Tiền lệ từ phán quyết

Theo BTV (ghi lại) / Sức Khỏe Cộng Đồng 15:06 03/09/2019

Và liệu rằng, từ này về sau tại Việt Nam sẽ còn có được bao nhiêu tác phẩm “tinh hoa” được kế thừa, và phát triển thông qua hình thức “làm tác phẩm phái sinh”, bao nhiêu tác phẩm sẽ được phát triển lên một tầm cao mới phù hợp hơn với sự phát triển của xã hội?

 

tien-le-tu-phan-quyet
Ông Lê Linh được ông nhận là tác giả duy nhất của 4 hình tượng trong Thần đồng đất Việt, xác nhận bà Hạnh không phải là đồng tác giả. Phan Thị được xác định là chủ sở hữu truyện. Ảnh minh họa

Sáng 3/9, TAND TP.HCM đã đưa ra phán quyết vụ tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ 4 hình tượng nhân vật truyện Thần đồng đất Việt giữa nguyên đơn là ông Lê Linh, bị đơn là Công ty Phan Thị và bà Phan Thị Mỹ Hạnh.

Theo đó, ông Lê Linh được ông nhận là tác giả duy nhất của 4 hình tượng trong Thần đồng đất Việt, xác nhận bà Hạnh không phải là đồng tác giả. Phan Thị được xác định là chủ sở hữu truyện.

Trước phán quyết này, LS Phan Vũ Tuấn (Văn Phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP HCM) đã có những chia sẻ thể hiện suy nghĩ của cá nhân mình xung quanh các vấn đề như quyền tác giả, quyền làm tác phẩm phái sinh... 

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

Trong chế định quyền tác giả, pháp luật không chỉ ghi nhận, bảo hộ quyền của chủ thể trực tiếp lao động sáng tạo để tạo ra tác phẩm (hay còn được gọi là tác giả) mà pháp luật còn ghi nhận và bảo hộ quyền của chủ thể đầu tư tài chính và cơ sở vật chất – kĩ thuật để tác giả sáng tạo ra tác phẩm (hay còn gọi là chủ sở hữu quyền tác giả).

Chính vì vậy, pháp luật Sở hữu trí tuệ đã phân định chế định “Quyền tác giả” ra thành hai bộ phận là “Quyền nhân thân” và “Quyền tài sản” để bảo hộ song song dựa trên nguyên tắc cân bằng lợi ích.

Thế nhưng, không phải ai cũng nhìn nhận đúng vấn đề bảo hộ song song dựa trên nguyên tắc cân bằng lợi ích giữa hai chủ thể quyền này.

Với tư duy, lối suy nghĩ và lối sống nghĩa tình đặc trưng của người phương Đông, mà khi một sự việc, một vấn đề liên quan đến bản quyền được đặt lên bàn cân, được mang ra tranh chấp thì xu hướng nghiêng về bên yếu thế, nghiêng về phía “công lý”, “chính nghĩa” mà theo ý kiến chủ quan của một bộ phận, thành phần trong xã hội.

Bản chất, mấu chốt của các vấn đề, tranh chấp thường là các yếu tố khách quan tồn tại và liên quan đến vụ việc đó lại ít được quan tâm đến. Và chính vì thế, các quy định của pháp luật được đặt ra không còn được hiểu theo đúng tinh thần của nó và vô tình tạo ra những tiền lệ đi ngược lại với nguyên tắc chung và tạo ra sự hạn chế cho sự phát triển chung của xã hội.

Chẳng hạn như trong vụ tranh chấp bản quyền liên quan đến tác phẩm truyện tranh Thần Đồng Đất Việt, khi tòa án đưa ra phán quyết buộc Phan Thị chấm dứt việc tạo ra và sử dụng 4 hình tượng nhân vật Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo trên các biến thể khác nhau do Phan Thị không có quyền cắt xén tác phẩm, làm các hành động gây phương hại đến uy tín tác giả gặp đươc sự đồng tình, ủng hộ từ phía dư luận xã hội và được đánh giá là “công bằng” cho tác giả “Linh Lê”.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là phán quyết như vậy đã “công bằng” cho công ty Phan Thị hay chưa khi mà họ chính là chủ thể đầu tư tài chính và cơ sở vật chất – kĩ thuật và thuê tác giả sáng tạo ra tác phẩm.

