Vì sao thu ngân sách tăng nhưng không đủ chi?

10:28 17/10/2018

Tổng thu cân đối ngân sách 2018 trên 1,35 triệu tỷ đồng, vượt dự toán 39.200 tỷ đồng, tuy nhiên thu ngân sách chỉ mới đủ cho chi thường xuyên và trả nợ. Việc giữ được bội chi không quá 3,9% GDP là một thách thức.

vi-sao-thu-ngan-sach-tang-nhung-khong-du-chi
Tổng thu cân đối ngân sách 2018 trên 1,35 triệu tỷ đồng, vượt dự toán 39.200 tỷ đồng, tuy nhiên thu ngân sách chỉ mới đủ cho chi thường xuyên và trả nợ. Ảnh minh họa

Báo cáo đánh giá giữa kỳ thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016-2020, tình hình kinh tế - xã hội năm 2018 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2019 của Chính phủ cho thấy, Chính phủ hoàn thành toàn diện 12/12 chỉ tiêu Quốc hội giao (trong đó, 8 chỉ tiêu vượt và 4 chỉ tiêu đạt kế hoạch), góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội 5 năm đã đề ra (trong đó, đã có 11 chỉ tiêu ước đạt và vượt so với mục tiêu kế hoạch 5 năm.

Cụ thể, kinh tế vĩ mô tiếp tục được duy trì ổn định, lạm phát được kiểm soát, các cân đối lớn của nền kinh tế được đảm bảo, góp phần củng cố nền tảng vĩ mô, tạo nguồn lực cho phát triển; tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì mức cao, chất lượng tăng trưởng cải thiện. Dự báo triển vọng GDP năm 2018 có thể tăng cao hơn 6,7%.

Cùng với đó, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, giải quyết tốt khiếu nại, tố cáo được đẩy mạnh và đạt kết quả tích cực; hoàn thiện thể chế về phòng, chống tham nhũng; phát hiện và xử lý nghiêm nhiều hành vi vi phạm pháp luật; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật; kiên quyết điều tra, xử lý nghiêm các vụ án trong điểm ở các lĩnh vực; góp phần củng cố niềm tin của nhân dân và có tác dụng răn đe, phòng ngừa tham nhũng.

Thu ngân sách chỉ đủ chi thường xuyên và trả nợ

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, song theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, nền kinh tế nước ta trong năm 2018 vẫn đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.

Cụ thể, những tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện 3 đột phá trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 và các nhiệm vụ cơ cấu lại nền kinh tế những năm qua vẫn chưa được xử lý triệt để; tiến độ thực hiện 3 đột phá chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 nhìn chung còn chậm; việc thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng gặp nhiều khó khăn về nguồn lực; chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển đất nước; mô hình tăng trưởng chưa thực sự đổi mới.

vi-sao-thu-ngan-sach-tang-nhung-khong-du-chi
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh.

Trình bày báo cáo thẩm tra Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Quốc hội Vũ Hồng Thanh ghi nhận những kết quả rõ nét từ báo cáo của Chính phủ, nhưng đề nghị Chính phủ quan tâm, đánh giá kỹ hơn một số vấn đề.

Lạm phát đang được kiểm soát, nhưng áp lực lạm phát cuối năm còn tiềm ẩn do một số yếu tố như thiên tai, bão lũ và những bất ổn về kinh tế của khu vực và thế giới, dư địa điều hành giá cả không còn nhiều. Uỷ ban Kinh tế đề nghị cần đánh giá hiệu quả điều hành chính sách giá thông qua việc điều chỉnh giá dịch vụ công mà Nhà nước cung cấp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa bên cung ứng và bên sử dụng dịch vụ.

Về tình hình kinh tế - xã hội 3 năm 2016 – 2018, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh nhấn mạnh báo cáo đánh giá giữa kỳ của Chính phủ cho thấy những kết quả tích cực và là tiền đề quan trọng để thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội đến năm 2020.

Tuy nhiên, ông cũng đề cập một số hạn chế còn tồn tại, như chất lượng tăng trưởng kinh tế đã được cải thiện nhưng vẫn ở mức thấp so với yêu cầu; xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng và một số công trình trọng điểm còn chậm; hạ tầng giao thông phát triển thiếu cân bằng giữa đường bộ với các loại hình vận tải khác, làm cơ cấu vận tải chưa dịch chuyển đúng hướng và tăng chi phí logistic cho doanh nghiệp.

