Vì sao nông dân Brazil đốt rừng?

Theo Nam Phương / Sức Khỏe Cộng Đồng 09:00 11/09/2019

Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro dưới sức ép quốc tế phải ngăn chặn nông dân và tiều phu đốt rừng để phát quang. Tuy nhiên, rất khó làm được điều này.

vi-sao-nong-dan-brazil-dot-rung-va-rat-kho-de-ngan-ho-lai
Một mảnh rừng Amazon bị đốt cháy nhìn từ trên cao vào ngày 29/8. Ảnh: Reuters

Để có thể ngăn chặn nông dân và tiều phu đốt rừng, Tổng thống Brazil phải dẹp bỏ các phong tục tập toán lâu năm, thay đổi luật pháp và cả các chính sách riêng của mình.

Nông dân Brazil đốt rừng để phát quang. Một tập tục tồn tại hàng thập kỷ khuyến khích họ xâm lấn Amazon. Trong khi đó, ông Bolsonaro hứa hẹn mở rừng cho nhiều hoạt động nông nghiệp, chặt cây, khai mỏ. Ngay sau khi trúng cử năm 2018, ông khẳng định sẽ “không cho phép Ibama đi loanh quanh phạt hết chỗ này đến chỗ kia”. Ibama là cơ quan bảo vệ môi trường của Brazil.

Ông đã làm đúng như những gì cam kết khi tranh cử: Kể từ khi nắm quyền vào tháng 1/2019, Ibama cho biết phạt vi phạm ít hơn 29,4%, bao gồm phá rừng, đốt rừng bất hợp pháp.

Dù vậy, hiện tại, Tổng thống Brazil đang cố gắng “phanh” chuyện này lại. Ông ban bố lệnh cấm đốt rừng trong 60 ngày. Ông gửi quân đội đến miền bắc để ngăn chặn phá rừng.

Ông Bolsonara phải đối mặt với vấn đề hóc búa. Theo tờ Globo Rural, các lãnh đạo nông thôn tại bang Amazon of Pará bị cáo buộc tổ chức các đám cháy dọc cao tốc xuyên rừng nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với việc nới lỏng các quy định về môi trường của Tổng thống.

Giáo sư quản trị môi trường Raoni Rajão cho biết cháy là một trong các giai đoạn cuối của phá rừng. Đầu tiên, họ đốn các cây gỗ quý, sau đó bụi cây bị để khô và cuối cùng là đốt cháy để phát quang.

Nông dân Brazil cho rằng họ bị đổ lỗi một cách bất công. Marcos da Rosa, cựu Chủ tịch Hiệp hội sản xuất đậu nành Brazil, nói đám cháy thường gây ra bởi những dân di cư thiếu kinh nghiệm, dùng lửa để phát quang mà không lường trước rủi ro. “Họ đốt rừng để phát quang 1 hay 2 ha quanh nhà và rồi gió khiến đám cháy lan rộng. Đột nhiên, lửa trùm cả đồng cỏ của họ”.

Những nông dân giầu kinh nghiệm đã dừng việc sử dụng lửa để phát quang hàng thập kỷ trước đó vì nó rất khó kiểm soát.

Từ lâu, Brazil đưa ra các sáng kiến để nông dân chuyển đến, đốt và phát triển Amazon. Chính phủ sở hữu các mảnh đất rừng rộng lớn, không có người ở. Những năm 1970, họ phê chuẩn quy định cho phép mọi người mua đất giảm giá nếu có thể thiết lập hoạt động kinh tế trong 5 năm. Lửa giúp nông dân phát quang nhanh và tiện.

Năm 2017, dưới áp lực của các cuộc vận động hành lang, các nhà lập pháp mở rộng luật để cho phép tư nhân hóa các miếng đất lớn hơn. Năm 2018, theo Bộ Nông nghiệp, chính phủ cấp khoảng 90.000 quyền sở hữu đất như vậy trên khắp cả nước.

Đầu cơ cũng là nguyên nhân khiến phá rừng trở nên tồi tệ hơn. Nguy cơ bị Ibama phạt không là gì so với lợi nhuận mà nó mang lại. Các khu đất hoang tại Amazon có thể bán với giá lời gấp 6 lần so với giá mà họ phải trả cho chính phủ.

Như vậy, Brazil một mặt khuyến khích phá rừng, thậm chí còn trợ giá cho hoạt động này; một mặt lại phạt những người bị bắt gặp phá rừng.

Nông dân tận dụng lợi thế từ giám sát lỏng lẻo của chính phủ để mua và phá rừng nhiều hơn. Hoạt động này phát triển hơn từ khi ông Bolsonaro lên làm Tổn thống: Trong tháng 7/2019, tỉ lệ phá rừng tăng 40% so với cùng kỳ năm 2018, theo số liệu của Viện nghiên cứu không gian quốc gia Brazil công bố tháng trước.

Trong lá thư gửi chính phủ, hơn 400 nhân viên Ibama cảnh báo hệ thống bảo vệ môi trường đang trên bờ vực sụp đổ và đổ lỗi cho các đám cháy đã cắt đứt tài nguyên. Ngân sách của chính phủ dành cho Ibama bị giảm 45% từ năm 2010 đến 2019.

Hiện tại, cảnh sát Brazil đang điều tra báo cáo việc hơn 70 nông dân và tiều phu dùng ứng dụng WhatsApp để tổ chức “Ngày cháy rừng” 10/8. Chỉ riêng tháng 8/2019, có hơn 30.000 đám cháy tại rừng nhiệt đới, cao kỷ lục trong 8 năm.

Cháy rừng khiến các nhà hoạt động kêu gọi tẩy chay hàng hóa Brazil. 15 thương hiệu thời trang, bao gồm Vans, Kipling, Timberland đều nói sẽ không nhập khẩu da từ Brazil. Phần Lan kêu gọi cấm nhập khẩu thịt bò Brazil vào liên minh châu Âu.

Như vậy, ông Bolsonaro đang phải gặp áp lực từ chính chiến dịch vận động nông nghiệp đã giúp ông trúng cử. Ông phải làm để xóa bỏ căng thẳng với cộng đồng quốc tế trước khi việc tẩy chay ảnh hưởng đến lợi nhuận của họ.

Tổng thống tuyên bố nông dân và tiều phu không còn được phép đốt rừng để phát quang nữa. Song, các nhà phê bình cho rằng khó thực hiện nếu không có thay đổi. Ibama vẫn không thể tuần tra hiệu quả một khu rừng bao phủ 60% lãnh thổ Brazil.

Thống đốc các bang Amazon cảnh báo phải làm lại luật sở hữu đất trước khi triệt phá nạn phá rừng. Nếu không có cải cách, họ rất khó quy trách nhiệm cho những người phạm tội. Họ không biết chính xác đất là của ai.

 

Sao Hàn quyên góp 1,4 tỉ đồng cho vụ cháy rừng Amazon

Hành động đẹp của Changmin đã khiến cho người hâm mộ vô cùng tự hào.

 

WHO cảnh báo cháy rừng Amazon làm gia tăng bệnh hô hấp ở trẻ em

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo các vụ cháy rừng Amazon có nguy cơ gây ra các vấn đề về sức khỏe, nhất là đối với trẻ em, đặc biệt là các bệnh về đường hô hấp.

Tin khác