi tệ hơn là cháy da có thể xảy ra trong khu vực tập trung cao của thủy triều đỏ.

Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào. Hình ảnh thủy triều đỏ ở Mỹ

Năm 2005:  Đợt thủy triều đỏ bùng phát tại bang New England (Mỹ) đã giết chết 30 con lợn biển dọc theo bờ biển bang Florida trong mùa xuân và làm ngành công nghiệp chế biến sò của New England thiệt hại hàng triệu đô-la Mĩ

2011: Bắc California

2011: Vịnh Mexico

2013: Tháng Một, một đợt thủy triều đỏ xảy ra một lần nữa tại bờ biển Đông thuộc bang Sabah nằm trên đảo Borneo của Malaysia. Hai trường hợp tử vong đã được báo cáo sau khi họ tiêu thụ một dạng động vật có vỏ đã bị nhiễm độc tố từ thủy triều đỏ.

2013: Tháng Một, đợt thủy triều đỏ xảy ra ở bãi biển Sarasota - chủ yếu tại chuỗi đảo Siesta Key, Florida gây ra hiện tượng cá chết gây ra tác động tiêu cực đối với khách du lịch, và gây ra các vấn đề về đường hô hấp cho du khách.

2014: Vào tháng 8 một đợt thủy triều đỏ không lồ xảy ra tại Florida có độ dài 90 dặm (khoảng 145km) và rộng 60 dặm (khoảng 96km)

Thủy triều đỏ ở Trung Quốc

Vào năm 2004: Hai đợt thủy triều đỏ với qui mô lớn do tảo gây nên đã lan khắp vùng biển Bohai của Trung Quốc, đang đe dọa nguồn thủy sản thuộc khu công nghiệp cá quan trọng này sẽ bị nhiễm bệnh. Thủy triều đỏ bắt đầu xuất hiện ở gần cửa sông Vàng - sông dài thứ hai của Quốc, làm ảnh hưởng 1850km2 ở khu vực này.

Một đợt thủy triều đỏ khác bao phủ khoảng 3200 km2 ở gần thành phố cảng Tianjin thuộc miền bắc Trung Quốc. Các chuyên gia hải dương học cho biết thủy triều đỏ sẽ gia tăng, nhưng cho đến thời điểm này thì những loại động vật có vỏ và những loài hải sản khác vẫn an toàn cho người sử dụng.

Tất cả hải sản trong khu vực bị ô nhiễm vì thủy triều đỏ đều được kiểm tra kỹ lưỡng trước khi được đưa vào thị trường. Thủy triều đỏ chính là thủ phạm sinh ra những sinh vật phù du với số lượng rất lớn, chính chất thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp đã là nguồn dinh dưỡng nuôi sống những sinh vật này. Trong những năm gần đây, nhiều vùng bờ biển TQ đã bị thủy triều đỏ tàn phá, đặc biệt là phía bắc vùng biển Bohai, biển Đông và biển Nam Trung Quốc gần cửa sông Pearl.

Năm 2012: Trung Quốc ra cảnh báo về hiện tượng thủy triều đỏ. Đây là đợt thuỷ triều đỏ đầu tiên được phát hiện ở biển Đông và Hoàng Hải.

Theo cảnh báo của Cơ quan đại dương quốc gia (SOA), mẫu tảo được tàu tuần tra biển thu thập từ vùng nước này đã bị phát hiện nhiễm độc. SOA cho biết thuỷ triều đỏ được gây ra bởi hoa của giống tảo Noctiluca scintillan.

SOA nói họ vẫn sử dụng công nghệ viễn thám vệ tinh, kết hợp với tàu tuần tra và trực thăng để theo dõi bất kỳ thay đổi gì của thuỷ triều đỏ.

Tảo có thể bám vào cá và khiến cá chết ngạt. Mật độ của tảo dày thêm khi nồng độ muối trong nước biển và nhiệt độ nước biển tăng. Sự bùng phát số lượng tảo có thể gây thiệt hại cho ngành đánh bắt cá và nuôi trồng thuỷ sản.

Các chất độc có thể đi vào chuỗi thức ăn, tích tụ trong cá và động vật vò sò. Những người ăn phải các loại hải sản nhiễm này bị nhiều loại ngộ độc khác nhau. Tuy nhiên, không phải đợt thuỷ triều đỏ nào cũng độc.

