“Mặc dù có nhiều ý kiến trái chiều nhưng tôi sẽ làm việc này đến cùng. Tôi sẽ sớm đưa ra công luận khi đã hoàn thiện nó”, PGS. TS Bùi Hiền, tác giả của công trình nghiên cứu cải cách tiếng Việt cho biết.
cai cách tieng việt
PGS. TS. Bùi Hiền, tác giả công trình cải cách tiếng Việt gặp nhiều sự cố trước dư luận.

Gần đây, bài viết “Chữ quốc ngữ và hội nhập quốc tế”, PGS.TS. Bùi Hiền - nguyên Hiệu phó trường ĐHSP Ngoại ngữ Hà Nội, nguyên phó Viện trưởng Viện Nội dung & Phương pháp dạy - học phổ thông được in thành sách đã gây ra nhiều tranh cãi trong dư luận.

Nội dung bài viết cho rằng, trải qua gần một thế kỷ đến nay chữ quốc ngữ đã bộc lộ nhiều bất hợp lý, nên cần phải cải tiến để giản tiện, dễ nhớ, dễ sử dụng, tiết kiệm thời gian, vật tư. Theo đó, cách viết tiếng Việt: "giáo dục" phải viết là "záo zụk", "nhà nước" là "n'à nướk", "ngôn ngữ" là "qôn qữ"...

Liên quan đến vấn đề trên, trao đổi với PV, PGS. TS. Bùi Hiển đã có cuộc trao đổi với PV.

Dư luận đang rất quan tâm đến công trình nghiên cứu cải cách tiếng Việt mà ông là tác giả. Xin ông cho biết, ông đã có ý tưởng này từ khi nào?

PGS. TS. Bùi Hiền: Vấn đề này không phải mới. Tôi đã bắt đầu thực hiện nó từ 30 năm trước. Bây giờ tôi mới đưa ra được một nửa đề án. Tức là mới có một phần về phụ âm, còn nguyên âm tôi chưa đưa ra.

Về nghiên cứu của mình, tôi mới chỉ đưa ra ở khuôn khổ là báo cáo khoa học trong giới ngôn ngữ học để tranh thủ lấy ý kiến từ các đồng nghiệp. Đây nó không phải là một cuộc trưng cầu dân ý vì không phải là đề án của Bộ hay của Nhà nước mà chỉ là ý kiến của một cá nhân còn chưa hoàn chỉnh.

Ông đã gặp những khó khăn gì khi bắt đầu thực hiện công trình nghiên cứu?

PGS. TS. Bùi Hiền: Trước khi báo cáo khoa học tôi cũng đã nhận được những phản ứng trái chiều cả từ dư luận và đồng nghiệp. Đa số họ thấy tiếng Việt như thế là tốt lắm rồi, cứ để yên nó như thế thôi, chẳng chết ai. Ngay trong giới ngôn ngữ học, có nhiều người ủng hộ nhưng cũng có không ít người phản đối ý tưởng của tôi. Đôi khi cũng có những người còn đang đắn đo, suy nghĩ.

Ngoài ra, việc báo chí đưa nghiên cứu chưa hoàn thiện của tôi ra trước công luận hơi vội, khi tôi chưa có sự chuẩn bị kỹ, chưa đưa ra những bản chính thức mà chỉ mới có bản tóm tắt như vậy khiến người ta không hiểu hết nên họ có những phản ứng tiêu cực.

Khi bắt tay vào thực hiện, tôi đã lường trước những khó khăn xảy ra. Vì vậy, tôi không  giật mình trước phản ứng của dư luận. Nhưng để làm được tốt, không mất công, không gây ra xáo trộn trong suy nghĩ của cả xã hội thì chưa nên công bố  công trình cải cách của tôi tôi ra sớm.  

Mặc dù có nhiều ý kiến trái chiều nhưng tôi sẽ làm việc này đến cùng. Tôi sẽ sớm đưa ra công luận khi đã hoàn thiện nó.

Đã lường trước được những khó khăn, nhưng vì sao ông vẫn quyết tâm đeo đuổi công trình này? Hơn nữa, ông đánh giá thế nào về tính khả thi của nó?