Họ bỏ ra một khoản tiền để sáng tạo ra một tác phẩm và đến cuối cùng thì họ bị hạn chế “Quyền làm tác phẩm phái sinh” – là một độc quyền mà pháp luật trao cho họ bởi vì để bảo vệ tính nguyên vẹn của tác phẩm gốc, bảo vệ uy tín, danh dự của tác giả.

Trong khi, việc làm tác phẩm phái sinh được pháp luật ghi nhận là các hành vi dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải hoặc tuyển chọn thì việc để đảm bảo sự toàn vẹn, không được cắt xén, sửa chữa là điều khó có thể được đảm bảo một cách tuyệt đối.

Mà một khi đã bảo vệ tuyệt đối quyền nhân thân của tác giả thì quyền làm tác phẩm phái sinh vô hình chung chỉ còn là lý thuyết suông. Vì để bảo vệ tuyệt đối quyền của một chủ thể mà tước đoạt đi quyền của một chủ thể khác là điều không phù hợp, đi ngược lại với tinh thần của pháp luật về bảo vệ quyền tác giả của công ước Berne và pháp luật Việt Nam.

Không những thế, tiền lệ này sẽ tạo ra sự hạn chế vô hình trong kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa, tinh hoa đã có từ trước. Mà một trong những ảnh hưởng tiêu cực từ tiền lệ được đưa ra từ phán quyết trên có thể kể đến đầu tiên đó là trường hợp của bộ phim “Cậu Vàng” (dự án phóng tác từ truyện ngắn Lão Hạc – Nam Cao).

Chỉ mới bắt đầu công đoạn chọn “diễn viên”, đoàn phim đã gặp phải nhiều ý kiến trái chiều từ dư luận bởi việc thực hiện truyền tải hình tượng cậu Vàng trong bối cảnh xã hội Việt Nam thời ấy bằng hình ảnh chó Nhật - là quốc khuyển Nhật Bản liệu có là không đảm bảo được sự toàn vẹn của hình ảnh Cậu Vàng trong truyện ngắn Lão Hạc?

Và với sự công phẫn của cộng đồng mạng bây giờ thì việc thay đổi hình tượng nhân vật Cậu Vàng như vậy có hay không gây ảnh hưởng đến danh dự và uy tín của tác giả? Và liệu rằng, khi ấy tác phẩm này có nhận được sự đón nhận từ công chúng? Hay sẽ bị chết “yểu” bởi sức ép của dư luận từ việc đưa ra kết luận căn cứ vào các tiền lệ có trước?

Và liệu rằng, từ này về sau tại Việt Nam sẽ còn có được bao nhiêu tác phẩm “tinh hoa” được kế thừa, và phát triển thông qua hình thức “làm tác phẩm phái sinh”, bao nhiêu tác phẩm sẽ được phát triển lên một tầm cao mới phù hợp hơn với sự phát triển của xã hội?

 

MelOn bị điều tra vì tham ô tiền bản quyền âm nhạc

Sự việc mới được lan truyền khắp các trang mạng, truyền thông Hàn Quốc. Hiện, phí MelOn vẫn chưa lên tiếng về vấn đề này.

 

Nhà sản xuất 'Gạo nếp gạo tẻ' kiện FPT vi phạm bản quyền, đòi bồi thường hơn 9 tỷ đồng

Nhà sản xuất phim “Gạo nếp gạo tẻ” đã đâm đơn kiện đơn vị FPT Telecom đã vi phạm bản quyền với thiệt hại hơn 9 tỷ đồng.

Tin khác