Năm 2015: khu vực bờ biển thuộc thành phố Chu Hải, tỉnh Quảng Đông – Trung Quốc xuất hiện tình trạng thủy triều đỏ hiếm thấy và gây nhiều lo lắng cho người dân trong khu vực. Hiện tượng này bắt đầu xuất hiện từ ngày 04/ 1/2015 và bùng phát mạnh mẽ trong những ngày tiếp đó.

Thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào?

Ba loại tác hại của tảo khi nở hoa là:

+ Phát triển với mật độ cao làm cạn kiệt oxy trong thủy vực hoặc gây chết động vật thủy sinh do tắc nghẽn mang hoặc tổn thương mang.

+ Sản sinh độc tố giết hại các sinh vật trong hệ sinh thái.

+ Sản sinh độc tố tích lũy trong các loài hải sản (thông qua chuỗi thức ăn) gây hại đối với người sử dụng. Các loài tảo có thể mang một, hai hay cả ba tác hại trên.

- Tảo độc gây chết tôm, cá: Rất nhiều nhóm tảo thông thường tồn tại trong thủy vực có khả năng gây chết đối với động vật thủy sinh. Một số loài tảo Ceratium được biết có liên quan đến hiện tượng chết ấu trùng hai mảnh vỏ. Notiluca scintillans là loài tảo có kích thước lớn, có khả năng ăn trứng cá trôi nổi, đồng thời gây hại động vật thủy sản thông qua hàm lượng amoniac rất cao được tích lũy trong tế bào. Một số nghiên cứu cũng cho thấy rằng một số loài tảo độc có thể gây chết tôm bao gồm các loài Pyrodinium sp.; Alexandrium sp.; Protogonyulax sp.; Protoperidium sp. và Gymnodinium sp. Động vật thủy sản nuôi trong lồng và ao đầm chịu nhiều ảnh hưởng của tảo độc hơn động vật sống tự nhiên trong vực nước vì chúng không có khả năng chạy trốn khỏi vực nước bị ảnh hưởng của tảo độc hại.

- Tảo sinh độc tố: Hiện nay người ta ghi nhận được khoảng 40 loài có khả năng sinh độc tố, phần lớn chúng thuộc 3 nhóm tảo là: tảo lam (Cyanobacteria), tảo giáp (Dinophyta) và tảo roi (Haptophyta hay Prymnesiophyta). Bên cạnh ba nhóm chính này, một số loài tảo khác cũng có khả năng sinh độc tố như tảo silic, nhóm tảo Raphydophyta. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh độc tố sinh ra từ các loài tảo độc có tiên mao (Dinoflagellata) có thể làm tổn thương mang, ảnh hưởng đến hoạt động hô hấp của động vật thủy sinh, gây hiện tượng xuất huyết, vỡ mạch máu hay tác động đến hệ thần kinh của động vật thủy sản.

Ngoài ra sự nở hoa của tảo độc còn có thể làm biến động lớn các chỉ tiêu về môi trường như: DO, pH, kiềm, làm thay đổi hàm lượng kim loại nặng trong nước biển thông qua quá trình trao đổi ion kim loại của các tế bào tảo. Một nghiên cứu ở Trung Quốc đã phát hiện một số loài tảo có tiên mao (Dinoflagellata) thuộc giống Psymneseum có thể thải ra độc tố làm vỡ các mạch máu làm cho tôm cá chết hàng loạt.

- Độc tố tích lũy trong các sản phẩm biển: Chúng ta biết rằng nhuyễn thể là động vật thủy sản có khả năng hấp thu và tích lũy độc tố từ thủy vực. Do vậy ngoài những tác động gây chết trực tiếp của tảo độc đến nhuyễn thể thì hiện nay hầu hết các quốc gia đều tiến hành việc quan trắc và có những quy định nghiêm ngặt về xuất nhập nhuyễn thể. Đối với nhuyễn thể thì độc tố có thể tích lũy trong cơ thể đến vài tháng. Sự đào thải độc tố diễn ra trong 2 giai đoạn, giai đoạn đầu mức độ giảm hàm lượng độc tố rất nhanh xuống hàm lượng vừa phải trên mức độ an toàn cho phép và duy trì trong một thời gian dài.

