Vay Trung Quốc khi lãi suất cao, ưu đãi kém: Điều không bình thường

Báo cáo "Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng vốn viện trợ không hoàn lại (ODA) và vốn vay ưu đãi giai đoạn 2018 đến 2020, tầm nhìn 2025" của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH-ĐT) đánh giá vốn ODA Trung Quốc là khoản vay kém ưu đãi hơn so với các nhà tài trợ khác tại Việt Nam. Đồng thời, đây là các khoản vay có điều kiện, thường là chỉ định thầu cho các doanh nghiệp Trung Quốc.

Cụ thể, vốn vay Trung Quốc thường có lãi suất 3% một năm, cao hơn mức lãi vay từ các thị trường khác như Nhật Bản 0,4%-1,2% tùy vào thời hạn vay; Hàn Quốc 0%-2% tùy theo điều kiện đấu thầu hay Ấn Độ 1,75% một năm; các nước liên minh châu Âu (EU)...

Chưa kể, vay vốn từ Trung Quốc sẽ phải chịu phí cam kết 0,5%, phí quản lý 0,5%, trong khi thời hạn vay và ân hạn đều ngắn hơn các thị trường vốn khác, lần lượt 15 và 5 năm. Các khoản vay tín dụng ưu đãi được cung cấp qua Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Eximbank).

Bộ KH-ĐT nhận định tín dụng ưu đãi của Trung Quốc chỉ phù hợp sử dụng cho các dự án có nguồn thu trực tiếp, có khả năng trả nợ. Tuy nhiên, một số dự án sử dụng vốn vay, nhà thầu, thiết bị Trung Quốc thường xuyên chậm tiến độ, không đảm bảo chất lượng, tăng tổng mức đầu tư…

Trước thực trạng vốn vay Trung Quốc lãi suất cao cộng thêm việc nhà thầu Trung Quốc thực hiện dự án thường chậm tiến độ, chất lượng chưa thể so sánh với nhà thầu Nhật Bản đặt ra vấn đề tại sao chúng ta vẫn lựa chọn vay ODA từ Trung Quốc?

Trao đổi với phóng viên về vấn đề này, chuyên gia kinh tế - TS Nguyễn Minh Phong cho rằng, đây là câu hỏi mà báo chí, dư luận nên đặt ra với Bộ Tài chính.

"Còn rõ ràng nhìn vào mức lãi suất, mức ưu đãi vốn vay từ Trung Quốc dù cao như vậy nhưng chúng ta vẫn lựa chọn là điều phi lý. Thực ra vay ODA ở đâu cũng phải chịu chỉ định thầu là doanh nghiệp ở nước cho vay. Nhưng vấn đề lãi suất vốn vay Trung Quốc cao nhà thầu trễ nải, đội vốn mà mình vẫn vay là điều không bình thường", TS Phong nói. 

Trong khi đó chuyên gia kinh tế - TS Bùi Trinh cho rằng, chuyện chúng ta vốn vay Trung Quốc khi lãi suất cao ai cũng thấy còn câu chuyện vì sao thì chỉ có người trong cuộc mới năm được. 

Theo TS Bùi Trinh cùng với lãi suất cao chất lượng dự án, công trình nhà thầu Trung Quốc thực hiện hầu hết đều chậm tiến độ, đội vốn. Điển hình như dự án đường sắt trên cao Cát Linh - Hà Đông.

Cụ thể, dự án Đường sắt Cát Linh - Hà Đông được đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn tài trợ từ Chính phủ Trung quốc theo Hiệp định khung ký ngày 30/5/2008 giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Trung Quốc. Dự án được Bộ GTVT phê duyệt dự án tại quyết định số 3136/QĐ - BGTVT ngày 15/10/2008.

Về tổng mức đầu tư, tại quyết định ký năm 2008, dự án có tổng mức đầu tư hơn 552,8 triệu USD (tương đương 8.769 tỷ đồng). Trong đó, vốn vay Trung Quốc là 419 triệu USD phục vụ xây lắp, mua đoàn tàu, thiết bị, đào tạo, vận hành và tư vấn giám sát. Vốn đối ứng của Việt Nam là 133,86 triệu USD phục vụ giải phóng mặt bằng, thuế, phí, lãi suất, quản lý dự án, bảo hiểm…

Đến năm 2016, tại quyết định số 513/QĐ-BGTVT ngày 23/2/2016, tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh thành 868,04 triệu USD (tăng hơn 315 triệu USD, hơn 40% tổng mức đầu tư ban đầu). Trong đó, phần vốn vay của Trung Quốc là 669,62 triệu USD (tăng 250,62 triệu USD), phần vốn đối ứng của Việt Nam là 198,42 triệu USD (tăng 64,56 triệu USD).

Nguyên nhân tăng vốn do quá trình thi công bổ sung nhiều hạng mục không có trong khâu lập dự án như: Bổ sung hạng mục chống lún cho khu Depot, điều chỉnh nhiều ga từ 2 lên 3 tầng do không giải phóng được mặt bằng… Vào thời điểm đó, báo Tiền Phong đã chỉ ra nhiều bất cập, trong đó có việc tư vấn lập dự án cho dự án này là Tổng Cty Tư vấn thiết kế GTVT của Bộ GTVT (Tedi) chưa từng làm dự án cao tốc đô thị nào.

Về tiến độ, dự án chính thức được khởi công ngày 10/10/2011; ban đầu dự kiến đến tháng 6/2014, sẽ hoàn thành toàn bộ công trình. Từ tháng 10/2014 đến tháng 6/2015, sẽ tổ chức chạy thử và chính thức khai thác từ ngày 30/6/2015. 

Tuy nhiên đến nay dự án với đang trong quá trình chạy thử chưa đi vào khai thác thương mại.

Cũng theo TS Bùi Trinh 1/3 trong số 12 dự án đắp chiếu của ngành Công Thương cũng đều sử dụng vốn vay từ Trung Quốc, chẳng hạn Nhà máy Đạm Ninh Bình, đầu tư giai đoạn 2 Nhà máy Đạm Hà Bắc, dự án mở rộng giai đoạn 2 Gang thép Thái Nguyên...

Theo ông Trinh đây đều là dự án thua lỗ, đội vốn mà nguyên nhân một phần do nhà thầu từ Trung Quốc đặc biệt dự án mở rộng giai đoạn 2 Gang thép Thái Nguyên.

Link gốc: http://baosuckhoecongdong.vn/vay-trung-quoc-khi-lai-suat-cao-uu-dai-kem-dieu-khong-binh-thuong-62204.html