Khám phá quân sự Trung Quốc: Những 'ông kẹ' không quân (kỳ 1)

Không quân Quân Giải phóng nhân dân Trung Hoa ngày nay là một lực lượng hùng hậu với kho đồ sộ các mẫu máy bay cũ và mới.

“Xương sống” của lực lượng máy bay chiến đấu Trung Quốc bao gồm những phiên bản khác nhau của các loại máy bay ném bom chiến lược H-6, máy bay tiêm kích chiến thuật J-7, J-8-2, J-10, J-11A/B, JH-7/7A, cường kích Q-5 (một phiên bản lạc hậu được phát triển từ máy bay chiến đấu MiG-19 của Liên Xô, mãi đến năm 2012 mới dừng sản xuất).

Ngoài ra, nước này còn tự chế tạo được các máy bay cường kích huấn luyện chiến đấu JJ-7, JL-8, JL-9 và L-15. Phần lớn máy bay của Trung Quốc được nhập khẩu hoặc sản xuất theo giấy phép (license), nhưng có xu hướng ngày càng tăng thêm tỷ lệ nội địa hóa linh kiện và phần thiết kế, chế tạo. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tính năng chiến kỹ thuật của những máy bay do Trung Quốc lắp ráp, sản xuất vẫn thấp hơn nhiều so với máy bay cùng loại của nước ngoài.

Những năm gần đây, Trung Quốc đang tập trung mở rộng khả năng của ngành công nghiệp hàng không nhằm tiến tới chế tạo máy bay chiến đấu.

Theo các hãng thông tấn, hiện nay sản phẩm công nghiệp hàng không Trung Quốc vẫn là những công nghệ đã lạc hậu, nhất là khí tài hàng không. Vì vậy, những nỗ lực chính mà ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc đang tập trung là tái trang bị và hiện đại hóa ngành công nghiệp hàng không.

Trong những năm qua, cơ cấu của ngành công nghiệp hàng không Trung Quốc đã có sự thay đổi đáng kể. Trước năm 2008, các doanh nghiệp chế tạo, sửa chữa và nâng cấp các loại khí tài hàng không đã hợp nhất vào thành hai doanh nghiệp nhà nước. Đó là tập đoàn công nghiệp hàng không số 1 và số 2.

Tập đoàn số 1 chuyên chế tạo và sản xuất các loại máy bay chiến đấu cơ bản, cũng như các máy bay vận tải, chở khách hạng nặng và hạng trung.

Còn tập đoàn số 2 có chức năng chế tạo và sản xuất máy bay cường kích, huấn luyện chiến đấu, máy bay trực thăng, phương tiện bay không người lái, cũng như máy bay hạng nhẹ các loại.

Ngoài ra, cả hai tập đoàn này sẽ cùng chế tạo, sản xuất động cơ máy bay, thiết bị và các cụm chi tiết, phụ tùng hàng không cho cả lĩnh vực quân sự và dân sự. Nhìn chung hai tập đoàn này cơ bản sẽ đáp ứng được nhu cầu về khí tài hàng không của Trung Quốc và một số khách hàng nước ngoài. Nhược điểm chính của hai tập đoàn này là không thế thiết lập được quan hệ hợp tác với nhau trong lĩnh vực thiết kế và sản xuất khí tài hàng không, bởi vì có sự khác biệt về cơ sở nghiên cứu khoa học.

Một trong số những điểm hạn chế quan trọng của hai tập đoàn này là cơ chế quản lý. Trước thực trạng đó, cuối năm 2008, Trung Quốc đã quyết định hợp nhất các doanh nghiệp hiện có của hai tập đoàn thành một tập đoàn duy nhất với tên gọi Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc (Aviation Industry Corporation of China - AVIC). Mô hình này về cơ bản giống với Liên đoàn Hàng không hợp nhất của Liên bang Nga. Theo đó các phòng thiết kế (OKB) nổi tiếng từ thời Liên Xô như Mikoyan (MiG), Irkut, Sukhoi (Su), Ilyushin (IL), Tupolev (Tu), Yakovlev (Yak) được hợp nhất lại trong một Tập đoàn công nghiệp hàng không thống nhất.

Tại thời điểm sáp nhập, vốn điều lệ của tập đoàn AVIC là 9.4 tỷ USD và tổng tài sản đạt 42.5 tỷ USD. Sau gần 4 năm, đến đầu năm 2012, Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc có 400.000 nhân viên; có 200 xí nghiệp đã được cổ phần hóa; tổng giá trị tài sản đạt đến 79.4 tỷ USD. Trước đó, năm 2011, Tập đoàn lọt vào danh sách 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Hiện nay, Trung Quốc có đến 9 hãng sản xuất khí tài hàng không, trong đó có 5 hãng sản xuất máy bay chiến đấu. Đó là hãng công nghiệp hàng không Thẩm Dương, Tây An, Thành Đô, các nhóm công nghiệp hàng không quốc gia Quý Châu và Hồng Đô.

Công ty công nghiệp hàng không Thẩm Dương - “Anh cả đỏ” của công nghiệp hàng không Trung Quốc

Đây là nhà sản xuất khí tài hàng không lớn nhất Trung Quốc. Doanh nghiệp này được thành lập năm 1953, tổng số cán bộ công nhân viên chức có khoảng 15.000 người; số lượng thiết bị, máy móc khoảng 8.000 đơn vị.