Hiện tượng “thủy triều đỏ” là hiện tượng xảy ra trong tự nhiên có từ lâu đời, tuy nhiên các khảo sát mới đây cho thấy tần suất các đợt nở hoa tảo độc gây thiệt hại cho sản xuất có xu hướng gia tăng trong khoảng hai thập niên vừa qua. Một phần là nhận thức khoa học về vấn đề này đang ngày càng được nâng lên.

Thủy triều đỏ là gì và thủy triều đỏ nguy hiểm như thế nào. Loại tảo có độc tố

Ngày càng có nhiều chương trình nghiên cứu với sự tham gia của nhiều nhà khoa học và các hệ thống quan trắc cũng được tăng cường hơn nên hiện nay có nhiều số liệu nghiên cứu, quan sát về hiện tượng “thủy triều đỏ” trong tự nhiên. Các thống kê cho thấy thực sự có sự gia tăng đến mức đáng lo ngại về tần suất xuất hiện và mức độ thiệt hại do các đợt “thủy triều đỏ” gây ra.

Việc tiến hành các chương trình nghiên cứu, kiểm soát tảo độc hại trong các khu vực nuôi trồng thủy sản đảm bảo lợi ích các khu vực này vì nó đảm bảo sự an toàn môi trường nuôi, đảm bảo an toàn hệ sinh thái ven biển và đảm bảo sản lượng thủy sản không bị ảnh hưởng bởi các đợt nở hoa của tảo độc. Điều quan trọng hơn là nó đảm bảo các sản phẩm thủy sản được sản xuất ra trong khu vực đó an toàn đối với người tiêu dùng và như vậy góp phần đảm bảo uy tín sản phẩm thủy sản.

Một số biện pháp xử lý khi xảy ra hiện tượng “thủy triều đỏ”

Khi phát hiện hiện tượng “thủy triều đỏ” xuất hiện cần nhanh chóng thực hiện các giải pháp:

- Ngừng ngay không cung cấp thức ăn cho tôm, cá để giảm nhu cầu oxy của động vật thủy sản.

- Di chuyển lồng nuôi đến nơi an toàn hoặc dìm lồng xuống gần đáy biển để tránh lớp nước tầng mặt chịu ảnh hưởng của tảo độc hại.

Thường xuyên kiểm tra và thay nước cho cá

- Bơm nước biển từ tầng đáy lên mặt nơi có lồng, bè nuôi để cung cấp nước sạch.

- Một biện pháp đã được áp dụng ở một số nước như Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc là sử dụng đất sét (dạng bột hoặc dạng lỏng) rải trên vùng thủy triều đỏ với lượng 20-200g/m2 để kết tủa các tế bào tảo độc hại chìm xuống đáy. Tuy nhiên biện pháp này cũng mới chỉ thử nghiệm chứ chưa được sử dụng rộng rãi.

- Hiện tại các nhà khoa học đang phát triển phương pháp sử dụng hóa chất làm tan màng nhày do tảo độc gây ra trong mang cá, hỗ trợ cá hô hấp hay sử dụng hóa chất như ozôn để diệt tảo. Hoặc sử dụng các biện pháp sinh học như sinh vật ăn lọc (nhuyễn thể hai mảnh vỏ), động vật phù du, virus, vi khuẩn hay một loài tảo khác để hạn chế sự bùng phát của tảo độc.