Mức tăng trưởng xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước được đánh giá đã có cải thiện, nhưng nhập siêu của khu vực này còn lớn, xuất khẩu còn phụ thuộc lớn vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Chi cho lương và an sinh xã hội ngày càng nhiều

Công tác quản lý thu có chuyển biến tích cực, tổng thu cân đối NSNN dự kiến vượt dự toán nhưng chưa thật bền vững, chưa đáp ứng được yêu cầu ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, thu ngân sách chỉ mới đủ cho chi thường xuyên và trả nợ; năm 2018, các khoản thu thể hiện nội lực của nền kinh tế ở 3 khu vực kinh tế quan trọng đều không đạt dự toán, cần phải được phân tích, làm rõ nguyên nhân. Uỷ ban Kinh tế cũng lưu ý tình trạng thất thu thuế, nhất là ở khu vực ngoài quốc doanh chậm được cải thiện trong khi nợ đọng thuế còn lớn.

vi-sao-thu-ngan-sach-tang-nhung-khong-du-chi
Chủ nhiệm Uỷ ban Tài chính – ngân sách Nguyễn Đức Hải.

Cùng với đó, môi trường đầu tư, kinh doanh được cải thiện, thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh được cắt giảm, nhưng vẫn cần xem xét mức độ thực thi của các cấp, các ngành và thực chất của việc cắt giảm các điều kiện kinh doanh, cắt giảm chi phí cho doanh nghiệp. Tình trạng thanh tra chuyên ngành còn chồng chéo, nhiều lần trong một năm. Mặc dù mức độ đóng góp vào GDP, nộp NSNN cao hơn nhiều khu vực kinh tế nhà nước và FDI nhưng khu vực tư nhân trong nước phát triển chưa thật bền vững.

Theo Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội, việc lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và lập ngân sách hàng năm có sự gắn kết chặt chẽ cùng hướng tới mục tiêu chung; kỷ cương, kỷ luật trong quản lý, điều hành ngân sách nhà nước (NSNN) được siết chặt; hạn chế việc tùy tiện điều chỉnh dự toán, từng bước gắn kết giữa chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham nhũng từng bước được chú trọng và tăng cường hơn.

Bên cạnh đó, bước đầu tạo tính chủ động cho các bộ, ngành trong việc dự báo khả năng thu ngân sách và nhu cầu chi tiêu để thực hiện các nhiệm vụ của bộ, ngành được giao.

Ủy ban Tài chính ngân sách nhận thấy nền kinh tế Việt Nam đã vượt qua sự suy giảm về tốc độ tăng trưởng kinh tế của giai đoạn 2011-2015, song việc điều chỉnh chính sách thu, công cụ điều tiết các khoản thu chậm đổi mới nên kết quả thu NSNN chưa được như mong muốn; mặt khác, còn thể hiện công tác xây dựng và giao dự toán chưa chú trọng thực sự đến công tác phân tích, đánh giá và nhận định các yếu tố tác động. Do đó, đề nghị Chính phủ cần quan tâm, khắc phục những hạn chế đã và đang tồn tại trong nhiều năm; nâng cao chất lượng phân tích và dự báo nguồn thu, để xây dựng dự toán thu chắc chắn, bảo đảm cân đối chung trong Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia.

Cơ quan thẩm tra cũng nhận định trong 3 năm, tỷ trọng chi đầu tư phát triển tăng, đạt mục tiêu 25-26%, tỷ trọng chi thường xuyên năm sau giảm hơn so với năm trước.

Tuy nhiên, theo Uỷ ban Tài chính ngân sách, trong bối cảnh nguồn lực NSNN còn hạn hẹp, phải đi vay để cân đối, việc xây dựng, phân bổ và giao dự toán một số năm gần đây, đặc biệt năm 2017 chưa sát với yêu cầu thực tiễn, dẫn đến cuối năm dư kinh phí hoặc chưa phân bổ. Việc trình phương án sử dụng số tiết kiệm chi chậm so với thời gian quy định; vướng mắc trong thực hiện một số khoản chi thường xuyên có tính chất xây dựng cơ bản, không giải ngân được và cũng không thể chuyển nguồn theo Luật Ngân sách nhà nước 2015, làm lãng phí nguồn lực.

Liên quan đến bội chi ngân sách và nợ công, Uỷ ban Tài chính ngân sách cho rằng để giữ được mức bội chi bình quân cả giai đoạn không quá 3,9%GDP và phấn đấu giảm mạnh để đến năm 2020 bội chi NSNN không quá 3,5% GDP là một thách thức cho cân đối ngân sách trong bối cảnh thu từ các khu vực quan trọng không đạt dự toán, nguồn thu chưa bền vững, một số nguy cơ rủi ro tài khóa có thể xảy ra trong quản lý vay và trả nợ công.



Tin khác