Tổ chức của công ty gồm: Nhà máy hàng không Thẩm Dương, Nhà máy chế tạo động cơ máy bay Thẩm Dương, Nhà máy phụ tùng - thiết bị Thẩm Dương và Viện nghiên cứu khoa học (có khoảng 2.000 nhân viên).

Trước năm 1986, Thẩm Dương đã từng sản xuất máy bay tiêm kích J-5 (trên cơ sở MiG-17) và J-6 (trên cơ sở MiG-19). Đây là những máy bay chủ lực của không quân Trung Quốc trong giai đoạn 1960 - 1970. Đồng thời, đây cũng là nơi đầu tiên sản xuất máy bay tiêm kích J-7 (trên cơ sở MiG 21), nhưng sau đó máy bay này lại được sản xuất ở Thành Đô.

Hiện nay, công ty công nghiệp hàng không Thẩm Dương tiếp tục chế tạo, sản xuất và nâng cấp các máy bay tiêm kích chiến thuật như: J-8-II, J-11A (trên cơ sở Su-27SK).

Năm 2006, công ty tiếp tục nhận nhiệm vụ sản xuất máy bay tiêm kích J-11B do Trung Quốc tự chế tạo, dành cho xuất khẩu.

Ngoài ra, Thẩm Dương đang tập trung chế tạo các loại máy bay mới. Theo các hãng thông tấn, hãng này đã bắt đầu thử nghiệm máy bay tiêm kích J-16 (trên cơ sở Su-30MKK) và đang trong giai đoạn hoàn thiện tiêm kích hạm tàu J-15. Việc sản xuất loạt tiêm kích hạm tàu J-15 được cho là đã bắt đầu vào năm 2015. Theo dự kiến, các máy bay này sẽ được trang bị cho tàu sân bay Liêu Ninh.

Hướng phát triển của hãng là chế tạo máy bay tiêm kích thế hệ 5 loại J-20 và J-31. Những thử nghiệm bay đầu tiên đối với những máy bay này đã được thực hiện (đến tháng 02/2013, máy bay tiêm kích J-20 đã thực hiện khoảng 60 chuyến bay thử).

Cả hai loại máy bay này có kế hoạch đưa vào trang bị trước năm 2020. Trong đó, J-20 sẽ được sử dụng như máy bay tiêm kích chiến thuật, còn J-31 đảm nhiệm vai trò tiêm kích chiến thuật hạm tàu.

Bên cạnh đó, tại các triển lãm hàng không quốc tế, Công ty công nghiệp hàng không Thẩm Dương còn trưng bày mẫu máy bay tiêm kích thế hệ 6. Theo các chuyên gia, máy bay này thực chất là tổ hợp phương tiện bay không người lái nhưng cũng có thể sử dụng người lái. Máy bay có kết cấu khí động với thân dẹt kết hợp với đường lượn cánh, bảo đảm cho máy bay bay với tốc độ hành trình siêu âm, có khả năng cơ động cao.

Công ty công nghiệp hàng không Thành Đô: “Ông trùm động cơ máy bay”

Đây là nhà sản xuất máy bay thứ hai về quy mô của Trung Quốc sau Công ty công nghiệp hàng không Thẩm Dương. Hãng có khoảng 15.000 cán bộ công nhân viên chức, lợi nhuận năm 2010 đạt đến 1.5 tỷ USD. Cơ sở chính của công ty là Nhà máy hàng không Thành Đô, nơi chuyên sản xuất động cơ máy bay; còn việc nghiên cứu chế tạo động cơ lại do Viện nghiên cứu khoa học công nghiệp hàng không (có khoảng 1.800 nhân viên) thực hiện.

Cũng như các doanh nghiệp khác, bắt đầu từ thập niên 60 (của thế kỷ XX), Thành Đô bắt đầu thực hiện việc sản xuất những phiên bản máy nay tiêm kích chiến thuật J-7 (trên cơ sở MiG-21) của Trung Quốc. Hiện nay, hãng hợp tác với Pakistan sản xuất các máy bay chiến đấu J-7MF, J-9 (có ký hiệu xuất khẩu: FC-1 hoặc JF-17) và các phiên bản máy bay tiêm kích J-10 do Trung Quốc tự chế tạo.

Máy bay tiêm kích J-9 sử dụng động cơ RD-93, còn J-10 sử dụng động cơ AL-31FN. Cả hai loại động cơ này đều do Nga chế tạo, và do vậy, sản lượng sản xuất các máy bay này sẽ phụ thuộc vào việc nhập khẩu động cơ.

Hiện nay, hãng đang tích cực tiến hành tự nghiên cứu chế tạo động cơ WS-13 và WS-10 nhằm thay cho các động cơ RD-93 và AL-31FN.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tuổi thọ của động cơ WS-10 mới đạt được 300 giờ làm việc, còn động cơ WS-13 chỉ là 150 giờ. Động cơ được xem như trái tim của máy bay chiến đấu, là khâu yếu nhất của nền công nghiệp quốc phòng Trung Hoa, nên với vị trí mũi nhọn của mình trong công nghiệp hàng không, Thành Đô được xem như hình bóng của Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Hoa trong tương lai.

Bên cạnh đó, hiện nay Thành Đô đang xúc tiến hợp tác với công ty công nghiệp hàng không Thẩm Dương nhằm chế tạo máy bay tiêm kích J-20 cho tương lai.