Du khách biển kinh hoàng trước hiện tượng Thủy triều đỏ

Thủy triều đỏ- nỗi sợ hãi cho du khách biển Florida Đợt thủy triều đỏ lớn nhất kéo dài suốt gần một thập kỷ qua tại bang Florida của Mỹ đang trở thành "nỗi ám ảnh" của mùa du lịch biển tại đây khi hiện tượng này kéo theo tình trạng cá chết hàng đàn tại Vịnh Mexico, đồng thời gây nguy hiểm nghiêm trọng cho sức khỏe người dân nếu nó theo sóng vào bờ. Hãng tin Reuters ngày 7/8/2014 dẫn nghiên cứu của các nhà khoa học đến từ Phòng thí nghiệm Mote Marine tại Sarasota, bang Florida, cho biết đợt thủy triều đỏ lớn nhất kể từ năm 2006 này kéo dài từ Vùng cán xoong của Alaska đến khu vực Vịnh Tampa với chiều dài lên đến 130km và chiều rộng là80 km. Để xác định thủy triều đỏ và dự đoán tốc độ di chuyển của nó, nhóm nghiên cứu đã bố trí một chuyến đi thăm dò ba ngày bằng thuyền nhằm kiểm tra các mẫu nước biển trong diện tích 5.180km2. Thủy triều đỏ ở Chile cũng gây ái ngại cho cư dân nới đây Kết quả cho thấy hiện tượng thủy triều đỏ xuất hiện ngay dưới đáy biển và có thể dễ dàng bị cuốn theo dòng nước dạt vào bờ, gây ô nhiễm và mất mỹ quan cho các bãi biển phía Bắc và phía Nam Tampa. Thủy triều đỏ là hiện tượng tự nhiên, còn được gọi là "tảo nở hoa", tồn tại từ nhiều thế kỷ qua, xảy ra từ tháng Ba đến tháng Chín hàng năm ở nhiều vùng biển trên thế giới. Tại Chile, hồi năm 2009, một đợt thủy triều đỏ đã tàn phá các bờ biển phía nam, khiến hai người thiệt mạng trong vòng 15 ngày. Chính quyền địa phương sau đó đã ban hành lệnh cấm bán các hải sản đánh bắt được trong khu vực có thủy triều đỏ một thời gian do lo ngại tôm, cua, các bị nhiễm độc từ tảo biển. Thuỷ triều đỏ xuất hiện ở bãi biển Trung Quốc Ngày 24/11/2014, nhiều người dân và khách du lịch gần bãi biển Đại Mai Sa thuộc thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc được chứng kiến hiện tượng hiếm khi xảy ra là “thuỷ triều đỏ”. Khu vực xảy ra hiện tượng này là bãi biển gần khu resort Sheraton Đại Mai Sa. Đoạn nước thuỷ triều màu đỏ này dài hàng trăm mét và rộng khoảng chục mét. Nhiều người dân và khách du lịch khá ngỡ ngàng khi chứng kiến hiện tượng thủy triều đỏ xuất hiện gần bãi biển Đại Mai Sa. Người dân địa phương cho biết hiện tượng thủy triều đỏ rất hiếm khi xảy ra tại bãi biển Đại Mai Sa. Hiện tượng này vô cùng bất ngờ, khó có thể dự đoán được và nguy hiểm, gây ảnh hưởng lớn đối với con người và hoạt động nuôi trồng thủy hải sản. Mùa hè là thời gian lý tưởng cho các chuyến du lịch biển nhưng cũng là thời điểm xuất hiện thủy triều đỏ, gây tâm lý e ngại, hoang mang cho du khách. Biển Mũi Né, Bình Thuận sau nhiều ngày bị thủy triều đỏ "tấn công" Tuy chỉ xảy ra một năm một lần, trong khoảng một tuần nhưng thủy triều đỏ cũng gây thiệt hại cho nhiều điểm kinh doanh dịch vụ du lịch biển. Với tâm lý hoang mang, lo ngại nhiều du khách sẵn sàng hoãn, hủy các chuyến đi tới những nơi có hiện tượng này. Thậm chí, tình trạng này còn diễn ra nhiều ngày sau khi thủy triều đỏ đã hoàn toàn chấm dứt. Tại Việt Nam, hiện tượng "tảo nở hoa" thường xuất hiện dưới dạng những bọt đặc màu vàng xám, ở các vùng biển Nam Trung Bộ như Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận..., một số ít ở phía Bắc và phía Nam như Hải Phòng, Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong đó, khu vực biển Bình Thuận là nơi có tần suất "tảo nở hoa" nhiều nhất, thường vào tháng 6 âm lịch khi gió mùa tây nam mạnh lên. Tháng 7/2014, hiện tượng này đã xuất hiện ở khu vực Hòn Rơm, Nguyễn Đình Chiểu, Huỳnh Thúc Kháng (Phan Thiết) khiến nước biển có nhiều bọt bẩn. Tuy nhiên, đến nay lượng tảo trong nước biển đã giảm và rác từ ngoài khơi đưa vào cũng được thu dọn ở nhiều nơi.