PGS. TS. Bùi Hiền: Văn bản đầu tiên mà tôi công bố trên Tạp chí Giáo dục Đại học cách đây khoảng 20 năm. Từ đó đến nay, năm nào Viện khoa học Ngôn ngữ, các trường Đại học cũng có đề cập vấn đề về tiếng Việt và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt nhưng chưa tập trung. Người ta chưa có một đề án chuyên về chữ tiếng Việt nên mỗi người nói một ý.

Trước hết là hãy gạt bỏ những cái tập quán cũ đi mà nhìn vào hiện tại, tương lai thì công trình của tôi mang tính khả thi rất lớn. Nhiều người nói là phải giáo dục lại toàn bộ đội ngũ dạy và học. Thực tế không phải vậy. Đó chỉ là suy đoán của họ mà thôi.

Phải thấy việc đó là cấp thiết, việc duy trì chữ quốc ngữ như hiện nay không thể kéo dài được nữa, nhất là sang đến thời kỳ công nghệ 4.0. Bây giờ tôi và các bạn làm việc hầu như không viết tay mà toàn đánh máy. Như vậy, chuyện dùng máy tính mà truyền đạt ý kiến, tiếng nói của Việt Nam cần phải gọn, ngắn và khoa học. Hiện nay, mấy bộ Vietkey của mình vẫn còn dựa trên cái cũ nên còn nhiều phức tạp.

Trong khi đó, mỗi giờ, mỗi phút của chúng ta đều là tiền bạc, công sức, rất quý giá. Việc chúng ta dành quá nhiều thời gian để vận lộn với cách viết cũ sẽ rất tốn công. Tôi đã thử tính mỗi một văn bản chúng ta đưa ra bằng chữ mới chúng ta có thể tiết kiệm khoảng 8 đến hơn 8%. Có nghĩa là 100 giờ thì tiết tiết kiệm được 8 giờ.

Bởi vậy, cải cách tiếng Việt hiện tại là vấn đề hết sức cấp thiết đối với công cuộc xây dựng đất nước của chúng ta về mặt văn hóa và giáo dục. Chưa kể việc giáo dục nếu được học chương trình mới, chữ mới có thể tiết kiệm rất nhiều.

Ngoài ra, lỗi văn bản chính tả của chúng ta trong các văn bản hiện nay cũng tràn ngập. Bạn muốn biên tập cũng phải tra từ điển, phải làm rất nhiều việc và mất 8 % nữa. Nếu áp dụng chữ mới, chúng ta sẽ không phải đi sửa chữa đi sửa chữa lại lỗi chính tả nữa.

Quyết tâm thực hiện công trình nghiên cứu của mình là như vậy, ông có suy nghĩ như thế nào khi đọc những bình luận cho rằng công trình nghiên cứu của mình là viển vông, không thực tế và xa vời?

PGS. TS. Bùi Hiền: Vừa rồi, dư luận không được chuẩn bị gì cả nên họ hoảng quá và họ phản ứng một cách nó hơi tiêu cực.

Thật ra, việc làm của tôi rất tích cực và thời sự. Nhưng họ không hiểu được cho nên họ phản ứng tiêu cực. Như vậy nó không lợi cho công việc của khoa học, công việc của xã hội, của văn hóa.

Thậm chí, có người đọc được ý tưởng của tôi còn phê phán nặng nề hơn. Họ nói là sao thời buổi đương khó khăn như thế này 'rửng mỡ' mà sao đưa ra những trò đó. Nhưng thực tế, nếu bạn đọc kỹ bản nghiên cứu của tôi thì vấn đề lý do cấp thiết là vì sao phải cải cách ngôn ngữ, đồng thời là làm thế nào để cải các được nó.

Nhưng rất tiếc công trình nghiên cứu của tôi vẫn chưa hoàn chỉnh để công bố trước dư luận. Đến tháng 3 năm 2018, tôi sẽ báo cáo nốt phần sau để cho các đồng nghiệp tham khảo, đóng góp ý kiến và góp ý.

Tôi sẽ mời báo chí đến dự, nếu các bạn nghe và thấy rằng đó là vấn đề khả thi có thể đưa ra trước công luận để lấy ý kiến.

Xin cảm ơn ông!